Ida Obolo

Mbuban Îchaka

Ìke ikpele ulọk ifufuk ikpa okup ebi Obolo me ejit, Ngwan̄ kiji òkwukwu, Catechist I. E. Ene-Awaji ifiat owuwa acha isa ititen̄e urọk keyi igbaan̄ itap me emen ikpa yi. Mbuban îchaka ìre ikpa ifufuk, eyi òkup inyi ebi uwu-ikpa kọleji, mè ebi imimiin̄ inọ lek mè ikaan̄ ikpele ulọk ifufuk ikpa usem Obolo. Ikpa yi ikikpa inu òfolek inanan̄a me emen ikpele ufialek isibi, mè iluluk me ere unwọọn̄ melek utelelek okupbe.

Fuk me akpatan̄ yi mè bọkọ si me ikpa-olik. Ire oweek ikakaan̄ eyi kwun̄, na lep me uwu-ikwaan̄ usem Obolo, me Agwut Obolo. Môkọt ilep si me ere agọọk ikwaan̄ kiji me Okoroete. Ege ikpa yi me usem Obolo.

MBUBAN ÎCHAKA

Isidore Emmanuel Ene-Awaji

Adasi Igogon 2013 – 1000 Ufuk ikpa

Ògwook ogugo ìre Lawrence Ereoforiokuma

© Isidore Emmanuel Ene-Awaji mè

Obolo Language & Bible Translation Project

Agwut Obolo

Andoni Local Government Area

Rivers State, Nigeria

Inu Òkup Me Emen Ikpa Yi

Isi Ikpa

Ikọ Òfolek Ikpa Yi 4

Ifafaka Ikpa 6

Onyikan̄ 7

Ibot Ge 9

Ibot Iba 19

Ibot Ita 27

Ibot Ini 41

Ibot Go 51

Ibot Gweregwen 57

Ibot Jaaba 65

Ibot Jeeta 75

Ibot Onaan̄ge 83

Akọp Ibot 95

Ibot Akọp Mè Ge 107

Ibot Akọp Mè Iba 121

Ibot Akọp Mè Ita 133

Ikọ òyọyọt 145



Ikọ Òfolek Ikpa Yi

Akarake ikwaan̄ Usem Obolo obenebe, ikpele ulọk ifufuk ikpa usem ama kiji îribi ene me emen. Ire, me lek owuwa ikpa ifufuk òsisibi, kpunu geege egebe òkpọkpọ ibak me lek uwu ikpa etete, mè ìre uwu ikpa ile. Eya orọ, akan̄ ifufuk ikpa înin̄. Îre inyi eteek akan̄ yi ewọ-nu sọnja ke ege ikpa keyi egwenbe Mbuban Îchaka.

Owuwa nkeek ọmọ òwa si me udun̄ igege ikpa keyi. Ge ìre ke ikpa yi môribi ebi ene ulọk igege ikpa òkup esese esese echi òbokifolo mè echi òbokibak usem Obolo. Òso iba ìre ke ikpa yi môrọ inyi ebi ìkichiaan̄ ubọk iweek ikpa òbebene mè ikaan̄ usem òdọdọk mè ǹkikaka ikọ mè urọk emun̄ inu òkilọk ema. Òso ita ìre ke môtap owuwa ene ulọk itutumu mè ikwekween̄ mè ifufuk mè igege Obolo me ejit. Òso ini kan̄ ìre ke môtap ikpele ubọk inyi ebi uwu ikpa ilile ìkikween̄ usem. Òso go ìre ke môgọọk isan̄a ijọn̄ Obolo mè usem kan̄ eyi owuwa ebi linyọn̄ kperọriọọn̄-nu isibi.

Ene geelek îriọọn̄ ibe ke efit efit acha òraraka, mege ire egwe cherekeyi, ke ebi Obolo ekigbaan̄ inu irọ melek ebi mbuuruk kiban̄ ebi ofifi usem. Sa me ikeya, usem ife cha îgwugwa me emen usem Obolo. Me emen ikpa keyi, mîruk chieen̄, mè igop usem ebi ofifi ife cha isibi inọọn̄ me emen. Ubọk geelek si, môkaan̄ echi òfọfiọnọ inin̄. Eji mêma ibe erọọn̄ echa esibi me emen esa ejet eji, inyi mênen̄e isun̄.

Ofifi kan̄ ìre ke usem Obolo ìbene inin̄ me ikpa egwe inen keyi gaalek. Bak me lek ikeya, ikpa keyi mè ogbogbo echi môkisibi igọọk, ìkaboben otutuuk usem cha iso. Usini môlọ. Eya orọ, ogwu geelek chieen̄ otetbe me lek eyi òlọlọ, mè ogwu geelek òrọriọọn̄ ubọk ìbosa itap ubọk inyi ikpa yi inwọn igak ikeyi, ene ya irọ eji eriọọn̄. Môbele eji ejit enenen, mije, ifuk-ibot ìre otitip. Eyi ene ge ìkakiso ogwukaan̄ lek.

Òta kan̄, otutuuk erieen̄ ebilene ebakbe me emen ikpa yi kpere erieen̄ ebi geege ìkukup me ogat ugwem mgbọ keyi, mè ìyaka ire echi ebi ìkwakwaan̄. Ikeya si, erieen̄ ama mè erieen̄ okwaan̄ kpere echi ama mè ìre okwaan̄ geege òrarak ikup, mè ìre echi òkikukup mgbọ keyi. Erieen̄ cha geelek ekekeek ige.

Eji mîkaan̄ ikpọchieen̄ ibe ke ebi ene mêleen̄ ikpa yi ifuk, mè ileen̄ iche inyi ebi ufi ife. Eji mîbeek si ntap-ubọk inyi eji ekege, mè egoon̄ ofifi ofifi ikpa Obolo esibi, kisi usem kiji yi ìgak eji ìchep mè ìre ìwuwọlọ me lek echi ofifi ife. Karake egebe ikpa yi isan̄a, îfiin̄ enenen. Îre ikpoko otet ikaan̄ mege inire chereyi. Eya orọ, eji ekibeek ibe ekariaan̄ ere ìkpọ eji chieen̄ chieen̄.

Isidore E. Ene-Awaji

Ifafaka Ikpa

M̀faka ikpa yi inyi Awaji ogwu òcheche usem mè iche ire lek kiji ebi Obolo, mè inyi si ifuk-ibot mè unye esabe ige. M̀faka si inyi ebikaan̄ n̄a ebi ìjejeen̄ emi usem yi isan̄a, mè inan̄a itele emi. Ema ìre nte n̄a Emmanuel, mè nga n̄a Elfrida. M̀faka si inyi otutuuk bọn owot Obolo mè ofifi ebi geelek ìmama mè ikitumu usem yi.

Onyika

Adasi onyikan̄ ìkup inyi Awaji me akpabin inyọn̄. Itọn̄ mè umin mè ulibi ikweek inyi ọmọ ire mgbọ geelek. Ọmọ odọmọ inu geelek isun̄, mè ikaan̄ mgbọ inyi inu cha. Îre ọmọ orọ ikwaan̄ ikpa yi ifet sa me iriọọn̄-inu isasa ige, mè agbagba ikpoko esabe igon.

Ikeya si, ntọn̄ Òriọọn̄-usọk Uche A. Aaron mè uja enenwaan̄ kan̄ Marianne. Ema enyi emi nket, mè irọ emi inye ibe ǹge ikpa yi. Ema kpelọlọkọ lek ikpọ emi, kpechechieek si ibe ǹlalaak ferep mije ikpa yi. Ntọn̄ ema enenen, mè ibeek ibe Awaji igbana ema me otutuuk ikwaan̄ ema ekirọ inyi ebi Obolo.

Ǹkakaan̄ iwuwuuk ufuk lek Ntitiin̄ Usem Obolo. Ọmọ ore ugwun̄-ijọn̄ mè ire ọdọ ikpa keyi. Ntọn̄ Sir Fortunatus N. Nte (KSC) ogwu ibot ikasi Ntitiin̄. Chereyi, ọmọ ìkakup ìmun̄ mfut uti îwopbe. Awaji inyi ọmọ isiki- efuuk. Ǹkabawuuk Ubọọn̄ (Sir) A.M. Edeh-Ogwuile (KSC), ogwu ibot ikasi Ntitiin̄ Usem Obolo mgbọ keyi, ogwu ikpa yi okisibi me isi kan̄, mije ata ikwaan̄ ọmọ okisa irek kan̄ isi. Nkeek si ogwu òkigọbọ otutuuk agọọk Ntitiin̄ yi isun̄ ge, Enerieen̄ Israel A. Etete.

Ntọn̄ ebi geelek ìtatap ubọk inyi emi irọ ikpa yi isibi. Ema mîwa, kpakọt igo otutuuk kiban̄ isan̄a. Mbe ema otutuuk ene, “Enyi mînirọ-o!”



Ibot Ge

Nwayọk

Ikakwun̄ Usen Ibọk, utun îkook, ebi kè unọn ebebene ikikwukwọọk; ebi kè ibo ebebene ikigbin: woi, woi, woi! Ama ogbagbaan̄ ichak, ere okekijijiin̄. Nga nsabọn mêkikana oyet ikiweek bọn kiban̄ iteen̄ itaak me uwu ichit. Nsabọn me lek kiban̄ mêkikwukwaan̄ inyi ito ikiweek nga kiban̄, mè ikiran, mè ikifieek owot bak me lek ukpook.

Ebi ichen ìnunu ayaya iniluk me Okwuka, ebi kperarak ìmun̄ inu keya ekpọkpọ irana chieen̄, mè inwe otu ibook kubọk asakwun ikikpọ ebibaan̄ Okwuka echiaan̄be ekwut ire akpatukot, mè isa ukpọk lek, mè ujọn̄ọ ebe me ejit, ikilibi ikana me otu ikakwun̄ ya ikiteen̄ bọn kiban̄ me oyet itaak me uwu.

Sà ìre keke orọ ye? Keke orere ibot ikọ? Ìre akọn̄ ge ìkinunu-ni? Kpêtumu. Ìre ukan̄ onin̄ lek uwu-ni? Ìkare. Ìre nwa-owot ge ìmaman gwun̄ isan̄a, mè ikwu mọnọ? Iin̄-iin̄. Ìre yọk ofan̄a-ni? Kpêriọọn̄. Ebibaan̄ ebi ichen cha ekpọkpọ ikifieek owot, mè ikijiin̄ lek. Ene ge me lek kiban̄, ogwu ekigwen Otuene onenibe, “Sa otu me lek ene, kpedodo ikọ-ni? Ire ema ire mbuuk, nriọọn̄ ubọk ekifieek!”

Ikeya ke înigwen enenwaan̄ Okwuka ge, mè ibe, “Asukyọk, owot mifieek eji. Ìre keke orọ-ni eyi ere ofufuun̄be ikeyi?” Mgbọ ya ke Asukyọk onibum ofok nkwa inyi ebi ichen enọ olu.

Asukyọk ibe, “Ọ-ọọ, Otuene, òluk ama yi ikike!

Ìre owu òkanọ eyi unọn okikwukwọọk, mè eyi ibo okigbin?”

Otuene ofọfọọk ibe, “Iin̄, nnọ. Ire, ǹkariọọn̄ eyi ama okigbaan̄ ijijiin̄. Ìre keke-ni?”

Asukyọk obebe, “Ìre òkariọọn̄ ibe unọn isikikwukwọọk, mè ibo isikigbin me inyọn̄ ikakwun̄ ikeyi, mgbọ utun okookbe, ke ìre ebi ekwukwu mè ebi ugawaji enin̄ ama ibenibọn̄ nsabọn ikpaan̄!”

Otuene oyayaka isiki lek ido ibe, “Ìre eya orọ ere okifan̄a-ni?”

Asukyọk ofọfọọk unye unye ibe, “Ọmọ-ma! Ìsi ìweek nsabọn kinyi ìkpulu ìfon uwu, mè ikayaka ìkeke ìbia me ere keyi ìkiweek ogwu enyi ebekido ikọ!”

Otuene okekiriaak ibe, “Soso, kananaan̄ ejit. Inu ene ikariọọn̄ge, ìkidodo. Idodo ìkirọ inyi ene ikalọ oniin̄.”

Unọn îkwukwọọk iwọ, ibo îgbin ifieek, oyet înọọn̄, egwe îfit idun. Okwuka îkweek yararak dip kubọk ofiokpo ìnenene ama, mè ito ibet. Kọ-ọm njọ, kpenọ. Usini uwu kpemin ukan̄. Ida otik ìkataan̄ ikakwun̄ ya. Okwuka ìkup kubọk oron ekwukwu. Arian̄ ìkasan̄a amọn, îtata, ikwurikwu mege okiyomo me ejit oron. Owuwa uwu mîgwat lek ilaak, mije, kpekpa urọk me ikakwun̄ ya. Ibe inu geege ìkarọ, ere uwu kè Ukpatu kpomota ene ikakwun̄ ya. Ògak ge, onyan̄ me inyọn̄.

Îre etete Onyan̄ Jeeta, mgbọ unye otu ibot Onyan̄ Gweregwen mè Onyan̄ Jaaba orepbe iwọ, ura emen etete ibot okebira, ke inu chi orọ. Ibot mgbọ òkup ikeyi, akpa inyọn̄ ìkichachat, oduku geege ìkakikup. Ire mun̄ ire mun̄ udun, ntoronyan̄ ìkisisibi ijot akpa inyọn̄ gbak me eririeen̄, mè òkorọ nwininwininwini me chieen̄ ene. Usini ntoronyan̄ ìkinan̄a me akpat ilibi tọii, mè oniniin̄ òchep me ofifi agan̄. Ntoronyan̄ isi ilibi ikeya, ebi ugane ekibe ke ata isi ubọọn̄ ge îkwu me ere ge.

Ire mun̄ ire mun̄ onyan̄, kubọk mgbọ ya orebe, onyan̄ ìkitotoon̄, mè esa ekemọọn̄ ere ènama njin̄. Onyan̄ isitoon̄ ikeya, ebi ìkikpọ ibe mun̄ ita ikem, mè ema esibi mbọm, ekititiin̄ me ere uwu kè Ukpatu. Ebi kpetọt mbọm, mè nsabọn ekikweek si me ere ya. Owuwa mgbọ, usini ebi ìtọtọt mbọm mîkikweek me ere ya ilaak inwọnọ, mè èlọ mbọm. Usini ene, utop urọk ìkakichieek ibe ema ejibi me akpat eje mbọm. Òta kan̄ ìre uraafiọọn̄ me ewelegwe. Eya orọ ekitumu me Okwuka ibe ke uwu kè Ukpatu ìkitop me ikakwun̄, mè òjat me ewelegwe.

Ìkare ebi Okwuka gaalek ekigban̄ urọk kè Ukpatu. Ebi asabọn ama òkukup igba Okwuka mîkigọọk inu inigban̄. Ebi ene isi ichit ikwaan̄, mè irie inorie ikakwun̄ isan̄a, mîrabi ikpulu nsabọn isa ilap Okwuka. Ikakwun̄ usen geelek, ebi ene ekigbọgbọọk me oniin̄ kubọk ebesi ewe. Isotu uwu kè Ukpatu ìkijojot kubọk oyet ifit. Owuwa mgbọ, ibaak mè etim îkisibi me etete olom mè nwa mije isisi Okwuka me ikakwun̄. Ene ge me Amagbe îsulu otu ejeek iba ifan̄a me otu ogwu nwa. Ofifi ene si me Otigaan̄ îkọọk ogwu nwa utọn̄. Usini uji mbọm îyat bak me lek urọk kè Ukpatu.

Ukpatu ìkajaan̄ uja, inwọm kan̄, ìgbugbugbolo; ukpọk-otu kan̄, ìlolobo. Ire, ọmọ îjọn̄ọ iso ibot enerieen̄, mè iyaka lek inyi udun̄, mè ikaan̄ ngigen̄e isọọn̄ me ibot. Mfeerek kan̄ ìjọjọn̄ọ, ifet otu kan̄ ìdedeke igwook me lek inwọọn̄ otu ejit kan̄. Chieen̄ kan̄, ìsisip mè idọk inin̄ emen. Mgbugbo chieen̄ kan̄, ìtọtọm ibene. Utọn̄ kan̄ ìre awala. Akukọ chieen̄ kan̄ ìjujọọn̄ kubọk mkpinye lek eniin̄. Ejeek echi ebon uga gaalek okup me otu. Echichilọ ìnwanwaan̄ ita kpai. Ebi ene ekigwen ọmọ “Alagbọk”, ogwu ejeek ota me otu. Ogbokot ilile îkaan̄be me agbagba ukot ofiat ọmọ isan̄a isi mege. Eya orọ, Ukpatu ìkigwen lek kan̄ “Ola.” Ibot erieen̄ kan̄ ìre ke ọmọ ìfefieek me lek kan̄, mè ikitop usun̄.

Ọmọ ìluk me uwu mkpoto. Agwut iba mè uwu-ile mè ototun̄ okup me lek uwu ya. Agwut ge ke îsun̄ inu mbọm kan̄, oka njin îkisa itap me otu ichiaan̄, mè uran̄ okpọkọ isi, mè ewop, mè okwun ukọọk melek ekikook, mè nchọ îkisa itọp mkpọtukọọk, mè njin akpa ge kpunube oporolo me ebon, mè oka ekwut melek njeen̄ ofọnti, mè ngwak okpibot.

Agwut òso iba ke akpa okop ge, mè okpọkpọ etobe ufo me inyọn̄ okup. Kpunu ogwu òbokọt iriọọn̄ okop ya mè ìre ukpọk emen, sà ìkare, mije, ìkup kubọk ubọk ene ìkare lek okop ya inu òso akọp acha me urot. Irak okpọkpọ ya, efeek akpakpa iba, mè bọli ge, mè ekpen̄ otu unọn ge okup. Me inyọn̄ isotu agwut ya, îtobo igba ebi Oru mè ikọ ididen̄. Ikput-lek kan̄ ire eya.

Agan̄ ototun̄ ke asasa otin̄ ibat iba, mè eyi ilile ge îkisa iken mun̄ okup. Gwun̄ otik ge òkpọkpọkọ otu, mè otitim, mè ogbokot aran̄, mè nkọm usun̄, mè efie iba (ge ke îkisa itap irin̄, ge ore eyi ichip-ikpọk) okup mè inyọn̄ uben. Ogbaragbat odidọ ge si ọmọ òwa me agba uben.

Emen uwu-ile, ìbobot obubot ikana. Eya ore ikasi ikweek irek. Me agba ntutun̄ agan̄ ulom, òriaak me isotu agwut ilaak ya, ke îsun̄ isi ebikaan̄. Isotu ini mè asa nruruk iba okup me lek uwu ya. Nsisip ke îkpaak isa irọ afọn itaak me isotu, mè isa ichit nruruk cha.

Isi oyet uwu kan̄ îwele. Akpa ilile ge òtitibi me oyet ya ìsasan agọọk kan̄ iwele ichit otutuuk oyet egep, mè itap inwan̄ ijiik me lek. Ubọk geelek ibot orepbe, ìkakire ijọn̄ me oke irak akpa ya. Îre irak uti ya ke ekititiin̄ ikakwun̄ geelek ikigban̄ urọk. Ikeya orọ, kpekichieek inwan̄ ge ikeyi irọn̄ ibia me oyet ya, ekichachan itana mgbọ geelek.

Uwu kè Ukpatu ìkagbe ibe ene isi, ìkanwọn si ibe ene iban. Ọmọ ìre ogwu òkikpa urọk, mè ikikọt okwa, mè ikito mbele, mè ikikpa si ukpatu. Ire oweek ichachak imọm, si lek kan̄. Ire okaan̄ ufieejit, ọmọ ore ugwun̄.

Ijọn̄ urọk isi inin̄ ijot, etip îra ije ibe “Tete” inu, ke mêkikpọ ogwu. Isinan̄a me uwu kan̄ isibi, môraka ifo ere kan̄ isi ikup irek. Sọnja mgbọ, îrabi inan̄a ikeke ikpọ agan̄ nsabọn ewabe, mè obe, “Ìriọọn̄ ubọk ìkweek. Ìto igbo edim kinyi ìre ijọn̄, mè inyana ukot, kisi enyi ìlut njijọ mun̄ unwan̄ kpochieekbe ibe ekọt ekup me ere yi. Enyi nsabọn mînima isosook etiirik igwak ọgọdọ edim kinyi.” Isito mbele ikecha isan̄a, mè irọ inu imọm ifieek, îra ibene ikpakpa urọk.

Ukpatu ìkikpa urọk me esese me esese, mè ikikọt okwa ikpọ me lek. Urọk ìkakita ọmọ me otu. Ìkikpa urọk echi òkirieek ene imọm, mè echi òkilọk ene ito, mè echi òkibele ene ejit, mè echi òkinaan̄ ene ejit, mè echi òkakaan̄ njijin̄, mè echi òkikat ene ejit, mè echi òkitet ene ukpook, mè igwook ene nnyirinya me lek, echi ebi unye oguga mè ebi ukpook-owot. Kpunu inu geege me irak isi ura yi eyi owu kponọbe me lek urọk. Ekibene me ikakwun̄ ikup me lek urọk mè mun̄ eririeen̄ òta òkwuuk mè òbaak òjot. Usini usen, ekiyat me agan̄ egwe. Owuwa ebi ene kpekire uwu, unọn îrabi ikisan̄a amọn. Ogwu egwe ge ilọ, ìkibọnọ lek kubọk ene okwu

Usen ge ekebigban̄ urọk, ere ìkup kpùk, efet ìkawut. Îre si aya otu mun̄ udun̄. Bak me lek mun̄ owelebe ayaya, mkpuk îsisaak ene me oyet urọk ya enenen me usen ya. Ubọk ebilene ekpọkpọ lek ikisut, mè ikikwa, mè ikigwak, mè ibekisulu utọn̄ ifieek me agba ibot, Ukpatu onenibe, “Ìre enyi mîriọọn̄ inu òrọrọ mkpuk okiwuwum enyi me lek utọn?”

Ene ge ofọfọọk ibe ke ọmọ îriọọn̄. Ukpatu obebe ene ya, “Tumu-nu.” Ene ya obebe ke Mkpuk oria ikwaan̄ isi lek Utọn̄ ibe ke ọmọ îma ikakaan̄ ogwugwu me lek nwa. Ire, ke Utọn̄ ìjijit mè ibe edo-nu Mkpuk ibe eyi ogwu okupbe ǹnyieen̄ ǹnyieen̄ ikeya, acha inen osik ogwu môkwube? Ike ikọ ya onaan̄be Mkpuk ejit, ke îre eya orọ ogwugwu okinilook Utọn̄ ibe ke ọmọ ìkakwukwu-nu-o.”

Ukpatu obebe ene ya ke ogwu înye lek, ire, ke ìkare ikeya, ke achubọk inu Mkpuk okinu me lek Utọn̄ ìre esese. Înenibe, “Ìgban̄. Mkpuk ìgwen nwa ogwu ute me ugan, mè inween̄ lek igọọk ilaak. Ire, mîtet ema, mè isa oyerebet ijet ebi ama ibe Mkpuk inigwa nlilọ. Ebi ama ebebe ke ogwugwu îlọ ijọn̄, mè ichaka mbuban̄. Mkpuk okekigbini ibe ke inu ọmọ orọbe ìtatat. Mgbọ ikachieekge, ebi ama kiban̄ ebebe, me lek otutuuk inu Awaji Nte kiban̄ orombe, ke ìre ebilene eriọọn̄ inu ichit. Eya orọ, ogwu gaalek ije ikana ikikpa inyi ebilene inu ya ogwu orọbe, mè igban̄ inu mêtumube. Ikeya ke Mkpuk okije ikana ikikpa ikọ ya. Ire, ebilene geelek îsibe lek ikikpa ikọ ya inyi, kpekima igbagban̄, ekilalap ibe iben njijọ ikọ keya isan̄a ene me utọn̄, ke eya ìkare ikọ ene okigban̄.”

Bak me lek inu òrọrọ me ikakwun̄ ya, isotu kè Ukpatu ichit. Ikakwun̄ ikakwun̄, ama elalaak ita, mè igbugbala isotu igọm. Kpunu ogwu òkup me okpọchieen̄. Ebi usa-miin̄ mîsa ofọọk-chieen̄ inin̄ uwu ilulam.

Mun̄ eririeen̄ îta igwook me agan̄ okwaan̄. Onyan̄ îtoon̄, mè irana ke gbei. Ìkafifiin̄ mgbọ Gwun̄nden̄ otapbe njọn̄ isan̄a mè ilaak, mè ikigọt kubọk okodi, ama obebene ikigba ijijiin̄ me ejit eririeen̄ ya. Olom inọ, otimi nwa; uga inọ, ògwen gwun̄. Otutuuk ama mîbolo chieen̄ isan̄a. Ere okekinunun̄.

Gwun̄nden̄ îbene ikinaan̄ ejit inyi ogwu nwa ibe, “Îyak, mgbọ keyi mege ilaak obonwọnwọnọ emi, ìre keke oyaka irọ me ogbọ-ejit eririeen̄ keyi eyi okachieekge ǹlaak ilaak ijo inyọn̄ n̄a.”

Ogwu nwa okekiriaak ibe, “Nte kè Ogwichen, soso, Kanaan̄ ejit. Ǹkagegen ibak ìtimi owu. Kpukpa. Rieen̄ lek gban̄, owu mônọ ekitaan̄ ukpo.”

Gwun̄nden̄ orerieen̄ utọn̄ mè ibe, “Ìbet lek ekitaan̄ ito, ìkare ukpo. Inu ya ire eya-o. Ugawaji îbọn̄ gwun̄ ge ikpan̄!”

Ogwu nwa obebe, “Iin̄-iin̄, ìkare ito ke ekito. Îre ukpo ke ekibọn̄. Gele lek, mè rieen̄ utọn̄ gban̄.”

Gwun̄nden̄ ochechieek ibe, “Iin̄, ikeya. Aman, owu onọ itat. Ukpo ke îre. Mâsibi igọọk isi ikpọ-nu.”

Aman okwekwek, mè ibe ọmọ, “Eele! Nte kè Ogwichen, òbosibi isi irọ keke-ni? Òkamun̄ ibe ama ìkweek urimi urimi? Walek kup me uwu. Kasibi ìsi ere geege.”

Gwun̄nden̄ oneniriọọn̄ ida ogwu òkitaan̄ ukpo ya, mè ibe ogwu nwa, “Ida kè Nwayọk.”

Ogwu nwa obebe, “Atikọ ke ìre. Yọk îrabi ibene me lek.” Ogwu olom oyayaka ibe, “Riaan̄ ere-nu, inyi egban̄. Îkaan̄ ikọ îkitumu.”

Olom mè nwa erariaan̄ ere ikigban̄. Owot òkifieek ema. Njijoon̄ ifin îlọk ema ugeen̄. Egwurugwu îreke ema lek kubọk esi irọn̄ me ala. Ejit kiban̄ òkisulu tep, tep, tep. Aman îkana ogwu olom itet, mè igọbọ ikam, mè ikiran kubọk òfiop otet. Gwun̄nden̄ ìkpọkpọ awọ ikitap eyi kan̄ ikibe, “Ofuak, Ntugba sak ijo inu! Ifiritam, ben san̄a! Adumu, Ewurama, Ndundu-Aka-Oron ìrieen̄ mgban!”

Mgburudun̄, Nwayọk otataan̄ ukpo kan̄ inire isotu uwu kè Gwun̄nden. Ema eneninọ ijaan̄ lek ikọ Nwayọk okitumu. Îre etip ke îkilook. Ìlook ibe ikeyi:

“Okwuka, Okwuka, Okwuka!

Ama kè Ifiritam, ijọn̄ kè Ntugba,

Ire enyi iweek ibe inwọn,

Ìgwagwat lek ìsa orie unọn,

Orie unọn okuket jai,

Sabum egwe owele kpai,

Ìnu esa esuuk usuuk,

Ire enyi iweek esuuk!

Ikeyi kè Nwayọk okilook ikana me isotu me isotu, mè me egep me egep iso otutuuk egep jaaba òkup me Okwuka. Ìbene me Isi Mgburugba ere isi Adumu okupbe isi ire Oyet-ile, mè iraka Egep Ofia isi ikeke me ebon udan ikitaan̄. Inanan̄a me ere keya, isisi Ibot Mgbek isi ikeke me oyet ewe ikibọn̄, mè itibi me ebon akpọọn̄ ikana irọn̄ me Ntefit, mè isa ikeya ito irọn̄ me atasuk, mè isaba itoon̄ me Isi Ibọk, mè igele me iteke ijọn̄ keya isiki, mè isaba inene ogoon̄ isibi me Ukwabi. Ere keya ke îlook etip kan̄ ifieek.





Ibot Iba

Ama yọk

Mgbọ îje, mîbene mfaka acha ikifaka. Ebi ene enikup me emen ulọyọk. Uwu geelek ene onin̄be, irerie mè inwọnwọ ìkigagak ene. Ubọk geelek ekirie ibubek, mè ikinwọ idide, ebilene kpetele ikekikọọn̄ isibi mbọm, mè ikekisaan̄ mbubek kiban̄. Otutuuk ene ekup me ubelejit mè unwọọn̄. Inu Nwayọk otumube, mîrọ isan̄a. Mîmọnọ ibe ke uyọrọlek ìkabosibi. Ire, kperiọọn̄ ibe ke unọn okuket ya esabe isuuk ama, mè itobo ijeen̄ me otu ofọkọ igwuun̄ me atasuk, ke ebi ebek ǹtaka mîsi itọn̄ọ mgbọ yaage isa ifo uwu isi item itaka.

Aya otu mun̄ udun, otutuuk yọk îkọp aja isan̄a. Ofit-iwele usen Ukọp-yọk ya, egwijo îjibi me ikarek ya. Ibot mgbọ keya ìkare mgbọ egwijo okijibi. Ire, egwijo ugeen̄ mgbọ keya îke ene chieen̄, mè isibi utoon̄ ibe ke ìkare ikike. Egwijo ijibi, ijibi, ijibi, òkpọk ojibi, mè ijit ifefieek. Ikebe, òkebe. Imumen, òsook “Gbararara!”, mè ijọn̄ òkosisik. Eyi òta kan̄ îsookbe, otap ukan̄ me lek kook me udun̄ uwu kè Igoyọk. Otu ge keya ochit otutuuk. Otutuuk ene ekpọkpọ ire otu ge ichechieek ibe ke eyi mgburudun̄ ya îfiat inu. Egwe îje ijọkọ sabum egwijo onijibi iwọ.

Sọnja mgbọ, egwe ofifit. Bak me lek egwijo ya, ere ìkup kpùk, inyọn̄ si ìkup afuk afuk. Sa me ikeyi, udun ikakwun̄ ya ìchọchọkọ ere igọm. Ubọk yọk okupbe me aja, okput ìkakikup, mije, otutuuk nde keya ìkire nde mbuban. Ọmọ orọ, otutuuk ene mînin̄ uwu ikakwun̄ ikakwun̄ ichit.

Ulọ ulọ ene mîlaak. Ire, ilaak ìkanwọnwọnọ ema-nu. Agan̄ ilile ekup me ofọọk-chieen̄ ikinina lek ubọk egwijo ya ojibibe, mè igban ene mbọm. Una ikpọchieen̄, eyaka inọ nkwukwak okitaan̄ kubọk ogbururu ochieek me okwaan̄. Ìre kpasi nkwukwak ire ya òkitaan̄ me ibot mgbọ òkup ikeyi me acha, ògak ge, emen nde mbuban eyi otutuuk yọk okupbe me aja? Ebi ene ekpọkpọ ikijiin̄ lek, mè ikijen ibe mè ìre ebi owa ekichaka mbuban. Sà ìre ebibi ekiweek ichechep ama mọnọ? Ire, nkwukwak ìtataan̄ igon, mè iso otutuuk ere. Kpunu ogwu òkọkọt itap isi me oyet. Udun îgba ere igọm. Ida ogwu ikwut kpenọ. Nkwukwak ìjeje-ni? Okwa òkidimi kubọk ibot. Itaan̄, otaan̄; kpunu agbagba, kpunu irek.

Me atikọ, ebi Okwuka mîma ifit, mè ire ebi òriọọn̄-usọk ikwakwak nkwukwak. Ire, eyi usen ya îfaak ema itap. Mbet kan̄ kpunu. Usini ene ebe ke ìkitaan̄ me oyet-ile. Usini ene ebe ke ìre atasuk. Sà ebi ofifi ife ebe ke ìre me agan̄ aman ke ida nkwukwak ya okinan̄a. Ebi ofifi ukpa ebe ke ìkitaan̄ me ofifi ama. Kpunu ogwu òtutumu agan̄ nkwukwak onan̄abe itet, mè ìre ikeke ere îkitataan̄. Ire, inu òkukup ìre ke nkwukwak ya ìsoso ama. Ọmọ orọ, ìkup nke nke me lek ene. Urimi înin̄ enenen, mije, ike mgbọ ya, eyi yọk okupbe me aja, ikerere ebi chieen̄ iba, mîriọọn̄ ibe ikwakwak nkwukwak me mgbọ ya ìkare gaalek ichachaka mbuban, îre ilọlọ ijọn̄ si. Ire, nkwukwak ìgogon, mè ibet lek ìbojijibi ere ifiin̄. Ida ebi ìkikwak, kpenọ. Kpan̄asi môgegele, ìnikitatap inu isọkọ.

Okwa îto nrik, fefieek ìkafieek. Uyọrọlek înin̄. Otutuuk egwe ita, ikarek mè eririeen̄, ebi Okwuka kpelaak, kpemun̄ otu oyet, kpesibi mbọm, kpetaka agọk, kpegwọk isi, kpeyik otin̄ me ukan̄. Ebi ijo ogugo mîrọn̄ orukan̄ mije ufieek-owot. Ebi ugane mîgọọk nsabọn isọọk anaan̄ mè ine ifin me uwu. Ge ìkakọt ìsaba ìgba uwu ge. Otutuuk ene enikisak chieen̄ chieen̄ kubọk ogwu ijo orukan̄ otetbe ifiik irek. Nkwukwak îyọkọ ere, mè itet ene lek. Keke osa eyi inu, kperiọọn̄. Yọk ìkabene me lek kè Nwayọk. Ire, ene geelek îriọọn̄ ibe ke nkwukwak keyi ìkare ata nkwukwak, ke ìkaje si me ikike. “Môre nkwukwak ebi isi keyilọ,” ore inu usini ene ekitumu.

Ogwu ugane ge onenikitumu inyi ebi uwu kan̄ ibe ke nte nte kan̄ îkpa ukpatu inyi ọmọ ibe ke ìre nte nte kan̄ si okpa inyi ọmọ, ke chieen̄ inu ya ire eyiyi. Ke nte nte kan̄ ibe ke mgbọ òjọjọn̄ọ, mgbọ echakabe mbuban me ama yi, ke nkwukwak îtaan̄ ikeyi egwe jaaba, ikarek mè eririeen̄, ke mbet mè mbet ire eyi. Mgbọ ya, ke ebi ugawaji mînene ama, ke ogbọọrọk ibot jaaba melek ebebetuuti mîgọọk inu.

Ikọ ogwu ugane ya ìre atikọ. Îre chieen̄ inu òrọ me ukot ikaan̄ ya ke îre. Mbuban îchaka me ama. Nkwukwak ya ìkare eyi ebi unaron. Otutuuk ene ekup me nanalek. Ìre kpa mbuban ochaka? Ekene ochaka mbuban? Kpa ubọk ke eberọ inu òkup ikeyi? Ifuk-ibot îta ene me lek. Yọk ikọkọp aja isan̄a, egwijo ojijibi. Egwijo ijijibi iwọ, ìnire nkwukwak keyi òyọyọkọ ere mè ikwu ene lek!

Yọk Okwuka ìkikup me aja egwe ita sabum òriaan̄. Ire, nkwukwak ya îtaan̄ ikwek yọk me aja. Eya orọ, ata ewelegwe usen nkwukwak ya otaan̄be ifieek kpararam, Ogwukaan̄-ama îria osat iso otutuuk ebi Oru kan̄ ibe enu ntitiin̄, ekafafiat mgbọ. Ebi Oru cha ìre ebi ugane mè ebi isi akọn̄ Okwuka.

Mgbọ Oru otitiin̄be, akọp ene iba me otu ifuk, mîso isi. Ema kpere fọkọfọkọ ife, mije, ìkare ebilene eto ema me irek. Îre Ewurama, uga yọk Okwuka otet ema ito. Inu iba okup ema me isi itọtọt. Adasi ìre uriaan̄-yọk. Òso iba ìre nke nke nkwukwak òninin̄ ama igọọk egwijo afa òjijibi.

Eyi uriaan̄-yọk mîtumu ifieek ibe ke ìkare ene orọ; ke mêfuk iso egwe jaaba isi ge, mè yọk iriaan̄. Eya orọ yọk Okwuka onikikup egwe jaaba me aja abayaage ire cherekeyi.

Me lek ibot ikọ eyi òso iba, mîkana igwook ibe ke mêsi isi iweek. Ire, ke ido-inu keyi ìkare eyi ebesi me otu otu ama; ke mêsi ama yọk ere inu geelek, mè ikaan̄ mbuban echakabe môsibibe me emen umọọn̄. Ikeya ke esan̄a Ogboloikaan̄ile, mè Ukotogwuija, melek Mbikaan̄ukot igbaalek Otujiakọn̄, mè Iraogwunte itap me oniin̄ ama yọk.

Lek ọmọ ewelegwe ya ke ema egele isibi, mè ibene ije òboben ema mun̄ iba. Inu òsisik ìre usen isoso, mè yọk inan̄a me aja ika iniriaan̄. Ire, ekikeek nkwukwak ya mè ukpook kan̄ ìkatele ene. Ogbugbut înin̄ ene lek ewelegwe ya ebenebe isibi oyet. Amọn ewelegwe usen ya etọp ugak ugak. Lek ene ìkup mgbugba mgbugba. Uraafiọọn̄ îkpọk mbum me isi ugane mè gwun̄ aya. Ene elọlọkọ ituun̄. Ukot ene ìkanye me ijọn̄, ìkifufet kubọk uji anyọn̄. Akaalek ebibaan̄ Okwuka, otu îchit, kpekpa ukpatu; kpelo ibaan̄ ogbo kiban̄, kpesisik lek. Ama ìkpọkpọ itọọk, mè ilobo.

Mun̄ ewelegwe ya îta ikwuuk. Ìkafiin̄ mgbọ, ere okekifan̄a, ama ogbogbọọk. Ebi ene mêkiliin̄ ifo atasuk. Ukpook mè urimi okpọkpọk inin̄. Ogwu ikup ìkidodo, “Ebe ìre keke orọ-ni? Ìre îkem mgbọ inyọn̄ obochep-ni? Etumu-ma! Inu òkirọ emen egwe inen yi ìkup uyeke uyeke. Eyi owa oyaka irọ mgbọ keyi! Îyak! Ewelegwe keyi gaalek etọn̄ọbe eji kubọk unọn ito, keke ikachieekge ibe nsisa ikup ene me owot?”

Inu otutuuk ene ekirọ ìre nanalek. Ogwu enenwaan̄ ge onenibe, “Îyak! Igana-o! Ìre kpasi ufialek! Mêyayaak ama yi-ni?”

Ebi ene mêkikwukwaan̄.

Olom ìbe nwa, “Enenwaan̄, keke ǹsi, mè ǹnu!”

Uga ìbe gwun̄, “Kpọ uwu, emi gwa ǹnu!”

Gwun̄ ìbe uga, “Lei, kpakọt. Ukpook mitet emi!”

Ama îfan̄a. Ere îgbọọk. Ge îlibi itoon̄ ge.

Ebot îmun̄ ukwa, mè igọọk ibaak ibaak.

Unọn îmun̄ akpa, mè idaan̄.

Ikpi îtọp onyinya ata amọn,

Onyinya îchieek, mè iwuuk anam;

Ibo îchaka oromijọn̄ kan̄,

Ifin nsabọn îbia me oyet.

Ìre keke osibi? Chieen̄ ebibaan̄ îbaan̄ ada inyi ito. Nsabọn mêkifim. Ito îchọk otutuuk ene. Ijoawaji òkito, òkisut lek, òkikpukpọt me ijọn̄. Ebibaan̄ mêkisa ikekeme Mmeme ikaan̄ itobo ekwut me ebon. Ogwa ìkachechieek ibe ekeme ọmọ ekaan̄. Òkisa ebi ìtetet ọmọ igba iyak ikana ibe enan̄a lek ọmọ isi inwọ mun̄ ikwu, ke inyọn̄ îjot ọmọ. Ito îreke ene chieen̄, ikpọ îren̄e ene otu inwọm. Kpêkọt ito iteek. Inu òkinan̄a otutuuk ene me otu ìre, “Jei, ìre keke osibi! Ibot yaage! Jei, ibot yaage! Jei, njijin! Ìre kpa inyọn̄! Uwu îta! Îyak!”

Ikwut onenikikaba ije isi uwu Ogwukaan̄-ama. Mgbọ înin̄be uwu ya, îtọtọp Ogwukaan̄-ama amọn ibe, “Ogwukaan̄ n̄a, nchili okpibot. Ugwem ikup inyi owu.”

Itọtọp amọn ya isan̄a, ibebe, “Ọnọ eyi eji enọbe? Inwan̄ òkichiaak me ibot akpọọn̄. Edene môninan ere iluluk. Ukot òkup me inyọn̄ oduk mônisibi ijọn̄. Kariaan̄ ere ìkukoon̄.”

Ogwukaan̄-ama obebe, “Ikwut, inu kwun̄ mikiyọt emi me lek. Atikọ, òlulut ìkare inu ekibum me isi nsabọn. Mgbọ emi ìre gwun̄-ni? Tumu ikọ òkup me uyọt isi me ge. Tele mbele mè itoto urọk. “Anam-mkpatat”, folo okpu kwun̄!”

Ikwut oyayaka ibe, “Okaan̄-ama, ukpatu ìgọgọm ene uga. Ukan ichip me inyọn̄, nsek mônirurọn̄ọ ita. Ama Okwuka mônichep, ire kpetap chieen̄ ge me emen ge. Mgbọ Ufikarọemi okwube, usen ekikpọk ekwut, ogwu nwa omaman gwun̄ enerieen̄, mè igwen gwun̄ ya Udun̄. Bene me mgbọ keya ke ekwook me lek Udun̄ ikpukpo iwolo, inenikana ene. Kpa mgbọ ire eyi gwun̄ kpante môyaka inikwu! Nwakpa mônigba ubọk iba ikat me lek, kubọk aman̄ ibot uti. Okaan̄-ama, etip înan̄a me lek okpoon̄ inu. Udun̄, gwun̄ kè Ufikarọemi, îchep me mun̄!”

Ogwukaan̄-ama oririki, mè ibe, “Ikwut, òbebe? Òbe ìre ekene ochep me okwaan̄? Udun̄! Kayaka ìkpa! Ifiritam Kachieek! Ntugba, sak ijo inu! Ewurama rieen̄ mgban! Keke otu òbu? Ofuak! Ebi owa enilook?”

Ikwut ofọfọọk ibe ke eria etip me lek okpoon̄ inu. Ebe ke egwijo òjijibi me ikarek usen keyilọ ya osook ọmọ ifiin̄. Îkpa si ibe ke ọmọ ọ̀mọ òwa me inyọn̄ atasuk, ebi ene ekifon okwaan̄ isisi ikup ire Uriaan̄-yọk. Ire, ke Udun̄ mè ebi uji kan̄ esibi mbọm, ke kpefofo. Ke ọmọ ìkeek ibe ke ìre mkpọn egwe ita ekwukwu otapbe ene orọ ebibi ekakage, mije ke ìre ikakwun̄ ya ke nkwukwak obene. Ikarek ya si ke egwijo ojibi.

Ogwukaan̄-ama onenibe Ikwut ke ìre ogwugwu melek kiban̄ etitiin̄ ewelegwe me uwu kan̄ isan̄a uran̄ ama yọk. Ke inu òkirọ me ama kiban̄ mitet ene lek enenen. Ire, mgbọ ema eraria ije, ke kpunu inu eberọ igak isisi iweek ene, mè ìre mêkọt imun̄ nkwukwu kan̄. Ire ikaan̄ inu òkisa ufialek cha geelek inu, ebi uran̄ isika, ke ekwut môta me isi yọk. Eya orọ, mè ekat ejit ekekpọ. Mè ogwugwu igọọk isi ere ama, isi idọmọ ubọk mêsi iweek ene.

Ikwut otutumu ibe ke ene me ere ama ejotbe. Ubọk nde ya orebe nde òkup mbuban ke kpesulu eket. Mgbọ etip onube, ama ofan̄abe mîgwat lek ikput ikpukput okput, sa me lek ke yọk me aja, kisi ofifi. Ire, ìkup ọmọ me lek kubọk kpebemun̄ ene, mije, usen îje. Eya mè ọmọ ore egwe ini ire eya. Ire imumun̄, isasa ika ìkpofet. Òta kan̄, ibebe, “Nte n̄a, înwọn. Mâje igọọk ebi ama isi ineen̄. Ikaan̄ ike îrebe, Òbeme-ama (erieen̄ ekigwen ogwu ibot oru ama) mônikpa inyi owu.” Ikwut oneninan̄a isibi ije isi ere ama.

Ejit ene ìkanan̄a me lek ebi ìsisi ama yọk. Ekikpọ ikaka kiban̄. Mgbọ ya ke mênọ ubọk inu cha geelek ojebe. Usini mgbọ mêbak iwot, mè itet iwot. Okwuka isitet iwot, ìkikpakpan̄, mè òchep ototun̄ ukan̄ ene ya òtap me lek. Ike Ewurama obe ekerọ ire eya. Mgbọ ge òfifiin̄ etetbe iwot, ogwu ebe ke ìtap ibọk me lek ibot ikop inyi ogwu ebe ke ìre ọmọ okpan̄ ya, ogwa otakabe mè ikwu, òjijit ida ama yọk, mè ibe sà ọmọ ìkariọọn̄ eyi ekisa ikpan̄ ebot, ìnire eyi ekisa ikpan̄ ene.

Ebi uwu ene ya ebebe, “Kwai,” ke ngwan̄ kiban̄ ìkare iwot, ke ebi ene ekaan̄ njijọ ejit bak me lek ngwan̄ kiban̄ orebe ene òsisibi isi. Ama ebebe ke ebibi kpebekọt itọ. Ire ebi isa, ke mêgbaan̄ ebibi otutuuk igen̄ ifiin̄. Me eririeen̄, ebi uwu ya mînween̄ lek itaak inu me uji, me ilibi iyaak ama, isi ifan̄a ikpoko me Elembe ere ema ekiluk ire mgbọ keyi. Inu keya òrọrọ ire eya ekinọ me lek okwa ibe, “Ibot ikop oyat Okwuka.”

Ibot Ita

Awọ Ore Ugwem

Egwe seen me otu oga, Ogween̄ene obolobe chieen̄ me ilaak, njọn̄ olọlọk itatap. Ibebene ute me agan̄ ibot mkpilaak, mè imọnọ okoto njọn̄ kan̄ isibi. Ìsa ifu anam irọ okoto ya, mè isa mgbigbin akpa irọ ochichit isa ikinwaan̄ otu. Mgbọ îchilibe otu okoto ya, mè itọkọ njọn̄ igwook me ubọk, isi njọn̄ ya ìkpọkpọ ifit. Njọn̄ ya si ìkup nrek nrek. Ogween̄ene ofọfiọọk, mè iyaka ochichit inwaan̄ me otu okoto ya, mè igen̄ njọn̄ eyi òkup me ubọk kan̄ ya ifiin̄, mè ibe ke njọn̄ ya îfiat isi mege, ke ikpoko keya ìchechep. Ire ọmọ iyaka ikpọk ikitap, ke ìre orukan̄ ire eya ọmọ okiweek ijet lek kan̄.

Ogbogbo ebi njọn̄ mîmin ukwaachieen̄ me lek enenen. Ema isibelep njọn̄, kpekilep iwa ike môbenbe ema ifiin̄ usen, mè ìre ikikup me okoto kiban̄ mgbọ geelek ufuna ebi ofifi ife ekebeek ema etap, mije, ibebeek njọn̄ ìre orọmijọn̄ ebi ìkitap njọn̄. Ire, îre ema ebi ukwaachieen̄ cha ekimalek ibeek njọn̄ ichit. Ofifi kan̄, isire njọn̄ eyi ema elepbe, ema ekirọrọọn̄ itap, kisi ìgwat lek ìta. Ire, ire eyi ebebeek, ema ekifefele. Usini kiban̄ ekekifiaan̄ ebi kiban̄ ibọkọ okoto ibe ema ebesa isi inwun ukot, mè enween̄ lek, ire njọn̄ iwa me emen, efele erọn̄ etap me okoto kiban̄, mè eyaka sọntiik òsisik, mè ìyaka ire ukpọk emen, ejet ebikaan̄, ògak ge okoto ifu anam, bak me lek ekakege ìmọọn̄ emen ìtibi me akpalek.

Ijo eru kecha ebi njọn̄ ekikaan̄ ìkaneme Ogween̄ene. Ọmọ îcha ikekibeek ene njọn̄, mè ìyaka ima ikekiche eyi kan̄. Ikeya orọ, isibolep njọn̄, ìkilelep iwa itap me okoto igon inwaan̄ ijot. Owuwa mgbọ ìkikwakwat, mè òkokakaba sabum njọn̄ osibi me okoto kan̄. Njọn̄ eyi mgburudun̄ îlepbe, ìlelep iwa, ire, ìkayaka ìre ata njọn̄. Îtap njọn̄ ya owuwa usen, îkekinyi ọmọ uyọrọlek. Eya orọ îsabe okoto ya me ubọk isibi me agwut ikeke me uwu-ile, mè ikigwen gwun̄ ogwu gwun̄, ogwu òsisi isi ilep ijo njọn̄ ya ibe inu: “Ujọn̄ọ!” Ujọn̄ọ ochechieek: “Iin̄, Tete.”

Ogwu ute ugane ogwegwen ibe: “Na me ere keyi.”

Inunu, mè ibe: “Tete, emi ire eyi.” Ogwu ute ugane ododo ibe: “Mgburudun̄ njọn̄ nriabe owu ya, òlep me uwu owa.?”

Ujọn̄ọ ofọfọọk ibe: “Uwu kè Onuota.”

Ogwu ugane obebe: “Mkpọ si, berebet ìkare njọn̄ kè Nwayọk. Akarake usen ya ntapbe njọn̄ ya, inwọm n̄a ìgogon ichit. Abanya, ǹkakọkọt. Ibot ìkpọkpọ ilobo emi. Mkpọkpọ esen ikisen, mè ikikọlọ otu ukọm ge ge.”

Ujọn̄ọ okekiriaak ibe: “Tete, kpukpa. Mgbọ nsibe uwu kè Nwayọk, ebe njọn̄ îta, ke kpekọkọk ofifi, mije, ogwukaan̄ îkọp uran̄. Ọmọ ke nsi uwu kè Onuota. Ǹkariọọn̄ ibe njọn̄ keya ìkakinwọn itatap.”

Ogwu ute ugane obebe: “Onuota ìkakikọk njọn̄ kan̄ ìriọọk. Njọn̄ kan̄ ìkikaan̄ kpurukpuru me lek, akanwen̄ ìkigagak. Ìkakaan̄ ekeke ikọk njọn̄, ìkisa uchieen̄ ikọk. Njọn̄ kè Nwayọk ore njọn̄. Bọkọ okoto gen̄ ijo njọn̄ ya me emen fiin̄, mè si me irak ibot mkpilaak, mọnọ ikpoko go sa si uwu Nwayọk si lep ata njọn̄ jet emi.”

Ujọn̄ọ ofọfọọk ibe: “Tete, Nwayọk kpunu me ama.”

Tete orarama ibe: “Taak, chit otu kwun̄! Ekene otumu inyi owu? Ogwu òtataan̄ ukpo ikana ama eririeen̄ usen keyilọ ìre ekene?”

Ujọn̄ọ obebe: “Ǹkanọnọ-ma.”

Tete ugane osisiki lek ikido Ujọn̄ọ ibe, “Òbebe? Òbe ke ọmọ ìkan̄ọ ukpo Nwayọk otaan̄be eririeen̄ usen ya?”

Ujọn̄ọ obebe: “Tete, me atikọ, ǹkanọ.”

Tete obebe ọmọ: “Òkwukwu-ni?”

Ujọn̄ọ obebe: “Ìkare, ǹlalaak.”

Tete onanaan̄ ejit, mè ibe: “Kpâ ilaak ke olaak? Usen geelek ǹkigogolo inyi owu ibe ke ebirieen̄ ekilaak ilaak ibo, kpekilaak ichit utọn̄. Otutuuk ukpo Nwayọk otaan̄be eririeen̄ ya eyi ebi ìsasaan̄ mbọm ekupbe me okwaan̄ inọ, mè ikọp iliin̄ ika, ke owu ogwu òlaak me uwu òkanọ? Si week lek kwun̄. Nte kwun̄ isika, mâbe isa owu ifo. Oborie inorie, òrie kubọk asawọ; obolaak ilaak, òlaak kubọk eniin̄. Òkiweek ikakana ebirieen̄-me-uwu-ebirieen̄-ènan. Eyi ngwuku isotu isibi, ngwuku nnin̄ etip mgbọ akọp, òkariọọn̄ si? Ukpook! Ya! Sa akukọ chieen̄ kwun̄ nyi ekpaan̄ egele. Je si lep njọn̄ jet emi. Lilibi ekot ekot. Kpọ ataak ire eyi me ijọn̄. M̀mumun̄ owu mgbọ keyi, mgbọ keyi.”

Ujọn̄ọ îlibi ije isisi ilep njọn̄ ijet ogwu ute ugane. Òkinanan̄a isan̄a, ogwu ekigwen Egopyọk ojeje igba initọp ogwu ugane amọn ibe: “Tete, owele egwe-o.”

Tete ofọfọọk ibe: “Iin̄, ǹde, gwun̄ n̄a.”

Egopyọk ododo ibe: “Lek ye, Tete?

Tete ofọfọọk ibe: “Gwun̄ n̄a, lek ọmọ òwa. Mekikpọ” mè iyaka ido ibe: “Sa eyi kwun̄ ye?”

Egopyọk ofọfọọk ibe: “Tete, lek n̄a înye. Ayi ye?”

Tete ododo ibe: “Ekene? Ìre nwa n̄a?”

Egopyọk obebe: “Iin̄, ọmọ, Tete,”

Tete ofọfọọk ibe: “Ayi ọmọ òwa, gwun̄ n̄a. Ọmọ me ototun̄ okigobo mbakaraka mè uwọ nsabọn ebi ìsiteen̄ edek esabe ika. Achubọk owu ìre ekene njei? Kanaan̄ ejit.”

Egopyọk obebe: “Tete, emi Egopyọk. Òkayaka ìriọọn̄ emi isi?”

Tete ofọfọọk ibe: “O-uu! Egopyọk, gwun̄ une n̄a, ìre owu? Onu! Kanaan̄ ejit gwun̄ n̄a. Chieen̄ okisisaak emi, ǹkakigwat lek ìmọọn̄ inu.”

Egopyọk obebe ọmọ: “Jei, Tete, kpunu unaan̄-ejit.”

Tete ododo ibe: “Nte kwun̄ ye?”

Egopyọk ofọfọọk otu ibe: “Ọmọ òwa me uwu.”

Tete oyayaka ido ibe: “Egopyọk, ere owa ke obosi?”

Egopyọk obebe: “Tete, m̀basibi asuk isi inwun ukot. Ike nnọbe ida kwun̄ ke mgba inenitọp owu amọn ewelegwe.”

Tete otọtọn̄ ọmọ ibe: “Usọ gwun̄ une n̄a, owu onirọ-u.”

Egopyọk ododo ibe: “Tete, eyi okiseme usem bàbaak ewelegwe keyi, inu ge ìrọrọ-ni?”

Tete onenibe: “Ǹkaseseme usem, ǹkigana ikọ inyi Ujọn̄ọ ogwu welewele, ibe ida mbubut mè ètele kan̄ ibọkọ emi me lek. Ukesi ukpo eyi Nwayọk obọn̄be me usen keyilọ ya, ke gwun̄ okilaak, ìkanọ, ìkariọọn̄. Eya ìre ugwem!”

Egopyọk orariaak ibe: “Ogwu ugane, kpulu chiọọk me lek-ma. Îfieek lek ibe ke ikeke kè Ujọn̄ọ môkilaak ilaak agba isi ge. Kpukpa mè tele nyi. Mâje. Inu ya òkibieen̄ isotu, mônigbugbọ afọn̄ igwook.”

Tete obebe ọmọ: “Gwun̄ n̄a, saba ukot je. Osifo ire uwu, kaduk, gwen nte kwun̄ nyi emi. Kalọlọ. Ke onọ?”

Egopyọk ochechieek: “Tete, nnọ. Kpunu uduk, mâgwen.”

Ujọn̄ọ îsi ikwaan̄ kan̄, mè ika mgbọ yaage. Ogwu ugane obọbọkọ okoto ya ichili, mè igban̄ olu njọn̄ òkup me emen, mè ikitọp ibot kubọk orie okpọk. Inenitọkọ me lek itap, mè imọnọ okoto ya inwaan̄ me ekpuk ekwut kan̄, mè itibi isibi udun̄ uwu, mè ibene itotot enwen. Ìkafifiin̄, ene ge okekitọbọ ubọk me isotu isi uwu ikigwen uwu. Ayi okekibọkọ otu, mè isi igwuku isotu. Ìyaka ire Oduku, nte kè Egopyọk.

Nkọnọ onenibe: “Ee Oduku, ìre owu! Owele egwe.”

Oduku ochechieek: “Emi-o! Nkọnọ, owele si. Une n̄a ye?”

Nkọnọ ofọfọọk ibe: “Ọmọ me udun̄ uwu okitot enwen.”

Oduku obebe: “Gwen nyi emi.”

Nkọnọ osisibi irọn̄ me udun̄ uwu isi igwen ogwu olom ibe ke ogwu unene kè ogwugwu înu. Idodo ibe mè ìre unene kan̄ ogwu owa ye? Nkọnọ ofọfọọk ibe ke ìre nte kè Egopyọk. Ibebe itumu inyi ibe ikup iban ọmọ ilọk olọk ge òkup ọmọ me ubọk isan̄a, mè ito ikot me mun̄. Mgbọ îtabe ọmọ me ubọk, ititibi igọọk ogwu unene. Ema ene iba etọtọp amọn, mè inyi ubọk, mè ifan̄a ifiin̄.

Ogween̄ene ogwegwen ogwu nwa: “Nkọnọ! Nkọnọ! Ogwu enenwaan̄ yi ìre ìkakinọ ikọ mọnọ? Nkọnọ-ei! Ìnan!”

Nkọnọ okekibe: “Emi gwa ǹkichieek owu-ma. Emi ire eyi.”

Ogween̄ene ososook ida: “Òkichechieek! Une n̄a înu. Ìre îkaan̄ inu òsik me ogbokot?”

Nkọnọ obebe: “Eyi ikakwun̄ ya ọmọ òwa. Îsik sọntiik.”

Ogween̄ene otutumu inyi ibe: “Mọnọ mgbidim iso ya sa rọ ubọk-aran̄. Tap ada sibi me lek, mè sa na. Emi melek une n̄a mêsa isan̄a afit ewelegwe me otu. Sa okwa ijija ya tap, mè gwat lek rọ.”

Nkọnọ obebe: “Mânu mgbọ keyi.”

Itutumu ikọ isan̄a melek ogwu nwa, ọmọ mè ogwu unene kan̄ eninin̄ me ukpatu.

Ogween̄ene obebene ibe: “Une n̄a, emi nria gwun̄ ibe igwen owu. Mâdasi isan̄a owu ala me ukot sabum m̀bak ibot igwen n̄a. Oromijọn̄ ire eya.”

Oduku okekibọnọ lek ibe: “Jei, une, mwuuk okoto n̄a itele.”

Ogween̄ene obebe: “Bọkọ eyi.” Ikakala ekpuk ekwut kan̄, mè isan̄a okoto isibi mè ibe, “Keke ǹsan̄a ibọk.”

Oduku onenibe: “Ibọk kwun̄ mitaan̄ etip. Ene inen ire eya okpan̄be?”

Ogween̄ene ofọfọọk ibe: “Ire mkpan̄ owu, ìre ǹkanye lek?”

Oduku osisik okoto, mè ibe: “Nyi emi okoto, mè kayaka ìgwugwot lek. Ire osa me lek Oduku, gwun̄ kè Ekirika, abaan̄ ekirika môchit owu chieen̄.”

Ogween̄ene ochachak, mè ibe: “Oduku, tọkọ njọn̄ tap. Gworogwot lek kwun̄ ìkare aya inu. Usen etọbọbe owu me agamaga ya, okọt ifaan̄? Chieen̄ kwun̄ ìkamumen? Òkagwen Ekirika ìgak? Tọkọ njọn̄ tap.”

Oduku ofafaan̄ ibe: “Iin̄. Eyi okpọben ya, owu òrọrọ? Ubọk mè ukot kwun̄ ìkakwaan̄ ita? Ge ire eya. Chieen̄ kwun̄ ìkawuwọt? Òkafieek owot ibe ke owu mônikwu?”

Ogween̄ene obebe: “Ibe ìre owu ke inu ya orọ, òkeek ibe owu kpomoraka? Usen ge, mîsa abanga itọ owu ikpọ? Tap njọn̄ mè chit otu.”

Oduku otọtọkọ njọn̄ ya itap me ubọk igban̄ olu, mè ibe: “Une kwun̄ Ogween̄ene, njọn̄ kè Nwayọk ire eyi.”

Ogween̄ene obebe: “Iin̄, ọmọ! Usen keyilọ gwun̄ osilep eyi kè Onuota ijet emi, sọntiik osik inwọm mè ibot mojene emi. Ǹkakitap njọn̄ keya. Ire Nwayọk ìkakaan̄, ǹkisi uwu ogwu ekpuk me Odidim isi ilep.”

Oduku obebe: “Ogwu ekpuk ya îriọọn̄ ikọk njọn̄. Ire, njọn̄ kan̄ mikise. Ofifi kan̄ ìre ke ìkakifọọk ene njọn̄. Ilọ me echa, mma njọn̄ kan̄ igak eyi kè Nwayọk.”

Unene iba me lek ekitap njọn̄ mè ikibubọọn̄ otu, Nkọnọ onenilook ibe ke îta ọmọ me ubọk. Ogwu olom obebe mè ogwu isi iben inu, mè igwen Ujọn̄ọ ibe iben ogbokot miin̄ ya inu, mè isa ukọp ge mè ntiko iba isọkọ lek inu. Mgbọ esabe inu cha inu, ukpatu obebene.

Ogween̄ene obebe: “Une n̄a, sọntiik inu ogwu enenwaan̄ obe ǹsa ǹsan̄a owu ala me ukot ire eyi.”

Oduku okekitọn̄ ibe: “Jei, uja enenwaan̄, owu

onirọ-o. Îfiin̄ mgbọ ntakabe ogo. Une, san̄a otu.

Ogween̄ene ofefieek itap ibe: “Ǹsan̄a otu? Ebi ugane ye? Dasi cho-ma. Òwuwuuk-ni?”

Oduku oririki mè ibe: “Jei, Ogween̄ene une n̄a, mânirọ inu ilọ. Kè mânirọrọ? Ifiritam nte kiji, kachieek.”

Oduku onenibene ikitap awọ ibe, “Awaji, owu ke eji ekidasi igwen. Orom inyọn̄ mè irom ijọn̄, sibi nagbana eji. Ewurama, ogwukaan̄ ijọn̄, eji kpewuuk owu. Ntugba, nte kiji, owu ofieek ijọn̄ yi, gọọk na. Ifiritam, gwun̄ ogwukaan̄ ama, na si. Ekirika nte n̄a, eyi kwun̄ ire eyi. Ibọkene, nte kè Ogween̄ene une n̄a, gwat lek na, nabọkọ eyi kwun̄. Otutuuk kinyi Ebi Ikaan̄ mè ebi ugane Okwuka: Ijọn̄ama, Mgban, Otuyọk, Igo, Adumu, Egele, Ukọpyọk, Ukwookgwun̄, Ogugo, Ujiakọn̄, Ọgọdọ, Okauwu, Ikwutyọk, ìna. Enyi ekidasi irie, mè idasi inwọ sabum eji nsabọn kinyi. Ogo eyi kinyi ire eyi, ìtaka. Miin̄ kinyi ire eyi, ìnwọ. Ìrọ inyi eji nsabọn kinyi ebọọn̄ ubọọn̄. Mbọm inwọn, mè ikpoko inu. Orukan̄ ifo. Ufialek ida lek ibọkọ. Ugwem kiji ijọn̄ọ. Eji emumana, inyi erieen̄ kinyi isibi, ikachep. Ogwu ire ogwu òkpaka, irie mè inwọ me ujit. Ogwu ibe ikanwọn inyi ogwu ogbo, ikanwọn si ìnyi ene ya. Ìre ìkare ikeya?”

Ogween̄ene otatap udun̄ awọ ya ibe, “Ikeya!” mè inibe Ujọn̄ọ, “Ben ogo ya che nyi eji. Nyi nga kwun̄ ugane melek ebi ìkup me uwu. Che sik, kperiọọn̄ ogwu môgwakabe igba. Kawuuk ebon ogo.”

Ujọn̄ọ ododo ibe, “Tete, ìre ǹsa efeek ǹnu enyi mêsabe itap ogo, mè ngaji enyi mêsabe ikikọbọ itaka?” Ogwu ute ugane orarama ibe, “Taak! Ebi owa ekitap ogo me efeek itaka, mè ikisa ngaji ikọbọ? Akajit-ubọk ìsi keke? Tap eji me ubọk, ufuna aran̄ ibaan̄ ene me ubọk inyi mêsa ichiọọk me okwa isi ukot, ukot ene môkekitọbọ ata mgbọ geelek. Osiche eyi kiji inyi eji isan̄a, teen̄ ntiko nyi eji, mè tọkọ miin̄ Obolo ya tap me ukọp nagwook me ntiko kiji, sabum òsa ogo òsi òche ònyi ebi ototun̄. Sa ise nwaan̄ me otu ogbokot ruk miin̄ ya, ke omun̄ akwook okwaan̄be ibene, mè ikiwook me isi miin̄ ya. Gbala chieen̄ me lek ogbokot.”

Mgbọ ema ekiyoko ogo ya me uga, Oduku obebe, “Une Ogween̄ene, Nkọnọ nwa kwun̄ îriọọn̄, ogo ire eyi. Îtọn̄ọ emi otu. Usini ama kperiọọn̄ itap ogo. Usini ene, kpan̄asi iso mè obu mè ura, mè ire aga mè olokpo, irin̄ ebi ugane, ekisa anam òchachat itap. Ǹkafiaan̄ owu. Emen acha ge òraraka, ìkafifiin̄ enenen, me mgbọ ulọyọk, ke ogwu une n̄a ge ogwen emi ifo uwu. Mgbọ nrebe, ogo ke îsa isan̄a emi ala me ukot. Ire, ikpa ìkabet lek ikpa. Mgbọ ndobe ogwu une n̄a ya ibe irè kpasi irin̄ ire eyi, ibebe ke ìkare irin̄, ke ìre nkatakichip.”

Ogween̄ene obọbọn̄ ukpo ibe, “Nkatakichip! Ǹkamumun̄, ǹkanọnọ si. Usini ama ekirọ inu kiban̄ ntikwo ntikwo. Une n̄a, nwọ miin̄, mè tele ukpatu keya.”

Oduku ododo ibe, “Miin̄ keyi, ìre ìnan̄a me ewe inyọn̄?” Ogween̄ene obebe, “Iin̄-iin̄. Ìkare miin̄ ewe inyọn̄. Ǹlep me uwu nria, me ubọk Nwidooro, ogwu Ntọn̄.” Ogwu unene onenikitọn̄ ogwu Ikwet ya ibe, “Îriọọn̄ ichak miin̄. Owuwa miin̄ ekinwọ me agba ijọn̄ yi, ọmọ okichak. Miin̄ kan̄ ìkinin̄i sọsọsọ kubọk ebe ikpi, mè ikitop ìkike me lek eyi ebi Mbọkọ. Îriọọn̄ itap olat isibi me lek miin̄, miin̄ îrabi iriak inye mè òtop. Miin̄ kan̄ ìkekikup me uwu egwe ita, mè òkotop si, ìkakifiala.”

Ogween̄ene otatap isọkọ ibe, “Ogwu enerieen̄ ya mineme emi. Mgbọ geelek ojebe igba uwu nria kan̄, owu mônwọ miin̄, mè itaka anam igak. Adasi usen nsibe, ìfefele miin̄ ijot ogbaragbat ogbokot, mè ikpọkọ ikpele okpọkọ ejit ogaan̄ edukbe ichat itap emi me ubọk, mè inyi emi mfifip ònan̄a me lek oyiyip ibe nsa ǹnwọ miin̄ ya. Usen ya ke nriọọn̄ ibe ejit ogaan̄ eduduk îtop igak nkwa ugba.”

Ubọk keya si ke Oduku obe, “Gwun̄ ogwu Ikwet ya òkiluk ifiin̄ me agba ijọn̄ yi-o. Nnọ ibe îkaan̄ bọn me Usabama me owot kè Kpêfuk, gwun̄ kè .....”

Ikọ me otu kè Oduku, ìkasisibi ijọn̄ isan̄a, ogwu unene òkwekweek ikpebe mè ibe, “Une Oduku, tele usem keya. Ǹkakiweek inọnọ. Ibaan̄ Aman Obolo kpekitaka uman unọn. Eya orọ enenwaan̄ Aman Obolo geelek òtataka uman unọn, ìlọlọ ijọn̄. Tele ikọ ogwu Obolo, ata gwun̄ owot Obolo ibabat ogwu Ikwet. Ire inu òkup ikeya irọ, ìjeen̄ isibi ibe ke mbuban îchaka-ma. Ugane mè gwun̄ aya geelek îsa chieen̄ imun̄ inu òrọrọ me ama yi me emen ulọyọk acha keyi. Otutuuk ene ekana igwook ibe ke môkaan̄ mbuban echakabe, mè ibe esi etọp ikpoko efiin̄. Eyi ebilene ekisa me lek ikekichaka mbuban, îre ichechep ama ire eya ema ekiweek.”

Oduku onenibe Ogween̄ene, “Kpọ, inyọn̄ yi òkinwene. Ije isitut yọk, îrabi irie inu mbuban. Inu usini ife emọnọbe ibe ìre mbuban, usini agan̄ kpefuk itap me lek inu. Kubọk inu ijejeen̄, owu oriọọn̄ ibe ebi Obolo kpekitaka edene, kpekitaka etuuk, kpekitaka akwọọk, kpekitaka okpọk, kpekitaka si nkwa efufu. Cherekeyi ye? Usini ebi Obolo mêkichaka mbuban, mè igọọk ebi ofifi ido ikirie inu òre inu mbuban me Obolo. Mgbọ keyilọ, ebi Obolo kpekije oyet, kperiọọn̄ ichiin̄ inọ, kpekirie ngan̄. Cherekeyi ye? Mbuban îchaka. Ebi Obolo enikup me ibot ijo irọrọ geelek.

Otu ke Ogween̄ene obubuk. Imọmọnọ ubọk iba itap me erek, mè ikifiọọk, mè inibe, “Une Oduku, eji etele usem keya. Îkaan̄ okpukpuk ikọ mbakbe me lek igwen owu. Eji ekpa eya.” Inenikwana ejit, mè ibene usem kan̄. Otutuuk mgbọ ema ekikpa ukpatu, mêkirọọn̄ ogo kiban̄ itaka, melek miin̄ kiban̄ si ikinwọ. Ogween̄ene osisi ibieen̄ afọn̄ igba, mè ibe Oduku, “Îkaan̄ ikọ ekpabe inyi emi me eririeen̄, me agan̄ egwe yi. Ọmọ ke mbe ke înwọn owu inọnọ si. Owu oriọọn̄ ibe ke emi ìre owu, owu ìre emi. Eji isikpa isan̄a, echiọọk ijọn̄ echit. Otu kpambuk!”

Oduku ododo ibe, “Etumu ibebe, une Ogween̄ene? Lek mijop emi.” Ogwa obebe, “Taba ikasi riaak, mè juuk lek gbet. Tap emi utọn̄ me otu, mè ǹtap owu otu me utọn̄. Ìre okeek acha ya enitap eji me okwaan̄ Elembe ika?” Oduku ochechieek, “Iin̄.” Ogween̄ene onenibe, “Awaji ìkakisak ene me ikpak. Ìre owu onọ ibe ke ufe îseme itet ogwu òtitip ye?”

Ogwu unene ododo ibe, mè ire ufe eyi owa ire eya. Sà ogwu owa otip, ogwu owa ke îtet? Mè ogwugwu itap ọmọ ukpatu me utọn̄.

Ikpọkpọk ido ibe, “Mgbọ esabe eji me okwaan̄ ya ika, ebe ke ìre keke orọ?” Ogwa ofọfọọk ibe, “Etoon̄ owu uraamọn ibe ke îre owu okpan̄ Ufikarọemi.”

Iyayaka ido ibe, “Mgbọ etoon̄be emi uraamọn ya, keke oyaka irọ?”

Oduku ofọfọọk ibe, “Ebọbọp owu ito me oyet-ile, mè ikpulu edim ikpaan̄ isa ijit owu me lek mege nlilìp onibaan̄ owu me lek kubọk okọbọm egebe njijinisi me lek, mè inyinya owu ilọ mkpa. Mgbọ owu obe ke kpunu ikpoko owu obosa igwook, mè esa owu esi ama yọk, otutuuk ene ekana igwook ibe ke owu ìre iwot, ke ìre owu ogen̄ Ufikarọemi ifiin̄ me atikọ, sa me ikeya, ke owu môrie yọk. Owu otap awọ otu kwun̄, mè isa me una-lek mè ito me chieen̄ ibọkọ yọk irie.”

Ogween̄ene obebe, “Une, owu òkakiwuuk inu. Owu otumu itat. Ike îrọbe ire eya. Ifin enyabe me ejit mun̄, ìkinidun̄u olu kan̄ me inyọn̄. Inu olom mè nwa eletbe me agwut irọ, onyan̄ onaan̄ge isi iraka me lek, ama ekekiriọọn̄. Awọ ore ugwem. Kpunu eyi nlọbe, mije, ìkakaan̄ eyi nriọọn̄be. Ubọk n̄a iba ire eyi. Ǹkikaak ijeen̄ inyọn̄. Nkariọọn̄ me isi, nkariọọn̄ me udun̄. Kpọ udun̄ n̄a, kpọ mbọt osusut. Otana, ke owu omun̄ lek! Ekwukwu mè edene ke enyi mîmun̄-wa! Jei! Jei! Jei!....” Ikekiwet mun̄ ito me chieen̄.

Inu Ogween̄ene okirọ îyọt me lek ogwu unene iraka iman̄. Eya ke ogwa obene ikikan̄ inu inyi ibe, “Îyak, Ogween̄, kpâsi inu ire eya okirọ. Miin̄ ukpọk owot ewelegwe ìraraka owu chieen̄-ni. Owu môsa ito ifan̄a ama ewelegwe yi. Ire ebilene ifan̄a inu, owu òbobe ke ìre keke ọrọ? Achubọk ibot ikọ ya, owu òkatutumu-nu. Ire, òkpọkpọ awọ ikitap, mè ikito ito njijin njijin. Acha inen ire eyi akarake inu ya orọbe. Kpa mgbọ ikekito ito ire eyi. Soso, tuku chieen̄, ke mifieek lek. Ire okpọk irọ, mâje ifo!”

Ikeya ke Ogween̄ene obene ikiriaak Oduku ibe, “Une n̄a, kanaan̄ ejit. Mun̄ isiriak iwuku ire otu otin̄, ìkififiin̄ iniin̄ ukan̄. Kpukpa. Inu òrọrọ mgbọ ya, ìnenitọk emi me ejit, mè inwaan̄ ichit. Ekikeek osusut, mè ochak, mè esip, mè ifiat erieen̄ mgbọ ya, mkpa înwọn igak. Ibe ìkare owu si, ke m̀kpan̄ lek mgbọ ya. Eyi, ikọ yaage otumube ibe ire mkpan̄ lek ke ìbosi irọ inye ibe ke emi ìre iwot ya me atikọ. Ikọ ya ofaan̄ emi ukwuuk. Awaji înirọ si ibe ke emi me ògat ugwem, ke mâmun̄ otutuuk inu chi osibibe utoon̄ ke-kpoo. Une, tele. Ewuuk òtot ichip îkaan̄ chieen̄. Etumu inyi emi me agan̄ egwe yi ibe ke îre Ijoawaji ochibi yọk ònikpan̄ Udun̄ gwun̄ ogwu gwun̄ ya.”

Oduku ododo ọmọ ibe, “Owu òjeje iriọọn̄, ebi ama yọk ekaka-ni?”

Ogween̄ene onenifọọk ibe, “Iin̄-iin̄, ebi ama yọk kpekaka. Ire, ubọk îrọbe ire eya. Ebe ke mgbọ enyibe emi yọk ya, nriebe isan̄a, ke Ijoawaji îsirọ yọk ibe uwu n̄a itata, ke emi m̀fafiaan̄ ibọkọ yọk irie, ke ìre emi mkpan̄ Ufikarọemi gwun̄ kan̄. Mgbọ keyi, yọk kan̄ îsiweek imun̄ ibe ke ubọk n̄a ìtatana. Eya ke yọk osimọnọ gwun̄ ogwu gwun̄ ida ifiin̄ me okwaan̄.”

Ikọ ya ìkup me utọn̄ kè Oduku nke nke. Inenibe, “Ogween̄, ìre òkimumun̄ ilaak-ni? Owa ke osi ewelegwe yi, inyi inwan̄ mgbugba ichak owu me lek? Ibot kwun̄ ìwuwuwọlọ?”

Inenifọọk ibe, “Ibot n̄a îso, ìkawuwuwọlọ. Kpunu si inwan̄ mgbugba ge ikeyi òchachak emi me lek. Atikọ nnọbe ke nkirọkọ utọn̄ inyi owu. Ǹkararama iraak. Yọk kè Ijoawaji osak gwun̄ ogwu gwun̄.”

Ònan̄a me otu kè Oduku, ibebe, “Lei, ofuak! Ajiji gọm me ebon ejeek, katet emi. Okpat enenwaan̄! Ukpook! Berebet îrọ yọk isan̄a, mè ikisa lek inikwukwọk owu me lek. Ibọk agbiiri kan̄ îseme itaka ọmọ gaalek. Ire, ǹkachechieek-nu. Inu òkpakpan̄ gwun̄ ya môre esese. Mfi gwun̄ ya înikaan̄ ikpoko. Ekene oriọọn̄ eyi îrọbe.”

Ogween̄ene obebe, “Une Oduku, tele iwuwut ifan̄a. Eji erọ kubọk eji kpenọ, mè ekekpọ usen ebi ìsi emen umọọn̄ mêkabe isa usem ònan̄a me otu Anansa, yọk òkimọọn̄ inu inikpa.”

Ere keyi ke Oduku onibe, “Une, owu onirọ enenen. Otu kpàmbuk. Be Nkọnọ ke nje, ke ntọn̄ si ogwugwu. Ogo kan̄ îtọn̄ọ emi otu ewelegwe.”

Ogween̄ene osasa ogwu unene ije iban. Ema efafan̄a ubọk ifiin̄, mè ikpọk iyat, ge îraka ifo uwu kan̄, ge okaka inu uwu eyi kan̄.







Ibot Ini

Nga n̄a ya ye

Ene isichep me mun̄ me Okwuka, mè etip isire ama, mgbọ yaage eket ama îrabi itaan̄. Chit chieen̄ mè bolo, oyet ama îrabi inin̄ igon, mè inwaan̄ ke gbak. Usen geelek etitiin̄be me mbet irek òkup ikeyi, irek mkpa ene, nsabọn kpekisi. Ekilelet me uwu. Îre me ere mkpa ene ke ebi ugawaji ekisibi inibọn̄ nsabọn ikpan̄.

Ama isititiin̄, ekisan̄a ene me otoko me otoko iria ibe ekọp esibi okwaan̄ esi eweek ene. Ene ekekichep me emen okolo, ekekichep me uga okwaan̄, ekekichep si me emen awaji. Ene ekekichep si me emen oron. Îre emen awaji ke ene ekimalek ichep igak ere kechilọ, mije uga efet mè ikpele ekoon̄, usini mgbọ ogbururu, òkikup me emen awaji.

Ire ene ichep me isi okwaan̄, mè ìre emen okolo, mêweek me isi mun̄, mè inin̄ emen okolo ire ibot inyọn̄ kan̄ isi iweek. Mêkpọ me otu ichiaan̄ mè agba ngiga, mè eweek me inyọn̄ òla, me emen atubọ, mè emen ngala melek emen anyininga. Mêweek si me etete mbetek mè atabaka igwook me lek uwak edek, mè agbagba onyima isi re emen nsisaan̄ mè emen mgbek.

Ire emen awaji ke ene ya ochep, ekije ukpa iba isi iweek. Ukpa ge mêkọp inin̄ emen awaji ikiweek me inyọn̄ isi mun̄ mè ibot ekoon̄, mè ikidido ebi mbọm me okwaan̄. Ukpa ge keyilọ mêje ukot ukot me agba okpoon̄ ikiweek me otu ekoon̄, mè otu oron, mè inyọn̄ okpoon̄.

Usini ene isichep me mun̄, ibat kiban̄ ìkakiwolo usen yaage, ìkire ofit-iwele. Usini ene, môre egwe ita, mè ìre ini môraka sabum enan̄a èwolo. Usini ekekiwolo me ata mgbọ, ire, chieen̄ ene ìkakije ìgban me lek, mè usen oraka me lek, mije, ìkakire akpat yaage ene ochepbe ke îkiwolo.

Ire imọnọ ene usen yaage, mè ìyaka ire ofit-iwele kan̄, ekisa ika ama inifuun̄. Ire, kpebeben inene ama inisun̄ me uwu iban. Ekitele me uji me atasuk, mè èkerọ mfaka òje me lek. Isirọ isan̄a, mîrabi isa ifo ijo oron ebi afa, isi ifuun̄. Oron keya ìkup inyi ebi ìkikwu ijo mkpa. Ene geelek òkwu ijo mkpa, kpekirọ mkpa kan̄ usen yaage, ekirieen̄ egwe ita me lek.

Ogwu òchechep me mun̄ mè ikup iraka egwe iba sabum enimun̄, kpekisa ika, mije, îtap nlak. Ire okwaan̄, ekifuun̄ me ibat; ire emen awaji, ekifuun̄ me agba otu oron. Usini mgbọ, mbet keya, ekifefieek ibot isa ika inifuun̄ me ijo oron. Usini ene kpekimumun̄ nkwukwu kiban̄. Usini ebi ekimun̄, lek ìkisoso; usini, lek ìkakiso. Ire ìkare okpok, môre ebe; ilọ chieen̄, môre utọn̄ mônan̄a ichep. Îkaan̄ si ebi akakaak lek okire unan unan.

Ebi Okwuka echieek ibe ke îkaan̄ ebi ìluluk me emen mun̄ ebi ekigwen ebi okwaan̄, ke ìre ife cha ekirọ ebi ìchechep me mun̄ nnaan̄ me lek. Inu òkukup ìre ke nriro òkichep cha ìre ere mmemem, ere irin̄ mè ìre uka môkọtbe itaka. Ofifi ìre, ke ene ya, mgbọ îkisa mkpa, môkọt isa lek, mè igba iyak isi inin̄ me lek nchicha, mè ìre inu efie okupbe me lek, mè òjọkọ ene ya lek. Ilọ eya, ene ya môkọt isa inin̄ emen utek, mè ònwaan̄ òkam mè òbia, mè òjọ mè òkup ikeya mè ogọk ota, ìkpowolo.

Usen Udun̄ ochepbe, etip ìkagwat ubọk ìnire ama, bak me lek nke nke inu ògọgọọk mkpa kan̄. Îsibi utoon̄ ibe ke ichechep ya îchepbe me mun̄ ìkare ikike. Ikpọk si mbum ibe ire isi isisi iweek, ke kpebemun̄ anam kan̄. Ene geelek òchechep me mun̄, mè ikweek egwe go, ire inanan̄a iwolo, ìkafet ijeje inin̄ lek. Ubọk geelek si, uji uran̄ îkpọk ichit okwaan̄ isisi iweek ene.

Mkpa kè Udun̄ îmin urimi me lek enenen. Inu òso nde iba sabum Udun̄ onichep me mun̄, owuwa inu òkup uyeke uyeke ìkpọkpọ ikirọ me Okwuka. Inu chi îrọ ire lek asa nsabọn̄ egọọkbe iriọọn̄, mè ikitutumu ibe ke ikpele urioon̄ môtoon̄ ama kiban̄.

Me etete mgbọ ya, eririeen̄ ge ìkasik eyi ikwurikwu ochieekbe ibe ene elaak. Ìkikup kubọk ìre inyọn̄ ibot ene ke îkiyomo, mè ibet lek ìbonitataba ene me uwu isibi. Eririeen̄ geelek, kana otutuuk ama, ikwurikwu ge iyomo me agan̄ ge, “kwùk, kwùkwuk, ù-u!” ofifi obọkọ otu me ofifi agan̄, “kwùk, kwùkwuk, ù-u!” Egwe isiwele, uchabat îrabi ibene eyi kan̄. Ìkikweek me inyọn̄ akpọọn̄ òkup me agba asuk me otu oron ekwukwu ikichat jai! jai! jai! Achubọk eririeen̄ usen yọk okọpbe ya, unọn ibọk ìtoto ito iwele egwe sai.

Egwe ita sabum usen usọp ya, ogwu oka enenwaan̄ ge omun̄ ilaak. Ewelegwe kan̄ ke îkikpa ilaak ya ijeen̄ ebi ene. Ìbe ke ura ìkup me eden̄ akpa inyọn̄ inin̄ irio, mè ikana eje eje kubọk utun, mè ijene me akpa inyọn̄ irọn̄ me ejit okwaan̄. Otutuuk okwaan̄ okekiriak kubọk otin̄, mè ifuuk awo. Mun̄ ya îriak ifuuk, mè ikibumu oduku me lek, mè imeen̄ ere. Mun̄ ya îmeen̄ ama mè imeen̄ oron, mè inin̄ uwu iniin̄ ukan̄ isan̄a me ototun̄. Mgbọ mun̄ ya oyaka inikita isibi, îkwọọk mkpijọn̄, mè anam oron, mè mkpukput, mè inu geelek îkọtbe iben isa igbaalek ije. Ire, ike mgbọ ya, otutuuk ama me ilaak, uga ilaak înwọnọ ema, kperiọọn̄. Mgburudun̄, enenwaan̄ okpa owot gwun̄ ge òkup me inyọn̄ irek, obobolo chieen̄ ibonyi gwun̄ ebe, ìkayaka ìmun̄ gwun̄ kan̄. Agbugbuk îben gwun̄ isibi. Nga gwun̄ ya okekikọt okwa ito ito, mè ikinina lek kan̄ ibe:

“Ura òbọm okwaan̄, ǹlọ owu keke!

Mun̄ òmeen̄ ama, ǹlọ owu keke!

Agbugbuk òkwọọk ijọn̄, ǹlọ owu keke!

Ekene osa emi ito okpin inyi owu-e!”

Sa gwun̄ n̄a jet emi-o!

Mgbọ ebi uji kè Udun̄ ekabe ire uwu, ema mîkpa me isi ebi ama ibe ke inu geelek mè unọn geelek îraka uji kiban̄ ijo iso. Mgbọ ema etapbe inu isan̄a me uji, ema mîkup me atasuk ikpọ ogwu nte uji kiban̄ igak. Mgburudun̄, înunu, mè ikiriaak ema ibe ema ekpukpa ke mgbọ ọmọ okisibi inu me atasuk, ke ukot òtọtọbọ ọmọ minwen. Ke otukot ile kan̄ agan̄ ujit îlọ. Ke ọmọ ìgwugwu ikom isa isi ibe etet etap. Ke ebi nlilo ebe ọmọ iwalek ikup, mè mbọm ya ilọ, ọmọ obebe ebi eda eya esan̄a ọmọ me lek.

Mgbọ ema ekikọp isibi, adasi inu òrọrọ ìre ulu ofifit kpurọk onigwọk isaba me atasuk inan̄a me agan̄ ulom kiban̄ inin̄ me agan̄ ujit. Me emen okolo ititibi ito me lek okwaan̄, ekeren̄ owuwulu iraka me otu uji kiban̄ inin̄ me ujit. Ìkafifiin̄, uchabat oneniraka si inin̄ me ujit. Ema ititibi irọn̄ me lek okwaan̄, ekpọn, olom mè nwa, eneniwulu iriaak kubọk ebesọsọọk me otu uji kiban̄ inin̄ agan̄ ujit yaage si.

Mgbọ ya, Ukọpyọk obebe, “Eji egwu ekom efọ.” Ire, Udun̄ ojijit, mè ibe, “Ìben nlilo kinyi ìsan̄a. Unọn ìbosi mbọm eyi kan̄ kubọk eji ebesi.” Otunte onenitap otu ibe, “Ìkare eyi unọn ìbosi mbọm ire eyi. Owuwa inu òkup nke nke mirọ me ama yi emen egwe inen yi. Eji egwu ekom efo.” Eyi ke Udun̄ onaan̄ ejit mè ibe, “Inu òkijọ emi ejit isasa enyi isi mbọm ere ya. Enyi mînikifieek owot. Usen efet irọ fuu, enyi etaan̄ ukpo. Chieen̄ kinyi ìkakitele ikpọkpọ akpa inyọn̄ iriọọn̄ isinyọn̄ mè òkinu-o. Cherekeyi môre òta usen inyi enyi me uji n̄a.” Ikpokonte oneniriaak ibe, “Soso, kanaan̄ ejit mè ìsan̄a eji me uji. Emi me lek n̄a, ijo lek ìfufuk emi ifiat. Înwọn ibe ene itet ukpook inyọn̄. Ebi kpekitet ukpook inyọn̄, kpekifuk ugwem.”

Ema eneniyaka ikọ keya ito, mè itet uran̄ inye ikigwook isibi. Sọntitiik mgbọ, efet inyọn̄ îbene ikiwut. Otunte osisi iben awala igwuun̄. Ukopyọk otataba olik, mè idut itobo, îkekiben ema ususuk. Ema ekekisa si uran̄ ikpeen̄ itap. Efet inyọn̄ ya îbene ikiwut inye, uji okekije inye. Ema eyayaka uran̄ igwook, mè ikikpa ukpatu. Ìkafiin̄, Udun̄ obebe, “Ebi nlilo, ìkpọ, igo ge ire eyilọ òkiwulu inu, môniraka si inin̄ ujit.” Ikpokonte ore ogwu òbọbọkọ otu ibe ke ebe mè eyaka ikọ keya eto, ogwugwu ikayaka ìgbaan̄ isi me lek ikọ ya. Ema eninin̄ me lek ofifi ukpatu. Awala obeben ema ije inire emen ekoon̄. Otutuuk kiban̄ ewọwọọk uran̄ ikichim ikumu igọọk awala itibi ekoon̄ ito, mè itet uji itat ikinin̄ ejit awaji.

Ura ewelewgwe îbene ikiyok. Mun̄ si îgbet ibabaak ijot. Udun̄ mè Otunte mè Ukọpyọk enanan̄a ikeke me inyọn̄ agọm ikikpọ okwaan̄. Ikpokonte orarak edim uji ikpat ikaan̄, awala okekisa ema igwọk inin̄ okwaan̄. Ukọpyọk onenibe ebi melek kan̄ ekekebe me lek uji ekpọ-nu me eden̄ eden̄ okwaan̄ etat me otu uji, ke ìbet lek uwu irin̄ ofit mun̄. Mgbọ yaage, chieen̄ ebi melek kan̄ ototoon̄ me lek akpa irin̄ ya. Otunte owuwulu me inyọn̄ agọm sop, sop, sop, isi ire otu uji, mè ijibi awala imaan̄. Otutuuk kiban̄ emọmọnọ irek me lek uji, mè ikitọn̄ “Akuba” ibe ke ogwu mikigwat lek imun̄ uwu irin̄ òfifit me okwaan̄.

Otunte îmọnọ irek me ebon njin. Udun̄ me ibot njin agan̄ ekpirikpo. Ukọpyọk me agba uji. Sà Ikpokonte me edim uji. Ogwu ikup, ìgwọgwọk chieen̄, mè ibem lek. Uji ijeje ikigbet lek akpa irin̄ ya, Udun̄ otọtọp ogbokot ibot njin ito; Otunte okekifiin̄ ebon; Ukọpyọk òkidut uran̄ me agba uji ejit iba iba; Ikpokonte okekichibi eyi kan̄ ifiin̄ me edim uji. Mgbọ yaage, ema esasa amaraman ikana akpa irin̄ ya efe. Okpomgbo obebene ikirurọn̄ọ njin. Ema ekọkọp itap me emen njin ikibubọn̄ọ mun̄. Okpomgbo okekigen njin.

Una ikpọ-chieen̄, ikpele ofuruma ge, îmin iso ejit ita, owuwulu me emen njin̄ ifo inyọn̄, mè ufuk okpomgbo ge me otu îlombe ikwuk irieen̄, mè isaba irọn̄ me udun̄ njin tupuoi. Udun̄ obebe ema, “Jei, njin̄ ita! Anam irin̄ îgwak njin isan̄a! Ìkọp ìtap me ibot njin, mè etaba!” Ema ekọkọp itap me lek ogbokot, mè imọnọ njin, mè igbaan̄ ebon melek ibot isulu ikitaba ubọk awaji igwook me uji. Okpomgbo îrurọn̄ọ ibaan̄ me lek njin kubọk anyanyantọt, mè isisana kubọk akukọ lek asaransan unọn. Ikeya ke nsabọn irieen̄ egwook nkwan, mè isa nkwukwunu itaba njin mè irin̄ igwook me uji. Okpọkọ njin jaaba ke ema etaba itap, uji osisiki kubọk uji ntitaak. Ema etọtọn̄ọ okpọkọ ita òsisik ito itele me okwaan̄, mè iwọọk uran̄.

Efet inyọn̄ ya îwọ. Efet awaji obebene ikiwut. Ire, ìkanye kubọk mêtapbe awala. Eya orọ, ema kpekpọ chieen̄ igwugwuun̄ awala. Ike mbọm onwọnbe, ejit ene îbele. Ikeya orọ uran̄ înye, uji okekije.

Ukọpyọk onenibe, “Jei Awaji, owu onirọ! Ǹkakekeek, mije, ìkare mgbọ okpomgbo ire eyi.” Ikpokonte otatap isọkọ ibe, “Ulọyọk ogbo keyi eji mêrie ichit otutuuk ene. Ogwukaan̄ uji, eji isitotoon̄ me ijọn̄, iko ge, kalọlọ.” Otunte obebe, “Ìkare iko ge, îre akisi ubọk iba ke îbosa inu. Eya, ọmọ ogwukaan̄ uji obokpe ewe.” Udun̄ ogagana inyi ema ibe, “Ìkọp uran̄ inyi efo. Njin eyi etọn̄ọbe ito ya, ìre ififiin̄ ke efiin̄? Enyi kperere uwu ubọk mêgwube ikom isi itaba njin òsisik, enyi ekpọkpọ miin̄ ikitọt. Miin̄ ya, ìre enyi ebekup me isi mun̄ ikinwọ? Otunte, si wop mun̄, ire ore uwu, si wolo miin̄.”

Ema mîkọp ikigbet lek ekoon̄ ititibi ika, Ikpokonte oyayaka chieen̄ me udun̄ ikikpọ ere njin òsisik okweekbe. Mgbọ îyakabe chieen̄ ya, îmun̄ ibe inyọn̄ îrieen̄. Ire, ìkasan̄a amọn, kisi Udun̄ ìrọ ọmọ me lek. Inu îrọbe ìre, ìfafiaan̄ ebi uji ibe ke ìbet lek ife ge ekikọkọp itap me lek njin ema ejuukbe itele me okwaan̄ ya. Otutuuk kiban̄ ekọkọọn̄ chieen̄ ikikpọ. Mgbọ ya ke Udun̄ onimun̄ inyọn̄ òrerieen̄ ya, mè ibe, “Bọn kiji, ìkọp uran̄ ìnye ,mè efo; ijo inyọn̄ keyilọ inisoon̄ ene igbaan̄ me lek uji òsisiki yi, ene kpebere uwu.” Nsabọn irieen̄ cha esasa ejit ichit me lek uran̄.

Bak me lek inyọn̄ òrerieen̄ ya, efet awaji ya obebene ikiwut inye. Ire, ema kpema itatap awala, sa me ike uji osikibe ire. Ema mîkọp iriaak me lek ekoon̄ ititibi ika. Ire, inyọn̄ ya onenisoon̄ ema. Ema ekekikiket ibe ìre mêchechieek mkpa itibi mọnọ, sà ìre mêtoto iloma itet ikaan̄ ye. Kpêyaka ikọp uran̄. Ifuk-ibot îta ema me lek. Òta kan̄, ema ekana igwook ibe eto iloma etet ekaan̄.

Egwijo òkijibi unye unye, ibot òkirep ajijat ajijat. Udun̄ òkijeje ibosi ito iloma, inyọn̄ omumumen, mè ifit ema chieen̄, mè isook gbarara kubọk obop etiirik ogbaan̄ itaan̄, mè ikigbugbut, mè ikinunun̄, mè ikigọt kubọk egbe atat. Okike mgbọ ya, ema kpemọọn̄ inu, kpenọ lek, ekweek kubọk nkwukwu. Otutuuk inu ema ekọtbe ikeek ibe ema enọ ìre ida ke Udun̄ okibe, “Jei! Nga n̄a ya ye!” Mgbọ ema eninọ lek kiban̄, ema ekup me isi mun̄. Udun̄ kpemun̄. Uji kiban̄ îgọmọ okpọkọ iba, mè ikite igọọk mun̄ mije, îre kpokpo. Okpọkọ kan̄ ge ke ema egwọk inin̄ lek, mè itet ikaan̄. Otutuuk inu îchieen̄ ita.

Ike mgbọ ya, mun̄ îcho, mè ikisa ema isibi inin̄ emen awaji. Karake mgbọ ya ke isinyọn̄ ojibi abayaage ifit egwe. Sabum îjibibe iwọ, ibot onitutam, mè ifieek kpararam, egwe îfit idun. Otutuuk ikarek mè eririeen̄ ya, ema me isi mun̄ ekitap awọ ibot kiban̄ abayaage egwe owelebe inye. Ìkafiin̄, ebi ukọọk enanan̄a me Ònunu inin̄ okwaan̄. Atisi kiban̄, ebi ukọọk cha ekpọkpọ ikọp itat me lek kiban̄, mè initap ema igwu ikom ifo Onunu. Ebi ukọọk cha ebebe ema ke awaji ebi ugane me lek kiban̄. Ikarege ikeya, ke kè ema èchieen̄ èta me okwaan̄, mije ke uramun̄ înene inyọn̄ me emen egwijo ya, ke ìre ogwugwu oto egwijo ya.

Sabum ebi uji kè Udun̄ ekabe ire ama inikpa ukpatu kiban̄, ebi Onunu mîtet ema ikaan̄ me lek okpoon̄ egwe ita ikinwọọn̄ ema, mè ikisa si ema igbala miin̄ inwọ. Ewelegwe òso egwe ita ya, ke ema enisan̄a ene iria ibe esa etip edasi esi elook me Okwuka. Ikeya ke etip ya onire ama, eyi ama odimibe. Usen ya si ore usen uyeke nkwukwak ya otaan̄be ifieek me Okwuka.

Uji jaaba, ene jaaba me uji ge, esibi okwaan̄ isi iweek ene. Ukpa ene ita, ene jaaba me ukpa ge, eje ukot ukot. Isi mè udun̄ mîsaka ikana ike ema ekọtbe. Ire, otutuuk efuuk kiban̄ ìre ikike. Ifuk-ibot mè ǹsisọkọ oniin̄ geelek ekisa iweek ene, mîsa isa igak, kpemun̄. Mîkọp, mè ije ìkeya egwe ita, mè ikinwunween̄ ene me usen me usen. Ire, ìkakaan̄ ibot. Òta kan̄, mîmọnọ ibe ke kpebemun̄ ene, ekayaka ìmalek ìsa, esi ebene mkpa kan̄ ekerọ. Ikeya ke ebene irọrọ mkpa kan̄. Òso egwe ita, ekpọkpọk ekwut isan̄a. Inu eyaka ikikpọ chieen̄ ìre ikaka ebi isisi ama yọk.





Ibot Go

Ewe Okwaan̄ Mudim

Egwe òkimumọọn̄ lek inu, gwun̄ enerieen̄ ge onenitọbọ ubọk ikigwen Akpọọn̄. Ogwa obobolo chieen̄ me ilaak, mè isibi isi. Ema ene iba ejeje isi uwu kè Ukwayọk. Akpọọn̄ okekigwen Ukwayọk ibe ke ìre ọmọ Akpọọn̄, mè ogwugwu inye lek itap isi-nu. Ogwa osisibi isi. Akpọọn̄ osasa ogwu melek kan̄ ejebe ya ijeen̄ Ukwayọk, mè ibe ke ene ya ìniweek ibo îbolep. Ìre ogwugwu îkaan̄ ibo eyi inyanyam ye? Ukwayọk ododo ibe ìre ibo eyi òkukup ke ene ya oweek? Ìre orie, sà ìre uman? Ene ya obebe ke ìre eyi nchit chieen̄. Ukwayọk obebe ke ọmọ îto nsan, ke kpunu ibo kan̄ geege òkakaan̄ nsek bọn me lek, mè ebibi esi uwu kè Oniin̄yọk. Ema ebebe ke ema mîsisi, ke ogwa si ìkakaan̄.

Ene ya obebe ke ebibi mînirọ, ke ọmọ môsi ewe Okwaan̄ Mudim isi iweek. Akpọọn̄ onenido ibe ìre kpa usen ore usen ewe ya? Ọmọ oyayaka ido Akpọọn̄ ibe, “Cherekeyi ìre kpa usen?” Akpọọn̄ obebe ke ìre Usen Ibọk. Ogwu ene ya obebe ke iyakwut môre Usen-ile, uban̄akwut môre Oraka Nde, Uban̄a-uban̄a môre Ota Iye. Îre usen Ota Iye ya ke ewe ya mônyam. Akpọọn̄ obebe ke ọmọ môgọọk ogwu isi ewe ya isi ilep okpot ebi Ekan̄.

Mgbọ usen Oraka Nde orebe, Akpọọn̄ ogwegwen Kpataene ibe isa ọmọ ikọp icho me Ama Ogoon̄. Gwun̄ ya osasa ogwu ute ikọp icho. Akpọọn̄ ogọgọọk ogwu usen òniweek ibo ya itap inu me uji, mè itọkọ ewe me lek okwuuk ofu ewelegwe ya.

Usen ya, efet awaji îwut enenen. Ema ebeben awala igwuun̄. Ogwu ene ya okup me edim uji sa Akpọọn̄ okup me iwop-mun̄. Ike awala okisa uji ije, ema kpekọp uran̄. Ene ya ìrarak uji ikaan̄. Ukpatu okekisibi ema me otu. Ema mîkpa owuwa ukpatu me esese me esese ijọn̄ọ mgbọ. Akpọọn̄ onenikọọn̄ chieen̄ ikpọ udun̄ mè ibe ke utun îkook, ke ìsik sọntitiik egwe môfitbe, ema mêrebe otu utibi mè ijibi awala ito, mè inisa ubọk ikọp. Eya orọ, ke ọmọ môsọk ukan̄ me inyọn̄ abọt isa inyiọọn̄ usun̄, ufuna ema erie inorie enye efuuk sabum èbene uran̄ èkọp. Sabum ema enire otu utibi, mè ijibi awala imaan̄, îrọrọ inorie ya isan̄a. Ema egwugwuun̄ uji, mè ikirie inorie ikakwun̄.

Ìkafiin̄, owuwa uji ewe okekitap me otu utibi ya igwuun̄ uji, mè ikirie si inorie ikikpọ ibe mun̄ icho inyi etap me utibi etibi eto. Uji îtutumọ me ere ya, ekekirie inorie, mè ikisa ukpatu ibala. Usini ene ekikpa inu òrọrọ me ewe mgburudun̄ ema esibe. Usini ene ekpa ebi nwa kiban̄ mè ebi ugan kiban̄. Usini ene ekinina lek ubọk inu osabe iyọt. Usini kiban̄ ekitumu ikọ orukan̄ mè mkpa òkpọkpọ ikirọn̄ gbiriri. Usini ene ekito ubọk nsabọn aya inyọn̄ kpeyaka ikilibi ene, kpema isisi mbọm. Sà usini ene ekitumu ikọ ulọyọk mè ubọk mkpa kè Udun̄ osabe ijijaka ijọk acha ya.

Ene ge me emen uji ge me ere ya ìkasan̄a amọn. Ìkanin̄ me ogbo ukpatu cha geege. Ìkpọkpọ mkpakput ikimeen̄ ebek ile ebek ile, mè ikililibi chieen̄ ikana ikikpọ emen otu ebi ìkirie inorie mè ikikpa ukpatu ichak imọm. Ene ya îrie inorie eyi kan̄ isan̄a, mè igwọk ubọk. Unye ukpatu îrọ ibe ubọk ebibilọ cha igbeen̄ me lek inorie. Mkpakaan̄ mkpakput îkaan̄ ibia ema me ubọk. Ogwu ene ya okọkọọn̄ agba edim me inyọn̄ agọm îkupbe, mè inya ifin-duuum! Olu obububaan̄ ichit.

Adasi mgbọ, usini ene edidimi imọm jooi. Ire, mgbọ olu ifin ya onisa ene kubọk oruruk ada ewọpbe me ukan̄, ebi ene ekekinunun̄ mè ikinaan̄ ejit. Ebi mfufet otu ekikisọp usem ikpak. Ogwu uji kan̄ me lek ebi ìchachak imọm mgbọ ifin ya otaan̄be. Ire, imumun̄ ibe ke isi owuwa ene înwene, ke usini ene mîfiin̄ inorie, înenin̄ me nteek mè nriaak ibe soso ekanaan̄ ejit, ke ogwu ònyanya ifin ya ìre ètele, mè etele esa enyi.

Ene ge me lek ebi ewe cha, ọmọ osibi lek ugane ichit, onenibe, “Ìre ọmọ mege ore ètele? Kpa mgbọ ke ètele melek iraak etet unene, mè ikigbaan̄ inu irọ? Ene yi more iraak, kè chieen̄ ene okpọ. Eyi, ìgegen ibak, mè igwọk chieen̄ me mun̄ irọ inu îrọbe. Îchaka ene mbuban me lek. Ene geelek îriọọn̄ ibe inyanya ifin me ogbo ere ìre ijo inu, òyaka òsik irek inorie. Otutuuk ene mîjit inorie itele itoon̄ ọmọ me ibot. Îsun̄ ebi ugane ebi ìkigọọk eji me udun̄ me okwaan̄ ewe yi me uraafiọọn̄. Eya orọ, mêsa inwan̄ uchi iwọp uchi. Ọmọ môsa unọn ge, mè ukut ofiọọn̄ jaaba, mè ogbokot miin̄ isa igwọk eji lek me ijọn̄ ewe.” Otutuuk ene erọrọ ikọ ogwu ugane ijot. Ikọ ogwu ètele ya òkitata me otu ene, mun̄ ochocho inye ukot. Onyan̄ okekibum. Uji ewe ekpọkpọk ichieen̄ inin̄ emen utibi me otu ikakwun̄ ya.

Ofit-iwele kan̄, usen Ota Iye, mbat me otu oga, uji îtutumọ me asuk ewe. Ebi ìnu me ulọ mgbọ kpemun̄ agbagba itap uji ire ijọn̄. Egwuun̄ me okwaan̄, mè ikitututubo me emen ofifi uji isibi ijọn̄.

Akpọọn̄ mè ogwu uji kan̄ kpefiat mgbọ ileleen̄ inu ema ebakbe lek isi ewe. Ọmọ îlep okpot mè inu îbosa ijet ogwu nwa mè bọn me uwu. Ogwu uji kan̄ îlep si gwun̄ ibo nchit chieen̄ ya mè ntiten̄e inu, mè echi ema mêriebe me uji. Ema ebebieen̄ uji ito me isan̄a isibi me lek ọmọ ewelegwe ya. Sabum mun̄ ya onita ikwuuk, ema mîsibi ire lek okwaan̄, mè igwuun̄ ikirie inorie ewelegwe.

Sabum uji ewe kechilọ onikisibi inu, ema mîrie inorie isan̄a, mè ikitap njọn̄. Mgbọ ema ejibibe uji, kpekọp ire ere geege, mun̄ obabaak, otutuuk uji ewe erariaak me agba ijọn̄ ikinwan̄a isibi. Uji ewe kecha eje me isi. Ema mînwan̄a ikana adasi obum ewe imaan̄ sabum uji ewe ge ònan̄a me udun̄ oninwan̄a itut ema. Ene ge me emen uji ònunu ya onenito otu igwen ogwu uji kè Akpọọn̄, “Olakayi!” Ogwa oririki, mè irak uji ikaan̄, mè ikọọn̄ chieen̄ ikpọ ogwu ògwegwen ọmọ, mè itolek ichieek, mè igwen ọmọ ya si, “Otumgban!”

Ike amọn ya okupbe unye unye, otutuuk ene etetet uran̄ ikaan̄, mè ikigban̄ ema. Otumgban onenido Olakayi ibe, “Mgbọ inu ya mîgwa?” Olakayi onenifọọk ibe ke kpegwagwa-nu, ke inu òtetet ikaan̄ ke ọmọ osi ilep me ewe, ke môre iyakwut ema isire uwu, ire itat, ke mêgwa.

Mije amọn mè ukpatu kiban̄ ya, uran̄ îgbeen̄, ìkayaka ìnye. Ogbogbo uji ewe echi òkinu me udun̄ mînwan̄a si initut ema. Ene ge me ofifi uji onenitap ida ibe, “Inu ge ìrọrọ-ni?” Ikeya ke enikpa ibe ke ìre nwa kè Olakayi oman gwun̄ mgbagban̄ iba, ebi uman ebebe ke gwun̄ mgbagban̄ ìre mbuban me lek kiban̄, ebi ama si etumu otu yaage. Sabum utelelek òkup onyi isi, mè okup onyi udun̄, ke mêtitiin̄ akpan ngwugwa iba, ge eyi ebi uman, ge eyi ama. Îre eyi ebi ama ya ke gwun̄ ibo ǹchit chieen̄ ya okup me lek. Eyi ebi uman ìre irin̄ mè gwun̄ unọn. Mîrọ eya isan̄a.

Ofifi ene ge me ofifi uji ochocho efuuk, mè ibe ke inu òkup nke nke mîwa me linyọn̄, ke kpa ama, kpa ubọk irọ inu; ke egwe inen òraraka, me ama kiban̄, ke eman gwun̄ ge òkakaan̄ otu ejeek iba me eseen̄ agan̄ ijọn̄ isibi inyọn̄, ke ebi ene ebe ke gwun̄ ya îlọ ijọn̄. Ene ge osọsọkọ ibe ke orie unọn kan̄ obọn̄ ukpo me ejit eririeen̄, ke mîkpan̄ unọn ya ibe ke îlọ ijọn̄. Ida ge obọbọkọ me ofifi uji si ibe ke usen nte nte kan̄ okwube, ke yọk me aja, ke ìre ogwu òban yọk, ire, ke kpefuun̄, ke ebe ìre èdedek, ke ogwugwu îkwu inin̄ me yọk. Ene ge me uji ya si otatap isọkọ ibe ke enenwaan̄ ge me Agbako ojibi me uji-ibet, ke esasa okop ene ya ibum uwu itibi, kpesa ije me isotu. Ikọ ìre ke îchaka mbuban. Ukpatu îrọn̄ si ibe ke Ofiagwun̄ onan̄a me inyọn̄ uti irọn̄ mè ikwu, ke esa ogwugwu iraka oniin̄ oniin̄ ifo oron ebi afa, mije ke ìkwu mkpa afa. Ubọk yaage si ke etumu ibe ke usen Uwumkpa otapbe olik me ebek ikpan̄ lek, ke ìre ikọ ilọlọ ijọn̄ ya si ke etumu.

Ike Ukpatu cha okirọn̄ ge me edim ge, uran̄ îgbeen̄ me otutuuk uji. Ire, mêkikpeen̄ itap si ikinwan̄a ofu ya ususuk isibi. Îkaan̄ ene ge me uji ge. Ene ya ìre okuket jai kubọk ebi Ebeke. Chieen̄ kan̄ ìre nyọrọnyọrọ, ìkakiriọọn̄ ubọk ìmọọn̄ inu. Otutuuk ene ekigwen ọmọ “Ogwu Ebeke”. Ire, ata erieen̄ kan̄ ìre Ijọn̄gwun̄. Ogwu Ebeke onenibe, “Echa geelek enyi ekitumu ìre inu òkukup, mè ire inu ònan̄a me ubọk Awaji ikirọ. Ebilene kpekaan̄ unye me lek. Ekiweek inu isasa ikirie inorie, mè isasa ikinwọ miin̄, ke ebe echa ìre ichachaka mbuban. Eyi eji ekinọ òrọrọ me Okwuka ore ichachaka mbuban.” Otutuuk ene eyayaka uran̄ itoon̄ me inyọn̄ ukot, mè ikigban̄ Ogwu Ebeke.

Akpọọn̄ ore ogwu òkijiin̄ lek ibe sà ìre keke onirọ me ama kiban̄, eyi ọmọ ikariọọn̄ge ye, ìkanọnọ si. Ogwu Ebeke onenibe ke ikarege ema ewuukbe lek itap inu me uji, mè igele ito, ke kè ema kpemesi ewe usen ya, mije ke Okwuka îto ito ejit ikarek ya mgbọ ebi ama yọk ekabe. Agba ijọn̄ ya si ìsisisik. Mgbọ ya ke otutuuk kiban̄ eniriọọn̄ ibe ke ema mînan̄a ewe isan̄a sabum ebi uran̄ cha enika.

Mîdo Ogwu Ebeke ibe ikpa-nu, mè ebebe ye? Irariaan̄ ere ikukoon̄. Mîdo igak, ìkasan̄a amọn. Otutuuk ene esasa ejit ichit me lek uran̄, ike mêgwatbe lek ire uwu, igọọk isi igban̄ ukpatu ama urọk.

Ibot Gweregwen

Akpatan̄ Egbe

Agan̄ egwe Usen Ibọk, ebi ewe geelek mîka ire uwu me eririeen̄ ya, okpot okekitaan̄ me Okwuka mè ikitik ibe:

Okwuka, Okwuka, Okwuka!

Ama kè Ifiritam, ama kè Ntugba!

Ewuuk òsisip, egwijo ònyenye,

Ibeben, ìkakọt;

Unọ emen nria, òkeke me inyọn̄ ukot,

Ubọk ogwu oge, ìkatut.

Okpot isitaan̄ me Okwuka, ìkiribi ene ulọk akọn̄ me emen, mije, ire me lek akọn̄, ema kpekitaka uka inọ unwan̄. Akọn̄ isirọn̄, ìkire ubelejit, bak me lek ntitana môsibi. Ire, otutuuk ene mîriọọn̄ ibe ke okpot òkitaan̄ ya ìkare eya, ke ìre mije ebi ama yọk ìkaka.

Sabum ura onibum itoon̄, oyet-ile Okwuka îjot ke gbak. Ugane mè nsabọn, mè ebirieen̄ mè ebibaan̄, mè ebi akọọk mè ebi inyọọn̄, mè ebi ekpuk mè ebi ikwa udun̄, mè ebi orọk mè ebi mbuuk, mè ebi ǹnàan̄ mè ebi anya chieen̄ mîso isi. Ebi inan si mîgọọk isibi inu. Ebi oka ibaan̄ ebeben ogboon̄ kiban̄ igbaalek isibi inu. Usini kiban̄ egọgọbọ otin̄-njọn̄ me ebon utọn̄, mè ito ibot ukan̄ òkibububuk iriaak me agba lek kiban̄.

Ebi ugane ama, mè ebi isi ama, mè ebi ìban yọk mè ogwu ibot kiban̄ mîmọnọ irek kiban̄. Ogbogbo kiban̄, ibot ìtotoon̄ kubọk abalara isi Okwoobum. Usini ene, egbọ isi ìkimumumọn kubọk lek efeek. Sà usini ene, ibot ìlalak kubọk ibot edene. Usini ene, ifet otu kiban̄ ìdedeke kubọk mfu òkup me ebek orie arọọn̄. Isọọn̄ òtibi me mgbugbo chieen̄ usini kiban̄ ìjijọn̄ kubọk mkpinye lek eniin̄. Usini kiban̄ kpekaan̄ inu itaka akpa, otu ìrọrọn̄ gbọk. Otu ejit mè isi owot usini ene inwọọn̄ ìwawak ichit kubọk afit ekwut uji. Chieen̄ usini kiban̄ ìre sọntiik kubọk chieen̄ ulu, ire, mîmọọn̄ inu igak egwuuk òkiben bọn unọn. Isi ene îso kwok kwok.

Sọnja mgbọ, ida etiirik otataan̄, giriririm! Ofifi ogọgọọk, giririm! Òso ita obọbọkọ, girim, giririm! emen iba. Me mbet irek keya me Okwuka, ida etiirik ìkare aya inu. Ene geelek îriọọn̄ inu îbaalek itaan̄ otu ita ya. Îre Ogwukaan̄-ama Okwuka okinu me oyet ama. Ibe more otu ge kpọi otaan̄, kè more igwọgwọk emen. Ire otu iba, kè more uji akọn̄ ijijibi. Otu jaaba ore ikwukwuun̄ ene okpibot ikekeke ama. Akọp iba mè otu ge ìre mkpa ogwu ubọọn̄.

Mgbọ etiirik otaan̄be ifieek, mè ikput, mè inunun̄ iwọ, ekekisa ogwu ubọọn̄ mè inyọn̄ udu inu. Nsabọn irieen̄ jaaba ebi eje osobe me lek eben udu ya. Esa ekwut unye otu ewe echi nwininwini igbaka udu ya, înenikup kubọk akpatan̄ Egbe.

Ukot Okaan̄-ama Okwuka ìkakire ijọn̄ mgbọ geelek înube me ere ama. Ìkikup me inyọn̄ oduk. Me uwu kan̄ si, mgbọ geelek îkweekbe irek me inyọn̄ udu ubọọn̄ kan̄, mgbọ ìbosa irek ubọọn̄ kan̄ isi ikwaan̄, ìkakitap ikpukot. Akajit ukot kan̄ ìkakire ijọn̄. Ìkisa ngigọ iba ibene ukot. Ikeya si, me oyet ama, isifeme udu akpatan̄ ya iyik, ebi ìkibem ọmọ mîrabi ijuuk ngigọ iba itaak ọmọ me irak ukot, îrabi ibene ukot itoon̄ me inyọn̄. Ire mgbọ akọn̄ okikup me ijọn̄, ekisa njijoon̄ ibot ene ekpan̄be me akọn̄, echi eje okirọn̄ọ me lek, ijeek okupbe me ibot, inyi ogwu ubọọn̄ ibene ukot. Eya okinwọn ema akọn̄.

Isire mgbọ urioon̄, mè akọn̄ me ijọn̄, ìkare enenwaan̄ geelek okinu me oyet ama. Ebibaan̄ ebi ìkinu ìre ebiba ebi ìkup me mbuban, ebi efakabe ito me irek ya. Ema kpekisi ikwaan̄ ebibaan̄, kpekisi lek ebirieen̄. Atatat, yọk ebi Okwuka ekisa isi akọn̄ okigobo ema bene me imaman kiban̄. Ikeya ke yọk ya okigobo si ebirieen̄ isun̄ me mbuban, mè òsan̄a ema osok. Ebirieen̄ ekire jaaba, ebibaan̄ si, jaaba. Ogwu ibot kiban̄ ìre òban-yọk. Ekigwen ema Ebi Osok.

Ogwukaan̄-ama Okwuka ìkiken nken kubọk okọbọm. Ìkakitap ofonti. Okpọkọ ojijeek ekwut iba òkikekebe ke îkitobo ijeen̄ me lek. Ìkijeen̄ ojijeek ge me oguga agan̄ ulom igwook me agba owot agan̄ ujit itobo me irak ubọk keya, mè òyaka ojeen̄ ojijeek eyi òso iba ya inwan̄a me lek eyi adasi. Ojijeek ekwut iba cha melek uga ekwut eyi îkikwun me ebon ìkire chieen̄ yaage.

Uga ekwut ya melek echi ojijeek cha, esa eri ukebe ukebe ichak, mè isa si irọ nyek ikana otutọn̄. Me agan̄ otu ejit mè agan̄ udun̄ ojijeek ekwut cha, esa alọ mè asabọn akalari ilulukọ ikana. Akalari etotot mè igbaan̄ ikpa ukpa ita ke ogwu ubọọn̄ ya okitap me ebek igwook me inyọn̄ ojijeek ekwut cha me otu ejit kan̄, mè otap si me ebek ubọk iba kan̄. Ita me lek otubọk ile iba kan̄, otutuuk otubọk kechilọ, mkpọtubọk ìgbagban. Bene me otubọk ilaka aran̄ re lek gwun̄ otubọk kan̄, ekikekebe, mije, mkpọtubọk kan̄ cha ìre echi atalek alata araran̄ mè alata okuket unye otu ewe.

Îkaan̄ mkpọtubọk iba îkitap me otukot, ge me otukot ile agan̄ ulom, ge me gwun̄ otukot agan̄ ujit. Mkpọtubọk iba chi ìre ijo mkpọtubọk, kpekiwọọk. Ema mîrie mè ifuun̄ inin̄ otukot kan̄. Usen ogwu ubọọn̄ isikwu, otukot iba cha ebesọsọp mè isan̄a mkpọtubọk cha isi itap ogwu aya ubọọn̄. Oromijọn̄ ama ire eya. Igba ita ke ogwubọọn̄ ya otap - ge me egbọ isi kan̄, ge me ebon, ge me owut ubọk agan̄ ulom. Igba cha mè mkpọtubọk echi ukot kan̄ cha ke unye kan̄ okup me lek.

Agwut ge ọmọ òwa me lek uwu kan̄. Emen agwut ya, gbologbolo inu geelek îso isi. Agwut keya, ubọk geelek ere odudun, kpekisa mkpukan̄ inin̄. Agwut ya ke ekigwen “emen njat.” Ebi ìroriọọn̄ ekpa ibe ke “ogwu ejit jaaba” oluk agwut ya, ke ìmimin mè imin ito mgbugbo, ke ìkimeen̄ eriembuuk ge onyan̄ geelek, mè ikisibi isi ibọm okwaan̄ mgbọ ge me acha jaaba. Acha geelek anam ya osibibe isi ibọm okwaan̄ ìkire ata acha inyi ebi Okwuka. Ukpatu ofolek asawọ ya mîwa. Ìkare ukpatu ikpa keyi môkọtbe iben.

Okpibot ubọọn̄ ogwukaan̄-ama Okwuka ìbet lek uji Ebeke. Esa kpachieen̄ kpachieen̄ ekwut mè umọọn̄ irom, mè isa akukọ unọn etikpum echi òjajaan̄ ichit inwunwaan̄ me lek. Eden̄ kan̄ ìkup kire sikaka. Esese esese chieen̄ eri ukebe ukebe ke esa ilọk olọk ilulukọ me ukpa me ukpa ikana lek. Okpibot ya ìbet lek ntoronyan̄.

Otutuuk inu chi ke ogwu ubọọn̄ Okwuka osa ibala lek mgbọ esabe ọmọ me inyọn̄ udu inifeme iyik me oyet ama. Ifefeme ọmọ iyik isan̄a, ebebene okuba itap me ubọk kan̄ agan̄ ujit, mè iben oruru ile kan̄ inyi me ubọk agan̄ ulom. Ujọn̄ọ okuba ya ìre akara ge. Ibot kan̄ ìgọgọbọ, mè ikup obot obot. Otutuuk lek ìkikekebe mè ikimumọn mije ìre alata araran̄ ke esa irom. Okuba ya ìre mgbidim ita. Usọk iba okup me etete kan̄. Mgbọ isibeben isun̄, ekiyaka me usọk cha ikpọk. Ire ibesa inyi ogwu ubọọn̄, ekiteen̄ inwaan̄ me usọk cha, mè èyaka egọm.

Oruru ile ya, esa ikpa egbe irom isi ge, mè isa ikpa asawọ irom isi keyilọ. Îkaan̄ umọọn̄ me isi mè udun̄. Umọọn̄ cha ìkare umọọn̄ ikike, efafaka. Akukọ etikpum ke esa itaak ikana otutọn̄ oruru ya. Ùcha ukot oso ke esa itap itet-ubọk kan̄, mè isa ikpọk asakwun inama ichit, mè itobo enwirinwan jaaba me edim.

Okuba melek oruru ile ya ke ogwu ubọọn̄ okaan̄ me ubọk, mè ibene ukot iba kan̄ itoon̄ me inyọn̄ ngigọ iba. Bene me ebek-ukot sa re akpatukot, ọmọ ìtap alata mè ekwe ichit agan̄ iba cha. Ene iba me lek ene jaaba ebi ìkibem ọmọ ekaan̄ oge etim me ubọk ikeke ọmọ me ulom mè ujit. Ene go kechilọ ekaan̄ otunwa ikeke me udun̄ kan̄. Otutuuk kiban̄ cha ekeke ìrek ìrek.

Ibo chieen̄ ini jaaba ekweek irek me inyọn̄ ute me ijọn̄ me isi kan̄, ikiwọọk alọm me otu, mè ikifuuk, mè ikinyen̄e ibot, mè ikira chieen̄ ikpọ ere. Otutuuk ibo cha ìre ofia, etọtọkọ ema ugwun̄ me chieen̄. Ene geelek òkekeek ogwu ubọọn̄ ijo, mgbọ yaage, ibo cha mîrabi isi idut ene ya inito me eden̄ isi ebi ama. Ene ya îra ikifuk ijo kan̄. Ire ene ya iwut ifan̄a, ibo cha mêloon̄ ọmọ igwak, mè itaka imeen̄. Ibo cha îkaan̄ nnyirinya me lek enenen.

Mgbọ otutuuk ene mè ogwu ubọọn̄ emọnọbe irek isan̄a, ere onenikup lìp, okput ìkayaka ìkup. Ene geelek ìnwenwe chieen̄ ibook ikikpọ ere, mè ida utọn̄ isan kubọk ogaan̄ ikigban̄ ere. Ere îriaan̄ ire lek ukọm kpekọlọ.

Inu otutuuk ene ekifat chieen̄ ikpọ ìre ebi ìkaka ama yọk inenikpa otu ido-inu ema esibe. Ene me lek ekikpọ eya, gwun̄ enerieen̄ ge eriọọn̄be erieen̄ me Okwuka, òsoso ibot enerieen̄, ogwu inu geege ìkafafiak, ogwu ekigwen Ekeneochakmkpa, onanan̄a me ikike irọn̄ me ijọn̄ fururup gbai, mè ikwu inye. Ebi ene ekeek ibe ke môre chieen̄ ofit, mè ikibe, “Tet, tet, tet! Tet nye! Bene gwun̄! Keme kaan̄! Gwuun̄ ubọk me uga! Îre anyọn chieen̄! Môre òtaka òbook, edim itaka!”

Mîsa ike geelek ekisa ijomo ene, mè isa igak. Mîtap akukọ me inwọm iyak, ìkaje. Itaba ijeek me ibot, ìkanwọn. Igwuun̄ ubọk me uga, kpunu ibot. Igween igak, ìkasan̄a amọn. Ifiik ininọọn̄, ìkasisik lek. Igwook uyok mun̄ me ukot, kpunu atat. Isa inwan̄ egbe mè inwan̄ òkichaka mgbugba isut, ikike. Ebebe mè ekayaka ìmalek ìsa, eben efo uwu, ke îtọbọ.

Mkpa isirọn̄ uyeke uyeke ikeyi me Okwuka, kpekigwat lek ito ito, mè ìre inina lek mgbọ kperiọọn̄-nu ike ene ya osabe ije ikwu, kisi inu òkpan̄ ene ya, ire ire yọk, ìnisak ofifi ene ìsọkọ lek. Ubọk geelek si, ufieejit îsibi otutuuk ene me isi, ògak ge, Okaan̄-ama. Ìkakọt ere ya ìkup ofifi, ebeben “Akpatan̄ Egbe” ifo uwu. Ere okpọkpọk, ire, ìkakpọkpọọk. Ebilene mêkinunun̄, mè ikijijiin̄ lek ofolek mkpa kè Ekeneochakmkpa.

Atikọ, eyi òrọrọ îrabi irọ isan̄a, kpunu ufaan̄. Inu ekiwut ifan̄a irọrọ ìre ibeben ene isi ifuun̄ sabum egwe owele ufuna mêkpọk ititiin̄ inigban̄ otu ido-inu.

Ebi ìkaka ama yọk cha ekekitumu me lek kiban̄ ibe, “Inu ogwu ofia otumube ere ya. Îrọ iso.”

Ene ge ikeyi ìkakikwu me Okwuka eyi kpesibe isi iweek inu òkpakpan̄. Ìrere ogwu ugane òkakan ikpukpukọ okwu, inu yaage okup. Mkpa eyi òkup me ijọn̄ ìre achubọk eyi ògbegbe itọtọp ikpoko ifiin̄. Ikeya ke ebi uwu etitiin̄ ikitọt, mije, kpebefuun̄ ene ya me ire kperiọọn̄ agan̄ mkpa ojebe inu. Ene me oru ekidọmọ otutuuk inu ofolek mkpa ya, mè ikisọp otitip, etip onunu ibe me enegwat lek eben ene, ke ire iraka mgbọ ya, ke ama mêkwọkọ ene ijeek me ibot, ke ene òkifuuk.

Otutuuk ene ekpọkpọk igwook me uwu emaan̄be ene isi ikpọ. Ewe ìnwọn isi me isi. Ibeben ene îkana m̀fum. Kpêrọ orọmijọn̄ geege inyi òkwu mkpa. Ebi uwu ito kpenin̄, okop ikike, kpegon. Ufo ke esa ikat ene, mè iben ilibi ekot ekot isito me ijo oron. Kpêtap me ijọn̄, eto me inyọn̄, mè igbọ oron mè mkpatat ichit. Ene geege ìkato ito kan̄. Ikeya si, kpefefieek ejit inyi. Ogwu nwa ìkakwọkọ ijeek nwakpa okikwọkọ inyi olom, mije Ekeneochakmkpa ìkwu ijo mkpa. Îre yọk okpan̄. Ebi yọk okpan̄be, ekifufuuk. Mgbọ ebi ìsi oron ekabe, ekeke me atasuk ibọkọ ibo ge isa igwọk lek sabum eninin̄ ama. Ibo ya etem me inyọn̄ atasuk itaka. Mgburudun̄, ke eyaka ititiin̄ ikinin̄ oru me lek mkpa ya.



Ibot Jaaba

Awajiakọn̄

Mbat ìkachiaak ìta me otu oga, ofit-iwele kan̄, oyet ama oninin̄ ijot. Isi ene îso kwok kwok kubọk iyakwut. “Akpatan̄ Egbe” me irek kan̄ okibèen̄ kubọk ntoronyan̄. Okpot ama òkitaan̄ otu ge ge: gidim! gidim! gidim!

Òneen̄-ama onenisa iko miin̄ iba inu, mè iyaka itap me ubọk òban yọk. Ogwa onenisa miin̄ ya itap awọ igween̄ kpa isi yọk kpa isi yọk me Okwuka, mè ebi ikaan̄ geelek ìkwakwaan̄. Iko miin̄ iba cha ìfifiin̄ isan̄a me lek awọ.

Itata òban yọk me ubọk, òbeme-ama oyayaka isi ida agan̄ ulom kan̄, mè isa chieen̄ ifiik ene me agan̄ ya. Mgbọ yaage, nsabọn irieen̄ go ekekibeme miin̄ me oguga isibi me agan̄ ya ikinu me eden̄ oyet ama. Ene ge oben ojọngwu miin̄ eteetem. Ogwu òso ene iba oben okop miin̄ agba otu ge, sà ene ita kechilọ ebeme eba miin̄ Obolo ge ge. Mgbọ efemebe ema miin̄ cha iyik isan̄a, òbeme-ama osisibi ikeke, mè ikitiki ama, otutuuk ene ekekidimi igwook:

Okwuka, ìtiki

Yaa!

Ìtiki!

Yaa!

Ìtiki ìso!

Yaa, yayayaa, yaa!

Kpêrọ!

Mêrọ!

Kpêrọ!

Mêrọ!

Mêkitiki ntiki ya me otu, ugwun̄ akọn̄ obebene me lek nsabọn irieen̄ ita. Ogwu adasi ìlilibi irọn̄ me eden̄, mè itama atama, mè iwulu akpa ichep me inyọn̄, mè ikana ikeke sàk, mè iben ikana, iben ikana, ikeya mgbọ jaaba, mè itop oguga. Oyet odidimi igwook. Ogwu òso iba ofiaka aburuma, mè iwulu ikwaan̄ uti kubọk òwulu, mè ikat ikam. Sà ogwu òso ita owulu me ijọn̄ ikeke me inyọn̄ otoon̄-uwu, mè iwulu isibi. Enyinyi ida ibe etet ebibi eje, esa esi esuuk lek. Etetet ema isa ije. Akpat yaage, òban yọk ya ojajala eya isan̄a, lek okukup ema sùun̄.

Òbeme-ama onenibene ikọ itumu ikibe, “Okwuka, ntọp enyi amọn. Enyi mîwele egwe-o. Cherekeyi ìre uga usen. Îre usen ene geelek okigwook miin̄ ibe inu. Mun̄ iba ire eyi karake enan̄abe ije isi ama yọk. Mgbọ keyi ema ekabe, ire kpekpa otu ido-inu, ufuna enyi ema yọk efaan̄, ema kpebere uwu kiban̄. Orọmijọn̄ kiji ire eya. Ema kpegọọk ene geege ikpa ukpatu. Iyakwut ke eji merọ inu geelek ifieek. Ire, eji geelek mîmun̄ inu òrọrọ. Eya orọ, kpunu ifafiat mgbọ. Eyi ìre sọntiik miin̄ ebi ama ekaan̄be isa isan̄a ebi ìkaka ije ala me ukot, ibe ema, “Enyi mîka-o!”

Ebi ìkaka ama yọk cha, ema ene go: Ogboloikaan̄ile melek Ukotogwuija, mè Mbikaan̄ukot melek Otujiakọn̄, mè Iraogwunte enanan̄a me irek kiban̄ ije isi isi “Akpatan̄ Egbe” isi ikeke me ugban, mè itọbọ ekpe, mè iyaka ubọk igwook me ijọn̄, mè itọp ọmọ amọn ibe,

“Okaan̄-ama, ugwem kwun̄ ijọn̄ọ,

Etip kwun̄ iwele, ikafele;

Ubọk kwun̄ igbala, ikakwala;

Ebi ìcha owu, erurọn̄ọ,

Ebi ìma owu, ejujọn̄ọ,

Okwuka kwun̄ ìkabonyunyọn̄ọ.

Mgbọ amọn otabe ema me otu, ema ebebene ebon, mè inan̄a ikeke igen̄ achiaan̄ me ubọk mè akpatukot. Ogboloikaan̄ile ogwu, isi ije, onenibe mè esa gwun̄ unọn okuket ge egbama ema lek esi etọp eto me atasuk sabum enwọ miin̄. Chit chieen̄ mè bolo, òloro-ama (erieen̄ ekigwen ogwu òkilook etip ikana ama) osasa gwun̄ unọn okuket inu. Òban yọk obọbọkọ unọn ya, mè isa irọ ike ebe erọ. Icheche miin̄ obebene, ekekinwọ.

Inwọnwọ miin̄ ya isan̄a, otutuuk ene echichili utọn̄ ibook kubọk ogaan̄ ònọnọ nli ene. Ebi ìkaka ama yọk ejeje ikpọk isi lek ikasi ogwukaan̄-ama, mè ikana igwook me ijọn̄, mè igon egbọ isi kiban̄ mgbọ ita me ijọn̄, mè inan̄a ikeke, mè iyaka isi ikikpọ ebi ama, ukpatu ama yọk obebene.

Ema mîkpa ike ema esabe ije ije bene me usen nkwukwak ya, mè ubọk ema ejijen̄ebe, mè ikwukwulu, mè itutubo isi ire ama ebi ama yọk. Mîkpa si esese nke nke inu òchichichini ema me oniin̄. Ire, ìkare otutuuk ke ekpa isan̄a. Ema mîfieek ujọn̄ọ ukpatu kiban̄ me mgbidim, mije, unọn ìkama ibe ekpa otutuuk inu emun̄be me oniin̄ ije, kisi, nga kan̄ ìkwek ìbe ọmọ ikaje ofifi usen. Ikeya ke ema ekana ukpatu geelek ofolek isisi mè ikaka kiban̄ igwook, mè inin̄ me lek achubọk ibot inu ebak lek ititiin̄.

Mgbọ ema erebe ama ema esibe ya, ema mîdido uwu ogwu ofia yọk ema esibe lek ya imun̄. Ebi uwu ogwu ofia ya etatap ema me uwu, mè inyi ema irek, mè ibe ke ogwu ema enube me lek òkinu.

Me sọn̄ mgbidim mgbọ, obaak enenwaan̄ ge òjajaan̄ uja òtuk ebibaan̄, munumunu akpa, mè ikup isi efeek efeek, mè ikaan̄ alọt me isi eseen̄ agan̄ inyọn̄, mè yọkọyọkọ ebe me ejit, onanan̄a me emen agwut ge me lek uwu ya itibi isibi irọn̄ me uwu-ile ere ema ekupbe, mè ogbokot miin̄ ge mè inu itataka me emen okwa iniyik. Iyiyik isan̄a, mè itọp ema amọn, ijeje ifo ubọk îjebe inu.

Ogwa òkinanan̄a, ogwukaan̄ uwu ya, ogwu ofia ama yọk, otitibi me ofifi agan̄ me lek uwu ya si isibi initọp ema amọn, mè ikweek irek. Îkup sọntitiik mgbọ, mè ibe, “Nkwukwu ene ge ire eyi nkimun̄ òlalaak me ejit okwaan̄. Ọmọ ke enyi ebak me lek inu. Ìnwọ miin̄, mè ìrie inorie ìsan̄a, ufuna ebene ikwaan̄.”

Ema mêkinwọ miin̄ ya me ubọk, inorie ochachak inu. Karake ema erebe ere ya, ogwu ikup, me lek kiban̄, ìkpọkpọ ikinina lek ibe ijo lek mifuk ọmọ. Ufieek-owot inu òrọrọ me ama ìkata ema me lek. Ema ekpọkpọ ikiriki. Ogboloikaan̄ile ìbe ke agba ekwut udun̄ kan̄ òkifuk ọmọ tep, tep, tep; ke eya ìre imamaan̄ nkwukwu ene me inyọn̄ ufo. Iraogwunte ìbe chieen̄ ujit kan̄ agan̄ ijọn̄ òkifuk ọmọ, mè ikirọ ibe mun̄ ito igiget ikiwele ichit ọmọ chieen̄; ke eya ìre itoto ito mkpa ene. Otujiakọn̄ ìbe ke igbo-edim kan̄ agan̄ iba ìbet lek ìbojejene; ke ubọk geelek ìkananaan̄ ọmọ, ke ìkirumu ọmọ kubọk okporotu òninin̄ mkpat; ke eya ìre ikwekweek irek ikiban ene òkwukwu. Ukotogwuija onenibe eyi kan̄ ke inyọn̄ owot kan̄ ìkirọ futep, futep kubọk agbagbak òkiwolo me isi mun̄; ke eya ìre itotoon̄ ekwut me inyọn̄ isi owot ogwu òkwukwu. Sà Mbikaan̄ukot ore ogwu òkimun̄ ijo ilaak usen geelek ike ọmọ mè ebi ekwukwu ekitim etim, ebiba mîrabi ikichik ọmọ itap me ala.

Otutuuk ere òkifuk ema cha ìre ijo ere, ijo ere. Ilaak ya si ìkatat. Eya orọ, ejit kiban̄ ìkare ijọn̄. Bak me lek ejit kiban̄ okupbe unyeen̄ unyeen̄, ema kpekọt miin̄ ya inwọ atata, kpekọt si inorie irie ijaan̄ lek. Ibe more ije usiki lek, mè efuuk kiban̄ motọbọ, miin̄ mè inorie cha kè èlọ mkpa me ubọk kiban̄, mije, ema mîkaan̄ akpa isi owot eyi mêsabe ididama itap. Ire, ubọk geelek si, mgbin îgwen mgbin, isi inorie îjọkọ. Ebi uwu cha mîjijiin̄ lek ibe lei ke ema kperarak imun̄ ebilene ebi ìkigọọk eniin̄ itọ ubọk inorie.

Sabum inorie onita ema me ubọk, egwe îje enenen. Ogwu ofia ya onenisa ema isibi isi isi yọk me emen oron. Ene mînin̄ mè inin̄ ijot uwu yọk ya gboi, mè ifiin̄ me oyet. Enenibene okwa ikikọt, mè ibene nkwukwak ikikwak, mè ibene ojijop ikijop. Ifit obebene. Ire, ema ebi ichen ekwekweek irek ikikpọ ubọk ebikaan̄ ekibaan̄, mè ikimeen̄ ikana, mije, ifit ya ìkare ifit Obolo. Ema kperọriọọn̄ agan̄ ekibene iten̄, ke enirọriọọn̄ agan̄ ugwook.

Mîfit ifit mege irọn̄ eririeen̄, ire mgbọ Anansa, òrere yọk ya esibe lek, onibene me lek ogwu òban ọmọ, òrere ogwukaan̄ uwu ema etapbe uran̄. Yọk ya inenene ọmọ ibot, ifit ofefieek. Òban yọk onenisa ndun̄ irieen̄ ikana ebek chieen̄ kan̄ agan̄ iba, mè imọnọ ogbọn ikwaan̄ me ibot, mè iben ikpele umọọn̄ ikaan̄ me ubọk. Mgbọ ya ke îbene ikitumu ije ema ejebe.

Ìbe ke îre gwun̄ enerieen̄ ge ochep me mun̄. Ogwu òchechep me mun̄ ya ke ekigwen Udun̄. Ke ogwu ìre gwun̄ ibot ge. Ke ekigwen ogwu uga Mmeme. Ke Ufikarọemi ogwu ute îkwu isan̄a sabum eniman gwun̄ ya. Iyayaka me ere keya, mè ibene imọm ikichak. Ichachak, ichak ichak, mè inibe, “Mkpọrọkpọtọk ìbe inu òkpan̄ ene ìkup me agba otun̄,” mè iriaan̄ ere ikpọ chieen̄ ikisulu lìp, lìp, lìp.

Sọnja mgbọ, ibebene ikitumu ibe ke inu òkpan̄ Udun̄ ìnan̄a me uwu, ke ìre nga ogwu ute osa mkpa ya inu. Ibot ikọ ìre ke mgbọ Ufikaroemi okwube, ke etoon̄ Ogween̄ene uraamọn ibe ke ọmọ okpan̄ ene. Ire, ogwu enerieen̄ ya ubọk ìtatana. Ama mînyi yọk, irerie. Ijoawaji, nga kè Ufikarọemi, ìkachieek. Ìbe ke gwun̄ kan̄ ìkpokwu ichep ọmọ. Ikeya ke îgbo yọk, mè ichibi si yọk inibum. Akọp acha iba mè go ire eyi akarake inu ya orọbe, îfiin̄ enenen. Ogwu òwut ntọn̄ ke ntọn̄ okigọọk. Ijoawaji ìrie usun̄ îtembe isun̄.

Mgbọ ogwu òban yọk okitumu ikọ cha, ema ge okpọ ge isi, mè ekegban̄ si, mije, ìkare ene okwu ke ema enu. Ogwu ofia ya îriọọn̄ ibe ema mêkisisik ibot me ido-inu ya ọmọ okido. Eya ke ibe ema,

“Emi Anansa ntet inyọn̄ mè ijọn̄!

Emi nkimun̄ ejit ichiaan̄ mè ejit oron!

Emi nkimun̄ ejit okwaan̄ mè ejit ijọn̄!

Inu emi nkamun̄ge, kpunu ogwu òkimun̄!

Emi nkije me emen efet!

Emi nriọọn̄ otutuuk nlelet inu,

Oka oka mè echi òkup me isi!

Keke môrọ ntumu ikọ, enyi ekpaka?

Ire ifan̄a ke enyi enu, ìfon!

Ìkare enyi echili isi yọk, ìkare enyi ebechit!

Ire atikọ ke enyi eniweek, ìgban̄:

Enyi enan̄a me Okwuka,

Ama kè Ifiritam, gwun̄ kè Ntugba. Ìkare?

Ikarek ita me eririeen̄ ita

Nkwukwak yọk mè ekwukwu otaan̄be. Ìkare?

Okpọkọ onyan̄ ge ire ya enyi ekupbe me oniin̄.

Inu òrọrọ, inu echi òkirọ enyi me udun̄,

Echi owa me lek ke enyi eriọọn̄?

Ìkpọ, mgbọ nkwukwak ofieekbe,

Etip înu ibe Udun̄ îchep me mun̄.

Yọk okpan̄! Yọk osak!

Enyi ire ama mè ìkare ikeya,

Ofifi mgbọ ikayaka ìnu!

Ijoawaji, ọmọ ogbo yọk!

Enyi mîkaan̄ ofifi inu itutumu?”

Ikọ itata me otu kan̄, îkekinyunyọn̄ọ ibot, otukot ile agan̄ ulom okekiran, inwenwe chieen̄ ibook, mè ikikpọ ema rararara kubọk ulu irek obubanabe ene melek kan̄. Otu kiban̄ ìbubuk. Îfiin̄ mgbọ sọnja sabum ema enisan̄a amọn ibe mè ogwugwu ikanaan̄ ejit, ke ema kpenu ifan̄a. Ire, ke adasi mgbọ ya, ke ikọ ya ìkup ema me lek udun udun; ke mgbọ keyi ke înibook ema me chieen̄. Kpunu inu geege ema ekaan̄be idodo igak ubọk mêsabe igwa yọk, inyi ene ekayaka ìkwaan̄.

Anansa ochachak, mè ibe ke ìre yọk ini ke Ijoawaji ogbo. Yọk cha ìre Ndundu Aka Oron, mè Anyimkwe, mè Adumu, mè Ewurama. Îre eyi mgburudun osook Udun̄ ifiin̄, mè itọọn̄ uji kan̄ ibak me isi mun̄. Adasi inu mêrọbe ema isika ire ama, ìre, mêtap ogo, mè ikaan̄ iko miin̄ iba, mè orie unọn ge isa isibi inyọn̄ atasuk isa igween̄ yọk cha; mè echo ogo ya, mè egwook si miin̄ ya. Eyi unọn ya, mêkpat me otu ofọkọ igwuun̄ me inyọn̄ atasuk kire egop esabe iteek akọn̄.

Ofifi kan̄, isirọ eyi adasi ya isan̄a, îrere ukot yọk ire eya etetbe. Achubọk inu mêsabe igwa yọk cha ìre ikpele orie arọọn̄ eyi mfu odekebe me ebek, asaransan unọn ge mè gwun̄ fiifiip, mè ura melek obu, mè iso melek aga, mè olokpo melek ejeke me abati; uwu mkpọpu ge, mè mgbidim abalara ge, mè mgbidim egwe-ufit ge si. Echi ògọgọọk ìre uwop afian̄, mè okpọn̄ asawọ, mè otu uchabat melek nkwa edene, mè ikpọk ulu melek ifet otu egbe, mè olulut ikwut mun̄, mè anaan̄ eniin̄, me ejit asakwut melek oba nkarankat mè ukwuuk ukọ, mè abọm igo melek akukọ etikpum, ekwen edim orie unọn melek ekpọọn̄ ibot kan̄. Òta kan̄ ìre okube melek ikpọk akakam, mè ògwak-ijọn̄ melek ògbala, mè ukwa jaaba melek eto ofiọọn̄ jaaba, mè ibot ikọm jaaba melek ibot uruk jaaba, mè ibot ejeen̄ jaaba melek ibot nkirika jaaba isọkọ lek uchi, mè ada, mè aran̄. Sà ikpoko emen akpan ore obop ikpoko jaaba riaak me lek eba miin̄ jaaba mè ojọngwu eteetem ge. Ngigọ ibot ene ìkpolọlọ me lek si.

Ogwu ofia ya ìbe si, ire isibegwa yọk cha, egween̄ ebi ìbaban yọk cha ge ge, mè egbaan̄ ekup me ere ge egwa ngwugwa ya lek ge, ke yọk cha mîsibi inu unye unye, mè ebibi ekpọ, ke yọk mômọnọ ene usen ebi isire ama.

Ema mîbọkọ ido-inu Anansa odobe itap, mije, otutuuk inu îtumube mè erieen̄ ebi îbakbe cha ìre ikeya. Ibot ikpoko ekpebe ìre obop ikpoko ita, kpefuk miin̄ mè ntiten̄e inu eleen̄be inyi ogwu ofia, mè ikpoko uji kiban̄.

Ikpakpa otu ido-inu ya isan̄a, Tumusik, nwa kè Ukarajit gwun̄ kè Ogween̄ene, onyan̄ îta me lek, ìnikibubaka kubọk uta oje me emen mgbek, osasan̄a okoko ichim. Îbọn̄ okoko ya enenen, okoko okpọkpọ ikpọk. Nkọnọ ogwu uga olom mè ofifi ebibaan̄ ekpekpebe okoko ya me otu kan̄. Mgbọ yaage, uman otetet Tumusik, îmaman aya gwun̄ enerieen̄. Ogwu olom obebe, “Jei, ìkayaka ìre nte n̄a okpan̄ ene. Atikọ îwọọk igwuun̄. Akọn̄ înwọn ogwu ugbọọn̄. Gwun̄ keyi emanbe cherekeyi, mêgwen ‘Awajiakọn̄.’” Ijọk eriebe me uwu kè Ogween̄ene usen ya ìkare ògbat.

Mgburudun̄, Ogween̄ene osisi ikeek ogwu une kan̄ Oduku ukpatu ema ekpabe ya eyi ogwu une kan̄ ikaweekge igbagban̄. Oduku obebe ke ìkeke ọmọ chieen̄-ma ubọk ogwugwu osabe iriọọn̄; ke ìre mgburudun̄ ke ọmọ oninọ ibe ke ebi ìsisi mbọm agan̄ egwe usen ge me emen awaji enọ ida enerieen̄ ge okito ito ije me agba okpoon̄ me lek mọọmọọn̄ egwe ya ikibe ke mînyi gwun̄ ene yọk, ke nga nte kan̄ îjit, mè isi igbo yọk, ke yọk ire eyiyi ònimọnọ ọmọ ifo. Ebi ìnọnọ mîriọọn̄ ida ogwu òtoto ito ya ibe ìre ida kè Udun̄ ogwu òchechep me mun̄ ya. Ema cha esa ikọ ya ininween̄ lek ikpa me mgbọ ya, ke îkinunun̄ ikana inire utọn̄ kè Ogween̄ene mè ogbogbo ebi ene si.





Ibot Jeeta

Ugwem me Otu Ofọkọ

Atikọ, usen Udun̄ ochepbe me mun̄ ya, ama ìyọyọkọ, mè igba ijijiin̄. Owuwa ene mîkwukwaan̄ me lek ito. Ire, îkaan̄ ebi mkpa gwun̄ ya ikasisikge lek. Ubọk geelek si, me usen ya, ema mîfiaan̄ igọọk irọ kubọk ejit îfieek ema. Ufieejit kiban̄ ìre awuwo ìkanan̄a ema me ijọn̄ ijọn̄ ejit isibi.

Usini kiban̄ emun̄ mkpa ya kubọk inu òje me ubọk ogwukaan̄ lek me lek kan̄. Ema emọnọ ibe ke gwun̄ ya ìkọk ugwun̄ irin̄ ikisa isi mbọm. Usini mgbọ ke môre mgbọ oso. Ilọ ikeya, ke îrabi ichaka ikan ugwun̄ ya orọ. Ire ìkare ikeya, ke îra isun̄ ugwun̄ uraafiọọn̄, ìkatiin̄ akpan ìnyi me ata mgbọ.

Inu òkup me lek ìre ke ebi Okwuka kpechubọk imama Udun̄. Ogbogbo kiban̄ ekinununun̄ ubọk mfi gwun̄ osabe iriọọn̄ chieen̄ mbọm, mè inikaan̄ ikpoko. Bak me lek keya, usini ene mîkaan̄ ọmọ njijọ ejit mè chieen̄-ile me lek. Inu geelek òninin̄ ema me ejit, ekpọkpọ ikikeek; eyi ònunu ema me otu, ekpọkpọ ikpin lek ikitumu. Kpêkọt ikweek irek usen ge idido-nu lek kiban̄, mè ifiat mgbọ ikisa ifuk-ibot kiban̄ igen ikpọ-nu m̀bọọn̄ eyi gwun̄ ya mè ìjeje ye. Eya orọ, ubọk gwun̄ ya osabe ikaan̄ nnwọn-isi îlet ema me chieen̄, kpekọt iweek iwaba. Nlelet inu ya ìre ke Awaji mìkima gwun̄ ibot ge òsisiki lek. Ọmọ si ke îkigbana.

Ene geelek îriọọn̄ ibe Okwuka ìre ama ònyenye me lek orọmijọn̄. Inu ema ekitọbọ ebum inyi ìre yọk òkup esese esese mè mkpọmfaka me chieen̄ me chieen̄. Sa me ikeya, otutuuk emen ama ìre isi ijọn̄ isi ijọn̄, mè isi ugwun̄ isi ugwun̄. Eya orọ, ìsik inen otutuuk ene me ama ya mekaan̄ ikput-lek iso, mè inin̄ si ugwun̄ ichak. Ire, îkaan̄ ebi inu kecha ikanemege. Ebiba ekigwen inu kecha inu ten̄ten̄, bak me lek ema ebe inu cha ìkisun̄ ene okpa okpa, mè onwene ene me oniin̄, mè otap ene me udun, mè òkokpebe ene ofo udun̄, mè òkosun̄ ene oka oka si. Ubọk geelek usini ugwun̄ mè yọk cha okirọ ibe inu ije ijaan̄ me lek ebi ìkifaka ema cha, ife cha ekikwaan̄ mkpa unọn. Usini ebi ìsa inu kecha inin̄ ubọọn̄, me mgburudun̄, ugbọọn̄ kiban̄ ìkire ugbọọn̄ edene.

Ikpele esese ọmọ òwa me etete ebi ìmama inu ten̄ten̄ cha mè ebi ìjijit. Ene ge me lek ebi ìjijit ìre Udun̄. Otoko îsibibe echacha ugwem isasa ugwun̄ ikibene ibot. Ògak ge, ọmọ ìkanitut nte kan̄. Îre ogwu uga okpọ ọmọ iwolo. Ebibaan̄, ilọ me ene inen mè inen, kpekitap lek me lek ugwun̄, îtata ogwu ogwu ute mè ìre ogwu olom osabe itap.

Ike Ufikarọemi ogwu ute ochabe ugwun̄, mè ijọ ejit me lek ibọk, ìkasa ene geege me uwu kan̄ ìtap inu geege mege ire eyi îkwube, ikeya ke Udun̄ omin ininọ, mè imun̄ si. Ikeya si ke îluk, ìkafifala lek kan̄. Ọmọ orọ, îre uraamọn ikike ke ekitoon̄ ọmọ, sa me ikekikeek mè itotoon̄ ejit ibe ke gwun̄ ya ìkakisi mbọm ukpọk ubọk. Ubọk kan̄ ìtatana ikup. Ire Udun̄ ichubọk ikwu me atikọ, ìkare inu ubọk kan̄ geege. Îre ijo chieen̄ mè mba-ejit ebilene.

Ogbogbo mgbọ îkifiak orukan̄ òkinyenye. Îkaan̄ mgbọ ekpuk ofiakbe. Mgbọ ge, ubọk mè ukot ìkwakwaan̄ isan̄a. Ofifi mgbọ, owot îtaka ọmọ egwe ita. Mînyi ugwun̄ ntaka-owot geelek igak, mè ininyi udun̄ ugwun̄, mije ke ìnwọ ibọk. Igbọgbọ otu alaga jaaba, owot otata. Ukan̄ îtaka uwu kan̄ mgbọ iba me okwaan̄ mbọm. Me mgbọ iba cha, otutuuk inu mbọm mè nroon̄ uwu kan̄ ìtata kpai. Adasi owot gwun̄, ogwu nwa onin̄be, ìkup me owot ya acha mè onyan̄ gweregwen. Îsa ogwu nwa ikana igak. Òta kan̄, ogwu enenwaan̄ ojijibi me uji-ibet. Mgbọ inen, mgbọ inen, uji kan̄ ekisasak isi irek ifiin̄.

Acha ge ìkalọ eyi uyọrọlek ìkakitet ọmọ. Emen mgbọ ge mîria akwọọk ijet, eya onenibọp me otu nsat oga uwu kan̄, mè ibia otuuk kè nde ge. Udun̄ ìgwagwa ngwugwa inyi sabum akwọọk onifon. Usen ge, mîria ulu ijet. Ulu ya otọtọk ọmọ, sọntiik osik mokwu. Ufialek òtetet gwun̄ enerieen̄ ya miwa. Ire, me emen ukwook cha geelek, ìkarọ nlilọ inu, kpunu si ogwu îtoon̄be uraamọn. Ìkaninin̄ ugwun̄, ke înikakaan̄ isi yọk me uwu. Ìkup ukpọk lek inyi Orom kan̄.

Usen ge, îgwen ogwu uga mè inween̄ lek itumu inyi ibe ke ufialek mitet ọmọ, ke ebilene ekpọkpọ ọmọ ikikọp, ìkakakaan̄ ijo inu eyi ọmọ orọbe ene. Ire ochicha ya ikije inyi isi, ke usen ge, mêkpan̄ ọmọ ifiin̄, ọmọ môkwukwu ichep ogwugwu, ke mgbọ inen ire eya ekisa ọmọ ito okpin. Ke ìnikup me lek kan̄ ibe ke kè ọmọ oweek ere ge ònyenye otap lek.

Inu ogwu uga ofọọkbe ire, “Kpunu inu ògagak Awaji, kpunu si inu òkigak irọrọ. Eyi inu chi geelek òkirọ ikakọtge ìsak owu ibot, ilọ me lek ikpoko okifiat, melek adasi nwa kwun̄ òkwukwu, owu òkikeek ibe ìre keke orọ ye. Îre Awaji ebi ugane okeke inyi owu, mije ke kpunu inu owu olọbe. Achubọk, ǹdo owu-nu, ìre irek otutuuk ebi ìkisisaak owu cha înwọn igak eyi kwun̄-ni, sà ìre ema cha mînwọnọ ufialek linyọn̄ yi-ni? Eyi ubọk kwun̄ otanabe, kalulululuk ìsi ìkpukpana uyọrọlek eyi owu kpokọtge isa ibot irak ìnito.”

Udun̄ ìkakpaka otu ogwu uga. Îkat ejit kubọk gwun̄ enerieen̄, gwun̄ enerieen̄ si ke ọmọ ore. Îtoon̄ ejit ibe ke usen ge ọmọ òwa, ke ọmọ mônwọnọ. Ìkup me lek ikekikpọ chieen̄ usen ya abayaage mfat onifat ọmọ. Ìkare otu ogwu uga îgban̄be ya otap ọmọ me ichep. Inu òkukup ìre ke Awaji ìdọdọmọ inu isun̄ iban eji ge ge. Ogwu òkakaan̄ ime, mè utaka-ejit môtim ikpan̄. Ura inye ubọk ira, ibot îra irep; ibot si imalek irep, ura îrabi ira si. Inu iba chi ekigbagbaan̄ ije. Ire ukwook imalek ikitet owu, kamalek ìfieek ejit. Inu inye ubọk ikije ijaan̄ inyi owu, kanye ubọk ìbele ejit. Egwe okifit ikana udun̄, sà udun okiwele ikana egwe. Otutuuk ìre agala.

Udun̄ ìre gwun̄ òkisiki ibot. Ọmọ ìkare uruk eyi ìkakinan me lek ibọk, kubọk usini ebi ogbo kan̄ erebe. Ọmọ ìkare ogwu uyọrọlek me oniin̄ geege. Kpan̄asi ikeya, îre ebi ene ekinyi ọmọ saasaak. Orukan̄ geelek îkifiak, mè inu geelek òkikan̄ ọmọ, ìkinan̄a me ubọk ebi ene.

Ọmọ ìkakikaan̄ ebi ama urieek otitip. Kpunu ata inu ekirọ me ama, eyi ọmọ okire ogwu agba. Mgbọ erọkọbe mudim ama, ọmọ gaalek okpe ikpoko ebi ìwawat mudim ya. Ogbogbo ebi ukwook okikeme, ọmọ okifọọk ikpoko inyi esa esi erọ ufialek kiban̄. Usini ebi ìfọfọn ọmọ ikpoko me ubọk, ìkidodo igak, kpekima ikpekpe, îrabi itele ibe esak. Ìkakirọn̄ ogbo, sà ònore isasa ene isi uwu oyerebet. Uji îkọpbe inin̄ oka, mgbọ ìkafafiat ìnin̄ m̀kpukpọk, ìkicheche inyi ebi ìkinyinya uji. Otukot kan̄ ìkakikpan̄ nlọt. Ọmọ ìkare otuban eyi ìkakitet ukpook ebon uti ile.

Gwun̄ ya înwọn me otu oniin̄ geelek. Kpunu enenwaan̄ òbotumu ibe ke îbubat inu lek kan̄. Ìkakaan̄ enerieen̄ mônyan̄abe ibot ibe îsisaak nwa kan̄. Ọmọ ìre unene gwun̄ aya mè ugane. Inu ebi linyọn̄ esabe imin ọmọ ejit me lek, mè ikikọp ọmọ, ìre ata ejit mè njijin, mè imumechieen̄ îkikaan̄ ene me lek. Ilọ me lek kecha, Udun̄ ìkare inọ, ìkare ngan, ìkare iwot, ìkare ogwu ejit-ile, ìkare si ogwu chieen̄-ile. Ejit kan̄ ìtatana, kpunu okpa; ìbobook, ìkakaan̄ uduk. Ọmọ ìre “kpemun̄ me uji, ègba edo.” Ọmọ ìkakibaak ibaak, ìkakitiik itiik, ìkakitim etim, ìkakikput okput, ìkakimama ikọ. Inu îriọọn̄be ìre isisi mbọm, mè imama ene. Usen geelek uji kan̄ okabe mbọm, mè ìre ika okwaan̄ initoon̄ me ijọn̄, otutuuk Okwuka ìkire ijọk. Ebi ìkinin̄ uwu kan̄, mêkinin̄; ebi ìkisisibi, mêkisibi.

Kpunu mgbọ geege îkeekbe ibe ke ata eru ọmọ okikaan̄ me lek ebi ene môkọt inaan̄ ebi ene ejit, mè isa oriara ijet ọmọ. Ìkakpọkpọ chieen̄ si ibe ke imama ọmọ okima ebi ene ìkitataka ebi ọmọ okima cha chieen̄. Ìkariọọn̄ si ibe ke otutuuk nnwọn ọmọ okinwọn, mè ntap-ubọk ọmọ okitap inyi ebilene môre inu ikike, mè ikana inu ònisak ọmọ ibot.

Ire, owuwa mgbọ, ìkekikeek ukpatu înọbe, mè agan̄ egwe usen ge, ene iba ìsinwun ukot me ere inwun-ukot ekpabe. Ife cha, ike îrebe lek udun òbum ewelegwe ya, ema mîkeek ibe ene geege ìkakup me emen nsisaan̄ ere ekinwun ukot ya. Nkeek keya orọ, ema mîwuuk lek, mè ikitumu ikọ ibak Udun̄. Achubọk ogwu ema ekilo ya, ọmọ òwa okinwun ukot si eyi kan̄ iriaak me lek kiban̄, mè ikigban̄ ema. Ire, ema kperiọọn̄.

Ogwu òdadasi ibene ukpatu ya ìdo ogwu melek kan̄ ibe ìre ogwugwu îgọọk isi ikpọ Udun̄ eyi îkabe okwaan̄ ogbo keyi-ye? Ogwa obebe, iin̄-iin̄, ke ọmọ ìkasi. Ogwu adasi oyayaka ido ibe mè ìre keke orọ ogwu ikasige-ye? Ogwa ofọfọọk ibe ke ìkakaan̄ inu òrọrọ, ke mgbọ inen ire eya ogwu okika, ọmọ ìkayaka ìkisi. Ke ubọk ọmọ okikpọ, ke gwun̄ ya mônibọkọ otutuuk kiban̄ isi, ke uwu kè ogwugwu mege onikikput. Ke ìkpolọlọ mêsabe gwun̄ ya ito ibe ikeke ama mè mgbọ ogwu òkukup mgbọ keyi isikwu, mè irek ya isibook.

Eya ke ogwu adasi ya onibe, berebet ofifi ene òkikeek inu yaage ọmọ okikeek si. Ogwulọ obebe ke ìkare ikekeek ikike, ke ìre inu òborọrọ ire eya, ke ebi ìkitọt mîtọtọt itele, mè idọmọ isan̄a isun̄. Ogwu adasi ene ya obebe ke inu keya ìkporọ me Okwuka. Kpan̄asi ikeya ke mêsulu ichip okpok ibum kpas. Ìre me lek ikpoko îkaan̄be-ni, sà ìre me lek keke mọnọ?

Ogwulọ ya onenibe eyi kan̄, ke ọmọ ìkaweek isasan̄a amọn-nu, ke iruruk chieen̄ ore ikpọkpọ inu. Ke usini nsabọn irieen̄ mè ebi ugane inen me inen mîtumu ifieek ibe ke Okwuka môchep usen inu keya môbọkọbe irek. Ogwu adasi onenitumu eyi kan̄ ibe ke ọmọ ìkabokukup ikpọ ibe usen ya irere....

Ikọ ya me otu, ìkatata, ene ge okekikwana ejit, mè ikije inu iboninwun̄ ukot si. Mgbọ ya egwe òkitoon̄ lek. Ema efefieek ukpatu kiban̄ me mgbidim, mè ibene lek me inyọn̄ ifin ije isi igwọk edim, mè ikije ifo. Udun̄ si onanan̄a ikeke mè ikigọọk ema me akpat ukot. Mgbọ îjebe initut ema me itọp ema amọn, eririki inyinya. Ire, Udun̄ ìkado ema ikọ geege. Ìkpọkpọ iraka isi mege ifo uwu kan̄. Ema cha ekekijiin̄ lek ibe ikare ogwu înọ ukpatu kiban̄ ya-o.

Otutuuk usen ya, Udun̄ ìkarie inorie, ìkasibi oyet, ìkpọkpọ inin̄ uwu ichit kubọk ìkilalaak. Ekikeek ikọ ya înọbe me òbum egwe ya ìtoto ọmọ me ijọn̄ kubọk orukan̄. Ikọ ya îtet ọmọ lek enenen bak me lek ìkakakaan̄ ere geege mè mgbọ ge ikeyi eyi ulọk idada ama onin̄be me ejit kan̄. Ìkanọnọ si ere ekitọt inu òkup ikeya ibak ọmọ, ke ọmọ me lek kan̄ onigọgọọk ikup me ijọn̄ oru. Eya orọ, ikọ ife cha îtap ọmọ ufieejit me ogbugbut igak lek. Îkeek igak, ìkakọt ìkeek ìtet inu ife cha ebak me lek itumu ikọ ya. Îkpọ me chieen̄, mè iyaka ikọ ya ito. Ire, ìkasa ìsun̄ ifit.

Bene me mgbọ re mgbọ, ekikeek usem ya isinu me ejit kan̄, owot îrabi ikifieek ọmọ. Ire, ukarajit kan̄ ìre ke ọmọ ìkatọt ubọọn̄, ke ọmọ ìkanọnọ si ekitọt ibak ọmọ. Ire ikitọtọt, mè itọt ire utọn̄ kan̄, ke ọmọ mônaan̄ ejit ibe ebi ìkitọt ntọt keya ekitọt ọmọ mkpa. Ire ebi isa ìbak ìbak, ke ọmọ môyaak ama, sa me lek ke ọmọ ìre gwun̄ ibot ge, mè ire gwun̄ kpante. Ubọk geelek ọmọ osibibe me owot kè Ntugba, ke ebi ìsisibi me owot ya mîwa, ebi ìgbegbe ubọọn̄ si ejojot. Achubọk Akọlọ-Ntugba ogwu òkikeke ama mgbọ ya ìkakwukwu-nu, ìkaninin̄ ugane si, idada ama keya ife cha ekisa otu isulu okwa, ìbojeje-ni?

Udun̄ îwọlọ ikọ ya ikpọ, mè ikpọk iwọlọ. Inu ge kpọi îmun̄be me emen ìre ke kpetọt ọmọ ata, igak ikekikpa mbin ikana ọmọ. Bene me usen ya, Udun̄ orọriọọn̄ ibe ke ekiweek isasa ibot gwun̄ kpante isikwak me lek eyi kè Akọlọ-Ntugba, Ogwukaan̄ ama. Ke kperiọọn̄ inu òfan̄a nkirika, ebe ìre òwulu, ogwu ubọk ene osoon̄be ibot. Me atikọ, îkpọk mbum ibe ke ekpakpat ugwem kan̄ me otu ofọkọ isun̄.



Ibot Onaan̄ge

Ama Mîtumu Ifieek

Usen ekpabe otu ido-inu me oyet ama ya, usini ene mîbene ikikaan̄ nket ofolek orọmijọn̄ ikpakpan̄ ogwu iwot. Ibot ikọ kiban̄ ìre, mgbọ eriọọn̄be ibe mkpa okup inyi ogwu iwot mè otutuuk ebi uwu kan̄, keke orọ egobe inu ebesa igwa yọk. Eyi mêtababe òkpan̄ ene isi ikpan̄, mije, îre òkpan̄ ene mè ene eje, ekene obosik isi iweek otutuuk inu ebi ìkaka ama yọk egobe ibe ìre inu mêsabe igwa yọk, ufuna yọk isibi me uwu?

Îkaan̄ si ebi ìkido oruru ekaan̄be me lek itataba ogwu iwot isi ikpan̄. Achubọk, ìre keke orọ ibe mêkpan̄ ogwu iwot isan̄a, mè ikpan̄ si otutuuk ototun̄ ukan̄ kan̄ isọkọ lek? Ìre ìkafat ìre ebi ugane etumu ibe ke Awaji ìkakisak ene me ikpak? Kpunu ogwu òbosi isi irọ ijo inu òkikpa inyi ene enọ. Eya orọ, îre atalek òchichaka inu itataba ogwu ikarọge inu geege ìlọ isa isi ikpan̄ isọkọ ogwu òlọlọ ikan. Sà akarake akat ekebikpan̄ ebi iwot, ìre iwot îta-ni me linyọn̄? Îkem mgbọ mêfukbe ifuk-ibot, mè itap chieen̄ ikpọ ikan mè orọmijọn̄ ikpakpan̄ ogwu iwot mè ototun̄ ukan̄ kan̄. Ekene ochuchubọk iriọọn̄, ebi ofia ama yọk, mè ekitumu atikọ, mè ekikan̄ ataak. Usini inu cha ekisa ikpan̄ ene, ìre ìkare ubọk ebi ofia cha ke îkinan̄a? Ema isisa inu cha inyam inyi, mè esa ekpan̄ ene, ema mîra igwu ikom itet ebi ema enyambe inu cha inyi ibe eba ìre iwot. Ema cha ye?

Achubọk yọk echi ekigbo ìkisi ìkpan̄ ene cha, ema ìre ntutun? Ke ebe yọk ìriọọn̄ ogwu òkinyi ọmọ inorie, eya orere ogwu òban yọk. Keke orọ, ìkare ogwu òban yọk ogwen yọk kan̄ îbanbe, yọk okisi ichieek igwen ogwu okpo, mè ikisi nlilọ ikwaan̄? Oyerebet îfieek yọk. Iyeke me lek ebibaan̄ jaaba ebi osok ebi yọk osa ubọk kan̄ gaalek igobo cha, ebibaan̄ Okwuka, kpekinin̄ yọk, kpekisibi oyet yọk, mije îrebe mbuban, keke orọ yọk môsi ichaka mbuban me lek kan̄ sa me isisi igban̄ otu ebibaan̄ ebi kpekup me mbuban? Eya ìkajeen̄ isibi ibe ke yọk ìre ogwu isi iba òkirie akaman iba?

Ike nsabọn irieen̄ cha ekitọp nket kiban̄ ikpọ, kubọk inan ogwu okpu ikom, mè ikifuk udọk udọk ifuk-ibot, ogwu ekigwen Uwuikọ onanaan̄ ejit, mè ibe, “Enyi ìre iwot me ama yi. Ibe enyi kpemere iwot, enyi kpemekọt ikọ ebi chieen̄ iba kecha ikitumu.” Mâbebe ofọfọọk otu me unaan̄-ejit ibe, “Nte kwun̄ ore iwot. Òkirie ifin. Iraak îtet owu, onọ!” Uwuikọ obebe, “Nte kwun̄ okirie ifin. Esa ukwu ebum me isi nte kwun̄ mè nga kwun̄, ọnọ. Iba nsabe inyi owu ire eyi, taka! Anam oron! Ikpọn̄ inin̄ owu otu! Nte kwun̄ ìre kpa ene!” Mâbebe oyayaka ibọkọ otu ibe, “Esa akpa oge ekpọk me isi nte kwun̄ mè nga kwun̄. Ìre òkakimọọn̄ inu? Olaka ifin ya inyi emi, utọn̄ kwun̄ môgon.” Uwuikọ okekiwuku inin̄ Mâbebe lek, mè ibe, “Ìre utọn̄ n̄a obogon?” Ogwa ochechieek, “Iin.” Uwuikọ otataan̄, “Kpuwai!” mè ibe, “Osa mgbọ keyi, môken owu kire aran̄.” Mâbebe obebe,”Kpuwai inin̄ nte nte kwun̄. Tọ kpọ-nu! Ire chieen̄ ìkafit owu, tumu ibe ke ìkare ute obon emi, gwen emi mkpukpe!” Uwuikọ okekinyiọọn̄ igbet, mè ibe, “Si kweek irek ke òkasoon̄. Kpọk rie ifin ya mgbọ keyi, anyọn̄ môjop owu me chieen̄!” Mâbebe obebe, “Ìkare igwugwugwot lek, ire ichip okpok iba ikup owu me edim, tọ tọ kpọ-nu!”

Mgbọ yaage, Uwuikọ owuwut, mè iria inyi Mâbebe, ìtotoon̄ ogwa me lek ibot gai. Ogwa otọtọp oguga, mè itik lek kan̄ “Mâbebe-i.! Keke ire eyi? Ifit nsabọn!” Ìjọjọkọ lek, mè iwọp inyi Uwuikọ. Mgbọ yaage otu osisise ọmọ, îkekisen. Uwuikọ imumun̄ ibe ke otu kan̄ îgbugbọ, ininin̄ iraak, mè isan̄a inyi Mâbebe, ogwa osasa ubọk ikweek, mè ichim irak irak inyi. Itotoon̄ me mfeerek kpuak! Uwuikọ owuwulu inin̄, mè itọbọ inyi Mâbebe me agba owot. Itetet, mè iben ọmọ ije lọlọlọ ibosa isi isi ichim inwaan̄ me ijọn̄. Mâbebe osasa, mè ikeke inye, mè iwut inyi Uwuikọ. Ogwa ofafala, mè iwulu ichim ọmọ me ebek gwak! Mâbebe otatap ọmọ ubọk me agbagba ukot ibojibi isan̄a me ijọn̄, ìkaje, mije, ọmọ ya îlobo lek, mè ikup si igon igon.

Ema ene iba eninin̄, mè inwaan̄ ikam, mè ikisaka ikana. Ge ìkakọt ìben ge ìbọn̄ me ijọn̄. Otu kè Uwuikọ òkigbọọk eje, ìkakpọ chieen̄ me lek. Owot kè Mâbebe îbuku, mè ikiyọọk, ìkanọ me lek. Etim înye. Ene geege ìkama iteteek ema isan̄a. Efuuk îta ema ene iba me owot. Ire ema mînin̄ inwaan̄, mè igọbọ lek kiban̄ ikam, mè ikigba iyak ikana, mè ikifuuk efuuk kubọk ogwu enween̄ obenebe me lek ayaya. Òta kan̄, kperọriọọn̄ ubọk Mâbebe orọbe, mè isook Uwuikọ ichep me inyọn̄, ogwa orọrọn̄ dim. Mâbebe orọrọn̄ ikeme, mè ikọọk ikam, mè ikitun̄, mè ikitap achiaan̄ me otu. Mgbọ ya ke enitolek iteek ema isan̄a.

Mâbebe onenikinyi Uwuikọ otu ibe, “Mgbọ okiwuku isan kubọk unọn òbọbọn̄ bọn, ke ǹkeek ibe owu môkọt iben? Anam oron. Unọn òkaan̄ otu ìkakaan̄ ubọk. Ìkukup mgbọ keyi? Chieen̄ kwun̄ ìkamumọọn̄? Lek kwun̄ ìkagba mgbọ keyi? Iyakwut, kpọk na.” Ogwu îkitumu inyi ìkpọkpọ ikisa okpọkọ ekwut ituku otu kan̄. Ijọn̄ ìkasisik. Otu ya îtọm ibene kubọk udun̄ aligọ, sà isi onibet lek isi nririe, ekpuk ekpuk. Nsabọn mè ebibaan̄ edidimi ikichak ọmọ, mè ikitiik ibe ìre ofọfọ, kpunu efuuk me owot. Uwuikọ ìkasan̄a amọn, ìkpọkpọ ene ikikebe, mè ikitaan̄ kup, mè ikisook ukot me lek ije ikifo uwu kiban̄. Ike îkebije ifo, Unyegwun̄ ìkpọkpọ igwuun̄ ọmọ chieen̄ me lek, mè ikirọn̄ọ nkọọk me otu teep igwook me ijọn̄.

Ene kpeyat isan̄a me oyet ama mgbọ etim ya obenebe. Otutuuk ene efafan̄a isi ikpọ ujaan̄-chieen̄.

Ebi ìfofon uwu mîgwu ikom inikpọ etim. Mgburudun̄, ama mîgwen ema ebi ìnyanyana ubọk ya ikeke me oyet-ile isibi oyerebet me ibot. Mgbọ ema ekpabe otu, ke eninọ inu òsasa etim isibi. Ibot ikọ ya îsibi ufialek me etete ebi oru mgbọ ebesi ifieek oyerebet, ìsik inen, ema metim etim si.

Usini ebi ìkup me oru ya ebe ke Mâbebe mè ebi melek kan̄ cha mîtumu ijo ikọ. Eya orọ, ke ubọk Uwuikọ obọkọbe otu ìkalọ, ke ìre ikọ ibot ama ke ogwu osi, mè itim si etim ibot ama. Ikeya orọ, ke oyerebet înwọn ogwu mè ifieek Mâbebe. Mije, ke Mâbebe mè ebi melek kan̄ ekiweek ifafiat ama, mè ichachaka orọmijọn̄ òwuwuuk lek ikup akarake ukot ikaan̄.

Ebi oru ebibilọ ebebe ke oyerebet ìkare ulibi chieen̄, ke ogwu ama geege ìkaria Uwuikọ ikọ mè ìre etim ibot ama. Ire Mâbebe mè ebi melek kan̄ ikinina lek, Uwuikọ môjeje isi itap ijo otu. Ene geelek îkaan̄ unen isasa ifuk-ibot kan̄ ikiten̄ emen ikan ikpọ, mè ìre ikan ya îgbe, sà ìkagbe. Ire iriọọn̄ ubọk iwọlọ ikpọ, ikọ kiban̄ ìkare ijo ikọ. Îre ikọ ebi ama mêtapbe nket ofolek. Ìkare adasi ikọ ya okirọn̄ ire eya. Oyerebet îtip Uwuikọ. Îre ọmọ oweek ikọ. Ọmọ si odasi isulu Mâbebe. Inu òkukup ìre ke ìkagbe ema ene iba ikekigaan̄ ute mè uga, mè itim etim me eden̄ oyet kubọk ema ìre nsek. Ikan keya îtet ema ene iba. Bak me lek ikeya, Mâbebe môkpe etip ikpoko ge mè iko miin̄ ge, mè Uwuikọ òkpe etip ikpoko go mè iko miin̄ iba. Mgbọ ema ebaakbe ibaak ijat chieen̄ isan̄a, mè iwọ, enenitolek ichieek otu oru eyi ebi mgburudun̄. Eya ke esa ifieek oyerebet.

Mgbọ ikọ ebi ìtitim etim orakabe, ebi Oru ama mîbene emen ikọ òsisibi etim ya ikiwọlọ ikpọ. Ikọ ikekikpan̄ ogwu iwot ya okekitap ema saasaak me ejit. Ema ekekimun̄ ibe ke orọmijọn̄ ya ìkatat, ke eje ebi uwu ogwu iwot ebi ekikpan̄ isọkọ lek cha ìkitoon̄ ebi ama me ibot. Eyi òrere, ke otutuuk kiban̄ enire si iwot. Ire ikeya, ke otutuuk kiban̄ mîgbe mkpa. Ema mîkeek ekikeek yi ijọn̄ọ ere, mè ikeek ifiin̄ mgbọ, mè ibe ke mêsi ikpa usem ya inyi Akọlọ-Ntugba, Ogwukaan̄-ama.

Ike mgbọ inu cha geelek okirọ, Ijoawaji mè Mmeme me olik ebọpbe igwook kubọk anam ngwugwa ikikpọ mgbọ ida mônan̄abe me otu kè Akọlọ-Ntugba inu ibe esiki ema ubọk ekirak irọ. Ogwu njijin mè nsan kan̄ ogwookbe ene me lek ichit ìre Mmeme. Ìre kpa ubọk ke ogwu enenwaan̄ ònibat olom me uwu mônigọọk ogwu uga olom ikwu mkpa me lek inu eyi ọmọ ikariọọn̄ge ibot? Ògak ge, ogwu enenwaan̄ ya îkana aman̄ ibot uti igba ubọk iba ikat me lek. Ìnire nwakpa, ogwu olom îkwu, mè ire si

ora, ìkatut gwun̄, bak me lek ikọ iwot mè yọk.

Ebibaan̄ mè nsabọn mîgọọk itumu ibe ke inu keyi mifieek, ke eje ebi ekikpan̄ me ikpak me ama ya òkiwa iraka iman̄, ke ìkanwọn ibe ire ene ge ikpan̄ ene ge, eyaka esa mije ene ge ogwu òkpakpan̄ okpan̄be ya, ekpan̄ ene iba, mè ìre ene ita, mè ìre go, mè iyaka ire akọp esọkọ, ke ìkirọ ibe ama ita, ikamin umin. Ire ibekpakpan̄, kè mokire ogwu iwot ya gaalek, ikare otutuuk ebi uwu kan̄. Kubọk Mmeme ebọpbe ito mêkpan̄be, obaak enenwaan̄ egwen obaak enenwaan̄, ogwu mônisibi ama iyakwut, ìlọ keke? Ìre ìkafat ìkaan̄ nsan? Eje ene înin̄ ebi Okwuka chieen̄. Ibot kiban̄ ìkayaka ìgen. Kpêriọọn̄ ibe ke ìre ama ke ema ekichep.

Otutuuk ikọ chi ekitumu, ìkup me utọn̄ usini ene ijo ijo. Ire, ema kpesan̄a amọn, mije, inu òrọrọn̄ inyi Uwuikọ melek kè Mâbebe. Ema emọnọ ibe ke ebi ama mîfieek oyerebet ikọọn̄, ke egọọk Mâbebe ikeke. Eya orọ, ikpọt me lek kiban̄, ema ebe, “Ikaan̄ inu ebetumu, etumu, mè erọ eyi eberọ. Uwuikọ ire eyilọ me uwu okito ufiak unan otu kan̄. Ikan ìbochichichaka, ìkabochichichaka, ìkagbaan̄ eji me lek. Iwot ìbochechep, ìkabochechep, ìkare ufialek kiji. Ire ibe ama inwọn, ìnwọnwọn; iyaka ibe ikanwọn, ìnwọnwọn si. Kpunu inu eji ewelebe me oyet, eyi eji mêbe ibot ikarep.”

Ike mgbọ ya, ebi otuchieen̄ ama me uwu Ogwukaan̄-ama wa etitiin̄be ikiwọlọ emen aya nket ofolek ikpakpan̄ ogwu iwot mè otutuuk ebi uwu kan̄. Mege egwe ya ofitbe, oru ìkakaan̄ ibot. Ikọ ya înye, mè inwaan̄. Usini ene ebe ke ikan ìre ikan yọk, mè ekanwene, ke ire ilulululuk irọ, ke Ewurama môsa ewuuk kan̄ itọọn̄ ene igwak ita. Ofifi kan̄ ìre, ke ebi ekpan̄be iraka cha mênan̄a me ekwukwu inu ininyi ufialek. Usini ukpa ebe ke inu geege ìkporọ, ke usen Ogween̄ene obe ke ọmọ ìkariọọn̄ inu òkpan̄ Ufikarọemi, ke kpunu si ikpoko isasa igwook mè esa ọmọ esi ido-inu, ke ebi ama mîtele, mè inyi ogwu yọk irie, ke Ewurama mè ekwukwu kperọ inu geege ire cherekeyi.

Ofifi agan̄ ekiwut ifan̄a eyi kiban̄ ibe ke ìkare adasi ikan ikpakpan̄ ogwu iwot okupbe ire eya, ke mîwuuk lek ikaan̄ ikan ya me oka oka, mè iyaka ininwene. Ke mgbọ enwenebe ikan ya, ke ìre yọk Ikalabat ke esa inigwook isa igban irọrọ iwot, mè isa ikwek irọrọ inu ikpak mè nnaan̄. Ire, ke ebi iwot mîkisi me lek ebikaan̄ yọk ya isi irie udun̄, mè ikikpan̄ ene, mè egat ugwem. Ke mije keya orọ, egwube ikom ifolek ikpakpan̄ iwot. Ke mgbọ òwa si ekinyi iwot yọk irie. Ire, otutuuk inu cha ìkakwek iwot ubọk ekeekbe. Ikọ îwa enenen, mè ifufuku, mè ifufuun̄ ene chieen̄. Kpêriọọn̄ agan̄ ebetet ubọk me lek.

Mgburudun̄, Òbeme-ama obebe, “Okwuka, nriọọn̄ ibe eji ìre ama òjojot mè iriọọn̄-inu, mè iso me ifuk-ibot me inu geelek. Nriọọn̄ si ibe ke ikọ yi ìkup ufe ufe, mè ikup si ukan̄ ukan̄. Ìkare ikọ mêkọtbe itumu uran uran, mè itumu ikeke. Ire itet ikọ yi me unye itumu ifieek, ama yi ìkabokaan̄ esuuk. Unọn ìkitọtọk ikpan̄ sabum omen. Eya orọ, bọn kè Ifiritam mè bọn kè Ntugba, eji etọtọk ekpan, sabum emen, kisi ìnwaan̄ eji me ebek. Ikọ geelek eji egbinibe, mè otutuuk ifan̄a eji ewutbe cherekeyi bak me lek ikọ òkup eji me isi, ìkalọ. Inu òkigba eji iyak me ere eyi ìre ubọk mêrọbe inyi iwot ichep imimini me Okwuka, ire ibofet. Mînyi iwot yọk, iwot ìkata. Mîkpan̄ iwot mè ebi uwu kan̄, iwot ìkafieek. Mîgwook yọk me ama isa igban iwot, ire, iwot ìkijeje inyi isi. Iwot ìnikup kire okpọ, ibọn̄, òrama owulu. Mgbọ keyi, eji mêyat. Ogwu ikup, isi ilaak ifuk ifuk-ibot idọk enenen ofolek ikọ keyi. Ewelegwe, eji mêtitiin̄ si melek Ogwukaan̄-ama me ere keyi ikpọk inisọk ibot iwọlọ emen usem yi ikpọ. Ebi ebọpbe ito ya, Ijoawaji mè Mmeme, mêtọn̄ọ ema itap me ifum igon iban iyakwut. Soso, nsabọn kpunu me ere yi. Eji ekọt yọk yi okwu okwu. Ama ekanọ. Enyi mînirọ. Egwe iwele.”

Otutuuk ene mîyat inọọn̄ me ere uwu Ogwukaan̄-ama isi ililam ubọk Òbeme-ama otumube. Ogwukaan̄-ama ogwegwen Ukotije, ene ge me lek ebi ikwaan̄ kan̄ ibe isi me ifum isi itumu inyi ibe esa Ijoawaji mè Mmeme enu. Mgbọ yaage, esasa ebibaan̄ iba cha inu. Ubọọn̄ Akọlọ-Ntugba obebene ikido ebibaan̄ cha ikọ òfolek yọk eyi ebi ama yọk ebe Ijoawaji ogbo. Mmeme ìkakaan̄ ikọ geege ifọfọọk. Ogwu ikọ otatbe ikikpọ ìre Ijoawaji.

Ogwu Ubọọn̄ îdo ogwu enenwaan̄ ya ikọ oniin̄ geelek îriọọn̄be. Ire, Ijoawaji ibe ukot kan̄, ubọk kan̄. Ke ọmọ ìkarọ yọk geege, ọmọ ìkagbogbo, ke ọmọ onichichibi. Ubọọn̄ Akọlọ-Ntugba obebe, “Tumu atikọ inyi ǹnyan̄a owu.”

Ire, Ijoawaji ibe ogwugwu ifieek oyerebet ubọk ogwu omun̄be. Ire ibe mêkpan̄ ọmọ ekpan̄, ke ogwu ọmọ okito ìre Mmeme. Ikpọt me lek kan̄, ke ejit kan̄ înye. Ire ebi ama ibe mêfieek ọmọ ebek, ke ọmọ ìnyanyana ebek ito itele ikikpọ. Eyi ọmọ okiluk mgbọ keyi, ìre kpa ugwem? Olom, ọmọ ìkakakaan̄, gwun̄ ọmọ ìkakaan̄, otoko kpunu me lek kan̄. Keke ke ọmọ okup me linyọn̄ ikiban? Ekpan̄ ọmọ, inyi ọmọ ifo. Ire, usen ge ọmọ òwa, atikọ môsibi ikeke. Mije, atikọ ìbet lek ekpirikpo. Ire ene isa iloma itobo igen, usen ge, ìkpolọlọ olik môtakabe ifieek, mè onan̄a òwolo. Iri ire uraamọn keyi ebenbe itoon̄ ọmọ ire atikọ, ke ọmọ môkwu ichep. Ire, ire ire erọ me ikpak, ke inu ìkekilet me chieen̄ yọk, mè olet me chieen̄ ekwukwu. Ire, ke ogwu òkimun̄ inu geelek òlelet, mè echi geelek òdọdọk ìre Awaji, ogwu inu geege ìkakilọ chieen̄. Eya orọ, ekpan̄ ọmọ, mije ke ebi Okwuka mîkọp ọmọ enenen. Ke ama yi ekpan̄ nlom kan̄, mè ikpan̄ Ufikarọemi gwun̄ kan̄, mè ikpan̄ si Udun̄, gwun̄ gwun̄ kan̄. Eya ìkaso ebibi. Mgbọ keyi, ke ìre ọmọ mè nwa gwun̄ kan̄ ke ebibi eben isi ida. Ke ufialek ebi Okwuka ìre ichechep owot-iman kè Amanlọke. Ke Udun̄ gwun gwun̄ kan̄ îkpa inyi ọmọ ibe ke ọmọ înọ nsabọn irieen̄ iba ekitumu ibe ke ebesa ọmọ ito ubọọn̄, ke eya ìkporọ. Bene me usen ya ke gwun̄ kan̄ oriọọn̄ ibe ke mêkiweek ọmọ mkpa me lek. Sà ìre mgbọ owa? Me ere owa? Sà ìre ebi owa etọtọt isasa ọmọ ito ubọọn̄? Ìre Akọlọ-Ntugba ìboyayaak ubọọn̄, mè ijit ogboon̄ kan̄-ni? Ire ọmọ gwun̄ kpante, ke ọmọ ìkatọtọt, ke ijọn̄ ama yi îriọọn̄, mè eda isi esan̄a ọmọ me lek. Ìkaso onyan̄ ita Udun̄ okpabe usem yi, enilook ibe ogwugwu îchep me mun̄. Nkenke ikọ ebi ene enamabe isan̄a, mè iben itoon̄ gwun̄ kan̄ îkpọk mbum. Inu cha ire echi òkinu ge me edim ge. Ekpan̄ ọmọ, inyi ọmọ ifo inan̄a me lek ochicha, mè mba, mè njijọ ejit, mè ufieejit. Okaan̄-ama, ke ọmọ ìbe, soso, etele inyi Mmeme, nwa gwun̄ kan̄ ifo, mè esa ọmọ ogwu òlọlọ ikọ ijọn̄ ekwọkọ ijọn̄ ubọk òneneme ebibi.

Ogwukaan̄-ama obebe, “Ijoawaji, owu oriọọn̄ ibe emi mâkọt owu inyan̄a. Emi si mweek inyanyan̄a owu. Ire, owu ojit itutumu atikọ me isi n̄a, mè igat ugwem. Ìkare emi nyaka irọ. Ikaan̄ ike geelek ebi Oru ekanabe igwook, iyakwut, owu mômun̄.” Itutumu ikọ kan̄ isan̄a, îraria uga-olom mè nwa-gwun̄ ijet ibe esun̄ si me ifum.

Ewelegwe, ebi Oru ama mîkpọk inin̄. Mîgbini ikọ ya mege egwe îjọkọ sabum enitumu igwook. Inu otutuuk ene etọtbe ifieek ìre ke ibọk ìkikpan̄ ene ge. Ire, ke yọk ìkikpan̄ ulop ene. Inu Ijoawaji orọbe ìre yọk. Ene geelek îriọọn̄ ibe yọk ìkakido ogwu ikọ onwọnbe, ìkikpan̄ agan̄ iba. Mgbọ yi, îre gwun̄ kè Ijoawaji ke yọk okpan̄, îchechep ọmọ. Ire, kpômalek ifiin̄ mgbọ, yọk mônin̄ uwu kè Ogween̄ene isimọnọ ene, mije, îre ikọ kan̄ osa yọk isibi, ubọk geelek ibe ke înyan̄a ibot ibe ọmọ ìkariọọn̄. Eyi yọk okirie akaman iba, ìkpolọlọ, ire kpegwa, imọmọnọ ofifi ene me agan̄ keyilọ. Eya orọ, ekakpan̄ Ijoawaji. Osusut ebenyi ìre, ọmọ ikaan̄ otutuuk inu Anansa otumube cha iso, mè esa egwa yọk. Ogween̄ene môtap sọntiik ubọk. Eya môre inu ọmọ môsabe ikana ibot. Agan̄ iba isigbaan̄ ubọk igwa yọk, îra ita. Bak me lek keya, kpebekpan̄ Ijoawaji. Igat ugwem igwa yọk, ufuna yọk ikanin̄ uwu ofifi ene.

Inu iba ke ebak lek ifieek oyerebet. Ge ìre ke yọk ìkpan̄ gwun̄ kè Ijoawaji gaalek. Ire me lek mkpa ke Ekeneochakmkpa, mêsi isiweek. Eji kpebekọt ikup me akpat yi mege ichieek ibe ke ìre yọk ekitumu yi si okpan̄. Ògak ge, Ekeneochakmkpa ìkare ogwu uwu cha agan̄ geege.

Òso iba kan̄ ìre ke yọk ìkirie agan̄ iba. Ọmọ orọ, Ijoawaji môluk igwa yọk kan̄. Ire, ire ikọ iwot mè ikekikpan̄ ogwu iwot, mîyaka eya ito iban mgbọ mêbe ke esa ibọk ikpan̄ ene.

Mgbọ enin̄be oru ikaan̄ ibot, mîben ikọ ya ifo oyet ama. Ebi ama etititiin̄. Enenikpa inyi ama ubọk ekanabe usem ya igwook, mè inyi otu ibe esa ebibaan̄ iba cha enu. Mgbọ esan̄abe ema isibi inu, efefieek oyerebet ibe, “Ìkpọ, Anansa ìkakido ido-inu ìlọ. Eyi îrere ọmọ otumu, îre si ikeya. Ire, kpebekpan̄ enyi. Ama mîtumu ifieek ibe ke owu Ijoawaji môsi iweek otutuuk inu ngwugwa cha ikaan̄. Adasi inu owu môrọbe ìre itetet ukot yọk. Ositet ukot yọk isan̄a, kafafiat mgbọ, sa onyan̄ gweregwen week otutuuk inu ngwugwa cha kaan̄, mè egwa yọk. Ogween̄ene môkaan̄ sọntiik ikpoko isa itap ubọk. Ire ikaan̄ sọnja înyibe, bọkọ sa gbaalek. Inu òrọrọ eji ebe itap ubọk ìre ke agan̄ ge isikup igwa yọk, ke ìkakita. Ìfon, mè ìsi ìrọ inu etumube inyi enyi. Ke enyi mînọ-wa?”

Ijoawaji obebe ke ọmọ îkaan̄ otu ọmọ obotap. Ebi ama ebebe mè ogwu itap-ma. Ibebene ibe, “Ama, ntọn̄ enyi. Mbe enyi mînirọ enenen. Nnọ oyerebet enyi efieekbe. Cherekeyi ke nriọọn̄ ibe Awaji ọmọ òwa. Ebi nte n̄a egwen emi Ijoawaji. Ire, Awaji eyi n̄a ìkare ijo awaji, îre ata Awaji. Oyerebet keyi, ìkare enyi efieek. Îre Awaji. Mije, ọmọ, Òtana, ogwu òtatana ichit me utana, ogwu nkikaak ubọk n̄a iba ijeen̄, îriọọn̄ ibe ke emi ǹtatana me lek uraamọn keyi mè ido-inu eyi ebe ke ìre emi nrọ yọk. Akajit ubọk n̄a iba ire eyi. Ǹkariọọn̄ me isi, ǹkariọọn̄ me udun̄. Kpunu ere mbasi isi inyam lek inigwa yọk eyi nkariọọn̄ge ikeke me lek. More enyi ekpakpan̄ emi, kè ònwọn, mè m̀fo ǹsi ǹsiki efuuk. Enyi isusun̄ emi me ogat ugwem, îlọ. Mije, enyi esun̄ emi me lek ukwook, mè kwulukwulu, mè ufieejit, mè ito emi si me irek nyanya. M̀be, Okwuka, ìkpan̄ emi, mè ìtele Mmeme igat ugwem. Soso, nriaak enyi, kè lek kè Ifiritam, kè lek kè Ntugba! Ìfieek emi......”

Ijoawaji òkitumu ikọ kan̄ me otu, otutuuk ebi ene edidimi me lek, mè ikifan̄a wotowotowoto me ibot kan̄. Usini mêkiyomo, mè ikitiik ibe, “Kpọ, isi ijo iwot! Isi ibo! Îkwunu egwenbe owu Ijoawaji. Ìre òbonichep ama yi? Oje-oyet, inọ! O-oou, îta owu me isi! Kpetoto mba ebe ekakpan̄ owu, òsi ògwa yọk, ọmọ ke okibubuku otu. Iraak! Awaji îsak owu ọnọ! Esa inu enwaan̄ owu me otu! Nte kwun̄ mè nga kwun̄, onọ! Ikpọn̄ inin̄ owu!”

Ikeya ke eyomo mè itiik ebibaan̄ cha isi ichik me uwu. Mmeme okito ito, Ijoawaji ìkabọbọkọ otu, ìkasisisik lek kubọk ge. Otutuuk ikọ îtumube mgbọ îjebe ire isotu uwu kan̄ ire, “Ìnye ubọk ìyomo emi. Esip ìkakitet enyi. Enyi mîrabi igbaan̄ ubọk inwan nlom n̄a ikpan̄, mè ifieek gwun̄ n̄a ifiin̄, mè ida ogwu gwun̄ ifiin̄ me okwaan̄. Awaji môsibi oyerebet inyi enyi melek n̄a. Ìkikpọ.”

Otuuk ke egwe ita, Ijoawaji mè Mmeme kperie inorie, ekup me ufieejit. Mege egwe usen efieekbe oyerebet ya ofitbe irọn̄, ebi ene ebi ìkakaan̄ ema ima mè njijin̄ me lek ekpọkpọ ikinin̄ ijot uwu ikikat ema ejit. Ejit îfieek Ijoawaji enenen. Usen ge, igagak iweek, mè ikiyiyeek. Mîsa me lek karake ejit ikarek inire ura onimbe, sabum înijomo. Mgbọ îninọ lek kan̄, ikekigana inyi nwa ogwu gwun̄ ibe keke orọ ogwu ikatelege ọmọ ikwu, mè ifo igọọk ebikaan̄ kan̄ mè bọn kan̄; sà ìre ọmọ obosichit otu oniin̄ Awaji-ye? Nwa ogwu gwun̄ onenibe sa ogwu ìbokwu, mè ibe ọmọ irọrọ lek kan̄ ye?

Bene me usen ya, Ijoawaji îkup me ijọn̄ ufiak ya akọp usen sabum lek onibene ikitutun̄. Ire, usen geelek ìkikọkọt ibe ke ọmọ ìkpokọt yọk geege igwa, ke ubọk kan̄ ìtatana ikup; ke Awaji mege ore ata-ikọ kan̄; ke ebi Okwuka ekiweek ibe ọmọ ikukọ inu itaak ijot akpan ijet ebibi etaka ekwuku mbaan̄.



Akp Ibot

Inyọn Okolo Otungala

Egwe Usen-ile mè òso nde ita efieekbe oyerebet ke Ijoawaji îwele ita. Otutuuk Okwuka mîbolo chieen̄ me ilaak. Ura òkikeek lek inu ibubum. Usini ene mêkije inwun-ukot. Usini ene mêkikọọn̄ isibi mbọm me lek ọmọ ewelegwe ya. Ukpa ebi ìbesi ewe mêkibem lek. Ebi ofifi agan̄ mêkichiaan̄ emen uwu, mè ikijim mbubet me isi oyet uwu kiban̄, inyi ere itana. Ebi ìbesi mudim mîchiaak me oniin̄, kpekọt iraka ire otu mudim.

Ene mîkala ijot kubọk ekwe, mè ikeke ichit oniin̄, mè iyaka ugọn̄ mè ogbokot ema ebesa isi ichibi mun̄ iyiyik me agba oniin̄, mè ikikwukwaan̄ inyi imọm. Ebi ìwuwuu- lek iraka ire otu mudim, mè ichibi mun̄ isa ikika mînitoon̄ me lek, mè iyaka si ugọn̄ mè ogbokot kiban̄ iririeen̄ ikpọkpọ inu iso chieen̄.

Ebi kpejeje ire ere ya-nu, ekup me nanalek mè ufieek-owot ibe ke ìkpolọlọ ogwu “ukot ile” okwek oniin̄. Mije, acha ge ìkakiraka eyi eniin̄ kposibibe ikeke ichit otu oniin̄ mudim. Ire, ibot mgbọ ya, ìkare ibot mgbọ eniin̄. Ema ekakat ejit ije ikinin̄, mè ikirieen̄ utọn̄ igban̄ ere. Usini mgbọ, ebi ìtititiin̄ cha, ekilibi gbộọ inu ema lek, mè èyaka egwu ekom èsi èkeke si. Ema isimun̄ ebiba ekilibi inu ikeya, ema mîkigọọk ilibi, mè ègwu ekom si. Ire, ema kpechubọk iriọọn̄ inu òkirọ. Ugọn̄ usini kiban̄ îbak, bak me lek ekot cha ekilibi.

Otu mudim Okwuka ìkup me emen oron. Òta uwu me otu mudim ya ìre uwu iba, ge me ulom, ge me ujit okitat ikpọ ge keyilọ. Uwu eyi agan̄ ulom ore eyi kè Ofaragwun̄. Eya ke Ikpokoyọk ogwu nwa mè ibot bọn ebibaan̄ iba kan̄, Nnọetip mè Nkarọilọ, melek kan̄ eluk.

Ewelegwe usen ya, ogwu nwa mè ebi bọn ekup me agba oyet uwu eyi òkitat ikpọ eyi kan̄. Eya ore uwu kè Ukotnte. Ogwukaan̄ uwu keya me unamkpọ melek ebi uwu kan̄. Ikpokoyọk ìkup ukpọk lek, mè iyaka ubọk iba ibieen̄ ebon. Oka ekwut îsabe ilaak eririeen̄ ya okup me ebon. Ebi bọn ekup irek me inyọn̄ okpurukpu agba oyet uwu ya. Nnọetip otap ubọk me erek, mè ikana isi ikwuun̄. Sà Nkarọilọ ogba ubọk ikat me ebek, mè ikilut mun̄ ito me chieen̄.

Ofaragwun̄ îtet edim ikpaan̄ ikaan̄ me ubọk ikigwen ogwu nwa ibe, “Na! Nanin̄ uwu nte kwun̄ mè nga kwun̄!” Òkitumu ikọ ya, òkinyen̄e kubọk uwak, okije gbegbegbe, òkiraka lọlọlọ, mè ikicho ataak mbubaak mbubaak. Ikpokoyọk òkilaak otu igwook inyi. Ebi ìbesi mudim mè ebi ìkikaka mudim ekpọkpọ isibi ibat me ere ya ikeke me lek ichachak imọm, kubọk ìre ijọk ke ekirie.

Eyi ìkare aya inu inyi ema olom mè nwa. Ìkarere si adasi, ke ìbonirere òta kan̄. Ema ekisa ibaak mè itiik itimi ene me ilaak ewelegwe. Me ejit ikarek si, ibaak mè etim okire ukwa kiban̄. Ọmọ ke ema ekisa ibala inorie ikakwun̄. Sà eririeen̄ ye? Uleek! Egwe ge ikeyi ìkakilọlọ, ke nde ge onikiraraka; mun̄ ge ìkakiwewele, ke onyan̄ ge onikichechep eyi okan-nsek iba kechi kpêdimibe ama.

Ikpokoyọk okekibe, “Kpọ isi, kpọ isi! Omun̄ isi ibo! Òkanikpọkọ emi ìrie! Esip ikakebitet owu isi! Ofaragwun̄, nakpọkọ emi rie! Òkanọ! Ochepbe me oyet isi inwọ miin̄ kwun̄ idek ubọk okinwọ, mè ikitutun, ìre mbọm ke oka? Otutuuk ebirieen̄ ogbo kwun̄ kpesaan̄ mbọm eririeen̄, isi iweek inu ema mè ototun̄ ukan̄ kiban̄ mêriebe? Kpọ-nu otu ewelegwe keyi okinido emi inorie, mè ikirieen̄ emi melek nsabọn n̄a ikana ama. Nen̄e ebek sun̄ môriebe. Òkakirie inorie me ere osibe isi itop chieen̄ ya. Ùuu! Narie, ìkatataka owu, môtaka owu igak ikeya! “Damfuun!” Mkwọọk nnwebe inyi owu ire eyi. Òkanirie!”

Ofaragwun̄ osasa edim ikpaan̄ ya me ubọk ilibi isaba oniin̄ igọọk ogwu nwa, mè ibe, “Nte kwun̄ mè nga kwun̄ ke otaan̄ “Damfuun!” Kalibi! Na!” Ogwu nwa mè ebi bọn elilibi inin̄ uwu kè Ukotnte, mè ibene ufo esabe igwuk isotu, mè iraka inin̄ uwu, mè ida ufo ya ichit. Ogwu olom osasaba ire isotu ya, mè isa edim ikpaan̄ ya isulu me lek ufo ya tai. Ebi ene ekekitaan̄ ukpo ibe, “Ene isotu-o! Gwu kom! Ene isotu ke îre-o!”

Ike mgbọ Ofaragwun̄ obe ọmọ inigwu ikom, îkwakwala me otu okpurukpu agba oyet ya, mè irọn̄ doos, mè ikikpukpọt. Urum ebi ene cha edidimi jooi kubọk ananjin odimi me lek inu òjọjọ, ikichak ogwu òrọn̄ irọn̄. Ogwu nwa ogwugwuku isotu itoon̄ me lek, mè ibe, “Kpuwai! Eya îso owu lek!”

Irọn̄ ya îninọọn̄ me lek enenen. Ìkakọt ìnan̄a ìkeke. Itọbọ ijibi, orọn̄; itọbọ ijibi, orọn̄. Ọmọ òwa okisa inanan̄a ikeke, ogwu nwa olilibi inin̄ isi isik edim ikpaan̄ ya isan̄a me ubọk. Ofia otata me lek kè ekpọn. Ogwu nwa osasa edim ikpaan̄ ya imène inyi ọmọ me udun̄. Eya ototoon̄ ọmọ, mè ikat ikana agan̄ isi owot. Ofaragwun̄ osasan̄a ukpo, mè iyat anaan̄. Ebi ìkikpọ nsise ekwukwukwaan̄ inyi imọm. Ire, usini ene ekifọfiọọk, mè ikifieek ogwu enenwaan̄ ya ikọ ibe ke ìkagbe ibe isulu ogwu olom me eden̄ oyet ikeya. Mgbọ ya ke miin̄ ota Ofaragwun̄ me chieen̄. Lek orọrọ gbederere, itotolek ikọt inan̄a ikeke ije inin̄ uwu kan̄ ikisi ito ito. Njijin kan̄ îgwook ene me lek enenen. Ogwu nwa îyaka ibọnọ lek, mije, îniyọt ọmọ mè ebi bọn me lek si. Ejit kan̄ si îfieek ọmọ ikọ. Ubọk geelek, eriembuuk îwuuk lek iman gwun̄ me eden̄ oyet. Ebi mudim etotolek isi ibeen̄ ugọn̄ mè ogbokot ema etobe itele cha isaan̄ mudim. Ebi ìreririeen̄ mun̄ kiban̄ ebebeen̄ ifon uwu.

Mmeme me ogbọn̄ ebi ìbesisi mudim ya. Ire, ìkanitut Ofaragwun̄ mè Ikpokoyọk ekiseke ikana oyet. Enikikpakpa inyi. Ubọk otutuuk ene ejibibe me ere ikpọ-chieen̄ ya igbuku ije mgbọ yaage ifo otu mudim, ere ìkata ene. Etututumọ. Nyan̄anyan̄a oninin̄. Ike mgbọ Mmeme obonisa ugọn̄ igọọk ifum mun̄ ichibi, onenire ochichini me lek mgbọ Otuisoon̄ obonichibi si mun̄ eyi kan̄, ugọn̄ kiban̄ ene iba ogbagbaan̄ ikwak.

Ugọn̄ kè Mmeme ìre ugọn̄ Ekirika. Ọmọ onye igak eyi kè Otuisoon̄ òrere ugọn̄ Ikwet. Ikeya orọ, ugọn̄ eyi mgburudun̄ obubum mgbọ ema egbaan̄be ikwak ya. Otuisoon̄ olalaak lek igwook, kpekọt itet. Mîriaak mè iriaak igak, ìbe ene geege ikatutumu, ke ọmọ ìbobọbọkọ useen̄ ugọn̄. Mmeme ìkagbini, îyaka ugọn̄ kan̄ inyi me useen̄. Otuisoon̄ obọbọkọ, mè ibe, “Nra ibọkọ onọ. Ubọk enyi egbobe yọk ichep uwu ebi ama kperọ enyi inu geege orọ oke chieen̄ inibum ugọn̄ ene. Ubọk eyi ìkasoon̄ asakwun̄, ìkekitet ifa. Ìkanwọnwọnọ-nu enyi me ibot.”

Ebi ìkup me otu mudim ya ekekikan̄ inu inyi Otuisoon̄ ibe ke otutuuk kiban̄ mîgọọk iriaak ogwu igak, ke ogwu ìbe ọmọ môbọkọ useen̄ ugọn̄. Echi ogwu obọkọbe useen̄ ugọn̄ ya isan̄a, mè iyaka ikitumu cha, ìje me lek keke? Achubọk, ìre ere owa ire eya me ijọn̄ Okwuka ogwu onọbe ibe mîbọkọ useen̄ inu? Itutumu ikeya, Otuisoon̄ otetet ikpọk ibe ene geege ikajọjọn̄ọ otu ìnyi ọmọ. Ogwu ikup, itap lek kan̄ me ogan. Ire ìkare ikeya, ke ebi ama mênikpọ ọmọ mè ene ya kubọk ekpọbe Ofaragwun̄ mè Ikpokoyọk sọnja mgbọ òraraka.

Otutuuk ene etata otu igwook ọmọ me lek ikiyomo mè ikibe, “Ogwu otu ile, akwaan̄, otu ile kwun̄ ìkanu cherekeyi. Eji mîriọọn̄. Tet lek gba-nu. Owu ogana. Îyak! Isikibe, “Otuisoon̄ mikirọ inu,” òkikeek ibe ekitọtọn̄ owu? Gele lek-nu ke òkakakaan̄ olom. Owu mînwen. Ewe imalek idimi, ekekikwak ubọk inyi. Ya! Kayaka ìnyan̄-nu lek. “Bubo-u!” Ìre owu mege oluk ama yi?” Ikeya ke enya Otuisoon̄, lek ogbagba. Esip si otetet. Ire, îbọkọ useen̄ ugọn̄ ya.

Mgbọ Mmeme orebe uwu, îkpulu inu òrọ me otu mudim ikpa inyi ogwu uga-olom. Ogwa obebe, “Gwun̄ n̄a, înwọn oyakabe ugọn̄ inyi. Kpêriọọn̄ inu òfan̄a nkirika ebe ìre òwulu. Eyi Otuisoon̄ obe ke ìkanwọnwọnọ-nu eji me ibot, ìsibi ibe ke ofifi uyọrọlek ire eya òkinu. Mbia akọn̄, ọmọ ore akọn̄. Ubọk ire eyiyi si-o! Mgburudun̄, Udun̄, gwun̄ n̄a îchep iluluku. Kpọ, akọn̄ òweek ene ìkakifieek, îtata ibot ene ya ìninin̄ me emen. Ubọk oyakabe ugọn̄ inyi, òkaduk, îtop emi me lek ichit. Ikop ìbọbọọk lek kan̄ ke îso mgbidim iba.”

Otuisoon̄ îsa ugọn̄ ya ichibi mun̄ ifo uwu. Ogwu uga Osatyọk ogwagwat lek imun̄, mè ido ibe, “Ugọn̄ keyi ìjeje?” Otuisoon̄ obeben ikpa uyat uyat inyi ogwu uga. Ikeya ke ogwu uga obe, “Lei, gwun̄ n̄a, kperarak irọ me Okwuka. Yaka ugọn̄ jet ebikaan̄. Ido kiji kpekibọkọ useen̄ inu. Mgbọ owot kwun̄ okupbe emi me lek, uji kè Nteofia îgak nte kwun̄ irek ichep. Kpunu ogwu òbọbọkọ useen̄.” Otuisoon̄ îdudulu, mè iyiyaka isasa ugọn̄ ijet.

Ìkafiin̄ mgbọ, ogwu ute onanan̄a me ere ogbo, ere ema etitiin̄be ikido Ikpokoyọk ubọk-isi îsulube ogwu olom, inin̄ uwu. Egbegwun̄ òkininin̄ uwu, Osatyọk okpkakpa inu Otuisoon̄ orọbe inyi, mè ibe ke akarake si mgbọ ke ọmọ oriaak gwun̄ igak ibe iben ugọn̄ ijet, ke îjit. Ogwu ute owọwọọk njijaan̄ isibi, Otuisoon̄ owuwulu sop kubọk oso ikeke me oyet gadam kubọk eriembuuk, mè ilibi ikana udun̄ uwu isi ilet. Ogwu ute obebe, “Îtọbọ ilọ owu me ibot. Sa si rie. Akpa kwun̄ ke òbet! Anam oron! Ekene ojeen̄ owu eya?” Egbegwun̄ ìkafiat mgbọ me uwu, îyayaka ikpọk isibi ifo ere ogbo.

Ikpokoyọk îriọọn̄ ibe ke ọmọ îrọn̄ ikan ogbo. Eyi ìkare adasi îkikpe ubọk-isi. Îra ikikpe owuwa mgbọ. Me atikọ, ọmọ ìnikana ogwu ewe ubọk-isi inyi ebi ogbo ogwu olom. Ebiba si emọnọ ọmọ kubọk ogwu ema ekisa irie nririe.

Ogwu enenwaan̄ ya ìkagbini, kubọk ikarakge ìkigbini si. Îre ijo inyọn̄ ke uka onirọn̄ njin̄. Ire, ìkirariaak ibe etele, ufuna ọmọ igọọk ijijen̄e okwaan̄ irak mun̄ ya. Ire, ebi ogbo kpechechieek. Ebe ke ogwugwu me lek kè ogwu îriọọn̄ ibe ke kpekitele ubọk-isi iwele egwe. Ire itele, ke ogwu ogbo kiban̄ môkana èweke, mè òkwu. Ire ikwu si, ke môtoon̄ ogwu me ibot. Mgbọ ǹriaak kan̄ ikakaan̄ge ibot, Ikpokoyọk îkpulu ebon ekwut jaaba inyi, ibe etet ekaan̄ me useen̄ unọn mè miin̄, mè ikpoko, mè ukwa, mè ofiọọn̄, mè uchi, mè ada melek aran̄. Ebi ogbo ebọbọkọ isa itap me ubọk kè Ijọn̄ama ogwu ibot ogbo, ibe itet ikaan̄, mè ifọọk ikpoko inyi esa elep inu cha, mè esa egwa ubọk-isi me lek ogwu ogbo kiban̄, ufuna lek inye.

Mgbọ îje. Ogwu enenwaan̄ îsa unaan̄ejit ijit isisi ifaka ekwut kan̄ isibi mgbọ yaage îkaan̄be otu ifuk ikpoko ya iso. Onyan̄ gweregwen îraka sabum înisi. Mgbọ îsabe ikpoko inyi Ijọn̄ama ibe inyi ọmọ ekwut kan̄, ogwa osisi ichili okop ikpukpulu ekwut cha inyi. Kpunu inu geege me okop ya, igak edọ achiaan̄ ofifit eyi nkarakat otakabe iyik. Mgbọ ogwu enenwaan̄ ya osabe chieen̄ itoon̄ me lek edo achiaan̄ nkarakat, mè mfufe ekwut cha, itọtọp oguga, mè itik lek kan̄, “Ikpokoyọk!” mè ibọp iwulu kubọk etebe, mè irọn̄ me ijọn̄ ikikpukpọt inyi ito. Inyọn̄ îjot gwun̄ enenwaan̄, ibebe, “Îre inu ijo olom oweekbe ire eyi. Îfieek inyi ọmọ melek n̄a cherekeyi.”

Sabum egwe ita oniraka me lek, ikekitaan̄ ikana ama ibe ke ogwu Mbọkọ îsa ibot bọn iba ke Ofaragwun̄ ilibi ifo. Ike mgbọ ya, Ofaragwun̄ ọmọ òwa okibaan̄ alọm miin̄, ìkasisik lek. Otutuuk inu îkitumu ìre, “Ebe ìre ekene olibi? Ikpokoyọk? Ije-ma, mè igbala chieen̄. Ire ìkare ikpoko yọk ke nsa isi ilep gwun̄ ogwu inyọn̄ ama keya, môfo, mè imun̄ oruru. Ire, ire ikpoko yọk, fuaak! Ikondo môyaka ọmọ ika.” Ikeya si, onyan̄ ita kpọi oraka, Ikpokoyọk oteteen̄ nsabọn igwu ikom ika. Ema mêkup igak ikeya, ke èkwaan̄ èta. Orukan̄ îgbaan̄ ema ene ita ikpulu mgbọ yaage ema erebe Mbọkọ. Mgbọ esibe ido-inu, ogwu ofia ìbe, ire ebi iweek ibe inwọn, ebibi egwagwat lek efon ere ebibi enan̄abe inu. Ilọ ikeya, ke ebibi mêkwaan̄ ita, mè ofifi ife egọọk ekwaan̄, ke mêgwa ngwugwa igak.

Ubọk Otuisoon̄ okpakabe otu ogwu uga ke îkpaka si eyi ogwu ute. Ebi ene ekigwen ọmọ “Gwun̄ ikike ibot.” Eru kan̄ orọ, onyan̄ yaage Emirene ogwu Amuyeek onido me lek nwa isa ifo, ke îyaka isa ọmọ inicho inyi ogwu ute mè ogwu uga. Ikọ ya ke ebi ene etumu inyi me otu mudim ibe ogwu igele lek, ke ogwu ìkakakaan̄-nu olom.

Kpan̄asi ugọn̄ ya mônibia me uwu kiban̄, Osatyọk gaalek obeben isa ije ijet Mmeme, mè ikiriaak ibe ebibi ekanaan̄ ejit, ke Otuisoon̄ ìnan̄a unan̄a ikike, mè imin umin ndide, ìkariọọn̄ inu geege. Ijoawaji îtọn̄ Osatyọk ibe ke ogwu înirọ enenen. Ire, ke ugọn̄ ya ìkakup ọmọ me uyọt ibet lek usem ndenden̄ gwun̄ ya otumube inyi Mmeme.

Osatyọk oririki, mè ibe, “Une, ìtumu keke?” Ijoawaji obebe ke ìre Mmeme gaalek obokọt ikpa. Mmeme onenisiki lek ikpa otutuuk inu Otuisoon̄ orọbe me otu mudim, mè ikọ îtumube ya. Ikọ ya îtet Osatyọk lek enenen, îbebene ikifim, mè ikilut mun̄ ito me chieen̄. Ìto ito ya, ge, kubọk ogwu òmama ene; òso iba, kubọk inu ogwu gwun̄ otumube ya îfieek ọmọ me lek. Ire imama ema, òma keya ìre òma ikpi, òtaka, owut efet. Ibot ito kan̄ îlet ene me chieen̄. Ire, uriaak ìnire agan̄ iba. Osatyọk òkiriaak Ijoawaji mè Mmeme ibe ebibi ekpukpa, mè ekanaan̄ ejit; ebiba si mêkiriaak ọmọ ibe ituku chieen̄, mè ikayaka ìto, ke kpekifiin̄ ijo ukwa; igọọk si me lek alọm ibo, ke kpebetaka ibo. Òta kan̄, Osatyọk îtuku chieen̄, mè iwa otu. Ema eyayaka inikibubọọn̄ otu.

Mgbidim mgbọ iraraka, Osatyọk okakana isi ikwuun̄, mè igwuuk kubọk ogwu uga ekikeek okupbe me ejit. Îkup ikeya ifiin̄, mè igwuku mfi igwook, mè inan̄a ikeke inyana lek, mè ika aka, mè icho efuuk, mè ibe, “Ebi ngwan̄ n̄a, ìkpukpa. Mânifo. Ìriọọn̄ ubọk ìkup”, mè inan̄a me uwu ya isibi. Mun̄ ito îgiget ichit chieen̄.

Ike ikebije ifo, ìkije ije ya kubọk ene ogugo kpunube me lek. Eya ke Ijoawaji ogwen ọmọ igwu ikom ibe inu. Îgwugwu ikom isi. Ogwa obebe mè ogwu inin̄ uwu. Înenin̄, mè ikweek irek. Ogwa obebe ke miyọt ọmọ me lek ike ogwu okije lek mgbugba mgbugba ikifo, ke ìbet lek ekikeek îmin ogwu me ejit. Sà ìre keke ore uyọrọlek? Ire inu Otuisoon̄ orọbe, ke ogwugwu îrabi iriaak ema, ema si ebọbọkọ ǹriaak ya itap. Ire ebi ene imun̄ ike ogwu okije ya, eyi ọmọ orere ogwu ogween̄, ke ìkpolọlọ mêbe ke ọmọ îrọ ogwu ijo inu. Ogwu ikup sọntiik itọbọ lek sabum ogwu òtolek ofo.

Me ifọọk otu kan̄, Osatyọk ìbe ke ikọ gwun̄ kan̄ otumube ya îsisik ọmọ lek enenen, mije ke ikọ ya îsibi ama. Ke ìkpolọlọ ebi Okwuka mêweekbe iriọọn̄ ogwu ikọ ya ojebe me otu. Ke ikọ ya ìre ikọ ema enween̄be lek inọ me okwaan̄. Ke ìre emen mun̄ udun òraraka, gwun̄ kan̄ melek kan̄ ekidut ekoon̄ me inyọn̄ inyọn̄ ibot okolo ekigwen Otungala, ke ema enọ usem ya. Ke îkaan̄ uji ebi njin utọp iba ìkitọp inu me ibot inyọn̄ okolo ya me eririeen̄ usen ya.

Sa me ubọk okolo ya ojọn̄ọbe ibot ire ejit ichiaan̄, agan̄ inyọn̄ ya ìkinọnọọn̄. Bak me lek ikeya, ogbogbo uji mbọm kpekire ibot inyọn̄ ya. Eya orọ, ebi kè irin̄ ekisi isiki efuuk, mè iwuuk lek me emen irem inyọn̄. Ebi isikọt iraka ire inyọn̄, mè isi itoon̄ me lek irin̄ cha, ema isinọ ofifi uji mbọm okinu, mîra inween̄ lek ikirọ nke nke inu isa itap ebi ofifi uji ya ukpook, ufuna ebiba elibi, mè ekagọọk ema ìbọm mbọm.

Ire ebirieen̄ inin̄ initoon̄ me lek ebirieen̄, mè ire ebi mgburudun̄ ire ebi utaka-ejit, ebi adasi mêfiaan̄ ebibilọ cha igak, mè ema egbaan̄ ebọm. Ire, ire ebibaan̄ ebibaan̄, kpekifiaan̄ lek kiban̄, mije, ema mîkima ibe uji iso iba. Ire, owuwa mgbọ, ema ekekibaak ibaak, mè etiik itiik. Usini mgbọ, ekekitim etim, mè ikọ òta, mije, nwa-ebika ìbe, “Ikọ ichiaan̄ ìkita me ichiaan̄.” Ire, ire ebirieen̄ inin̄ initoon̄ me lek ebibaan̄, mè ìyaka ire ebibaan̄ enitoon̄ me lek ebirieen̄, ebibaan̄ ekikọkọp ilibi isibi, mije, usini ebirieen̄ mîmin mbibiik inu mè ǹroon̄ me lek.

Eya orọ, mgbọ ebi kè Osatyọk enọbe ida ebi uji njin iba cha, ema edudut uji kiban̄ ata mgbọ itap me emen atubọ ge, mè ilet. Me agba atubọ ya, irem ile ge ọmọ òwa. Isiraka irem keya, mîra ire òta irem inyọn̄ Otungala. Îre me lek irem eyi òsiki ya ke ebi uji njin cha egwuun̄ ukot ibia ikitọp njin, mè ikikpa ukpatu. Îre me emen ukpatu kiban̄ ya ke ema etumu ibe ke ebi ama emama lek, ke inu òborọ ìborọrọ sabum emen ulọyọk acha obonu. Ke ekwukwu mè edene mîriọọn̄ ibe me Okwuka kiban̄, ke òkpan̄ ene mè ene ekije. Ke ikan ìkabonichaka mije kè Ijoawaji. Ke mêsa inwan̄ uchi iwọp uchi. Ike ebi njin cha ekitumu ikọ ya, ema ekekitọp njin iraka ikinin̄ ifo lek irem eyi òta inyọn̄ ya. Mgbọ ya ke ema (ebibaan̄ cha) enween̄ lek itaba uji kiban̄ isibi me atubọ ya, mè ikọp ilibi isibi inu me agba okwaan̄ inidut ekoon̄.

Ikọ itata Osatyọk me otu, Ijoawaji obebe, ìre eya ke ogwu obe ke ikọ gwun̄ otumube ya miyọt ogwu me lek-ni? Ke ìre Awaji ebi ugane orọ ibe gwun̄ ya itumu ikọ ya. Ibe gwun̄ ya ìkatumu, ke ogwu si kpomokpa inu ogwugwu okpabe ya. Eya orọ, ke Otuisoon̄ ìkarọ inu geege ilọ. Îre ebi ugane uwu etap ubọk me otu, ufuna inu òbolelet ikpọk mbum. Ire ogwu ire uwu, ikarọ gwun̄ ya me lek, ke ìre Awaji osa iria ikwaan̄.

Osatyọk îsibi ifo. Ogbugbut oninin̄ inyi uga-olom mè nwa-gwun̄. Ema ekekinina lek ibe ke ìre ofifi ufialek ire eya òkikpat igbet, ke mbia akọn̄ ore akọn̄. Ogbo keyilọ, ke ebi ene mîkup me ere inwun-ukot ikibubat otu. Inu ema etumube ibak Udun̄ otutuun̄ isi irọ. Mgbọ keyi ikọ yi orọn̄be, ema egbagbala chieen̄, mè eriọọn̄ lek kiban̄, ke ugwem kiban̄ me ama yi ìkup gberegberegbet. Eyi ikọ ya ososo ama, kpunu ifafiat mgbọ mkwukwuun̄ môkwuun̄be ema.





Ibot Akp Mè Ge

Achọ Ichip Ebeke

Îre atikọ ibe ke ogwu òninin̄ oron ukpak, mônin̄ me otu ngwugwuun̄. Ogwu òsisibi oyet alo, ìkabowuuk ibe ukwuuk ene ìkekifan̄a. Ikeya si, ogwu òsisi mbọm me emen ibot, ìkaboje nchat lek ika. Ene geelek òkitap udọn̄ uka, môsa okpọkọ otubọk ika uwu. Ogwu òkikọp okwaan̄, ìkakigọọk mun̄ ìsibi mè ìgọọk mun̄ ìnin̄ otutuuk mgbọ, ìkekinwan̄a si mun̄. Ugwem linyọn̄ ìkup ikeya.

Ire, ire ukwook iraka iman̄, ata nket mè ijo nket ìkekisibi ijọn̄. Mije, inu òtata mmimian̄, îta utop. Ugwem òkup ken̄n̄ kubọk òbubuk mun̄, îkaan̄ mfiọkọ. Ire egwijo itut ene me ugeen̄ ere, kpekiwut ifan̄a ibe ere uwu; ekigba ere geelek etutbe. Ọmọ orọ, ire oron ile ìkabọkọ anam ìtap, anam ìkekilibi inin̄ oron ijija, mè ogat ugwem.

Ubọk yaage si ke îkup, mgbọ ugwem me Okwuka onikana nsenyen ikigwaan̄ ene lek, mè ikobo ukpak ikichiin̄ ene lek, mè inire emiriman ikison ene lek,

Ijoawaji mè Mmeme mîrọ otu ge ibe ema mêsibi me oron nsenyen, mè ukpak, mè emiriman ya isi iweek oron anyanyantọt ema mêriebe isiki ebek, mè oron uyeek okirurọn̄ọ igwook inyi ene erie egat ugwem, mè ikisa inwan̄ ibot kiban̄ ikwek ene uyok ura, mè unye otu ibot, mè utọọk ofiik efet me lek.

Ofit-iwele usen Ofaragwun̄ mè Ikpokoyọk esakabe nsaka kiban̄ isan̄a, me ata otu ewelegwe ya, okpot ama îtaan̄ unye unye. Ama etititiin̄ mè igwen Otuisoon̄ ikeke ibe initumu-nu me isi ebi ama ikọ ogwu otumube ya inyi Mmeme me otu mudim, mè ogwu ibak ere ogwu onọbe ikọ ya, mije ke ìre iririki Mmeme ugwem ire eya ogwu orikibe.

Otuisoon̄ ìnikeke me emen efe ikisak chieen̄ chieen̄, òkiriraan̄ me ibot, ukot òkiriran me ijọn̄. Ìkariọọn̄ inu ìbotumu. Ìbe edo mkparaka ene, mè edo ntitip ene, mè ǹnina ene ke ọmọ ìkatumu ikọ geege. Adasi mgbọ îgwat otu, mè igwaka ibe ọmọ ìkabọkọ useen̄ ugọn̄ geege. Mgburudun̄, ichechieek eya. Ire, achubọk ibot ikọ ya, ìjijit ikam. Eru kan̄ orọ eraria Oloroama ibe isi igwen Mmeme inu. Mgbọ îsibe ika, ìnilook ibe ke kpunu ene me uwu ya, ke egogon isotu.

Mgbọ ya, mun̄ îrak ijọn̄. Mun̄ keya ìre mun̄ olom mè nwa, ìkakigwat lek ìbaak ìnin̄ atasuk, ìkije kèrerek kèrerek inin̄ ijọn̄. Mbet lek mun̄ keya, ekisibi mbọm me agan̄ egwe. Sabum mun̄ mônibaak imin ire lek ebi mbọm mêkebikika, ura îrabi ijọn̄ọ ere me akpa inyọn̄. Ọmọ orọ, ebi ama ekpọ chieen̄ ibe ke Mmeme mè ogwu uga-olom esi mbọm. Ije ikeya orọ, ererep oyerebet ya ikikpọ ema eka. Ebi ama eyayat, mè ibe ekweek ekpọ ikakwun̄. Ire, mege inire ikakwun̄, ife cha kpeka.

Mgbọ ebi mbọm ekikabe ita, ema kpeka. Usini ene ekekibe ke ìkpolọlọ ewe ke ebibi esi. Ebi ewe mîyaka ikika isan̄a, kpemun̄ si ema. Mîkpọ ema chieen̄ otutuuk usen ya, kpemun̄. Egwe îfit, mè iyaka iwele, kpeka si. Mîkpọ ema ofit-iwele keya, kpemun̄. Ìkeya ke ekup me lek ikpọkpọ ema, egwe ita îraka, egwe ini îje, abayaage nde ge ògọgọọk, kpere uwu. Nde iba, nde ita, nde ini îraka, kpeka si. Otutuuk mgbọ cha oyerebet ọmọ òwa erepbe itele ikikpọ ikaka kiban̄.

Mun̄ iba iraraka ekamun̄ge ema, ama ototo ejit. Usini ene ekekibe, “Obe ìkare ikọ Otuisoon̄ otumube ya ire eyi òrọrọ?” Usini ene ebe ke ìkpore, ke môre ere ujọn̄ọ ere ke ebibi esi. Ekiket eyi usini ene ìre ke ebibi elilibi, bak me lek ufieek-owot ikọ Otuisoon̄ otumube ya. Kpêrọriọọn̄ ikọ eyi etetet ubọk me lek. Mgburudun̄, ama mîria uran̄ ichit isi mun̄, mè ito urọn̄ọ ikana otutuuk ere ikiweek ema.

Mîweek ema me mgbet mgbet ere, mè iweek me ujọn̄ọ ujọn̄ọ ere. Otutuuk ebi uran̄ mîkika isan̄a. Ire, kpekọt iweek ema imun̄. Usini ene eka me usen yaage. Usini ene mîkup egwe ita sabum enika. Ebi ìkukup ijot nde mîkup, mè ika si ukpọk ubọk. Mîfiat mgbọ iweek ema enenen. Òta kan̄, ebi ama mîmọnọ ibe, ire ilọ ebibi elilibi ichep, ke ife ge mînween̄ lek itet ebi me òbọp. Eya orọ, ke ìre ido-inu ke mêsi, ufuna eriọọn̄-nu ubọk ebibi esabe ije ichep, mè ebibi ọmọ òwa me ugwem, mè kpunu.

Gwun̄ òbe nga kan̄ ikalaak, gwun̄ ya si ìkpolaak.

Ototun ukan̄ kè Egbegwun̄ ìkakup me utelelek otutuuk mgbọ ya ekiweek ebibaan̄ iba ìchechep cha. Ema mîriọọn̄ ibe, ire ebibaan̄ cha ikwaan̄, ìrere ebi enun̄unun̄ etet, ke ikọ ijọn̄ môtoon̄ ema me ibot, ke ebi Okwuka ebeyaka isi ida ema. Mije, eyi Otuisoon̄ mè ogwu uga Osatyọk erebe ebi ìnọnọ ikọ ya, mè isa inikpa, ebi ama mêbe ke ebibi mîriọọn̄ ubọk ebibaan̄ cha esabe ije ichep.

Ufieejit înin̄ inyi ema enenen. Otutuuk kiban̄, ute mè uga mè gwun̄ ekpọkpọ iwọlọ ita me ikeke kubọk ananwọn obu. Ebi ene ekiriririin̄ mije iwọwọlọ lek ema ewọlọbe. Usini ene ebe ke îgbe ema ikukup ìkeya ibot ibot, mije ke rakarakalek mè sonson otu ìkikpana uyọrọlek ijet ene. Ibe Otuisoon̄ môtet otu ikem, ufieejit ema ekikaan̄, kpemekaan̄. Ire, ikakwun̄ usen ge, ebirieen̄ ita enunu, mè ikibe mè ebibi ekayaka ìfieek owot ke ìre inu eweekbe ire eya òrọrọ. Ke itetele ibe ebibaan̄ cha ekegọọk ene eje me ama mikaan̄ ukama. Ire ikaan̄ ere ema ebetutun ilibi ifo, elibi efon. Ire ililibi ke ema elibi, înwọn, ema elibi isi ge, ekayaka ìnu. Ire ema ikpọk inu, inu geelek ema emun̄be, emọnọ.

Me atikọ, ije uga-olom mè nwa-gwun̄ ejebe ya, kpesa ata chieen̄ ije. Ema elibi ekot uta. Ekot ya îsa ema ijọn̄ọ ere enenen. Ema kpeweek ere ebi ama kiban̄ mêgwatbe lek imun̄ ema. Okpọriọọk inu òkup ema me ejit ìre iyayaak ama, ìkare iyayat, isi iluk me ofifi agan̄ linyọn̄ ere môtopbe iluluk. Inu ge òkikiket ema me ejit ìre ere ema mêmun̄be mbet lek ama òkilọk ema ya.

Ema kpegbugbaan̄ isi me otu otu ama geege. Ekpọkpọ isa ejit ichit me lek uran̄, kpewọ efuuk. Uraafiọọn̄ si îgọọk ema ikeke ikọ. Îre ejit eririeen̄, mgbọ ama elulambe ita, ere onọọn̄be, ke ema esibi me lek mun̄ obobaak ijot. Sabum mun̄ onicho, ema mînwan̄a isibi ijọn̄ọ ere ikinin̄ agan̄ mbum-ura. Ubọk geelek mun̄ ọmọ ya ikanyege ukot, îtap ubọk inyi ema enenen. Ike mgbọ mun̄ onita irak mè iyaka ibot, egwe okebitoon̄ inu, ema mîkọp ijọn̄ọ ere enenen iraka otubọk ebi Okwuka ichep.

Òso egwe go ema enan̄abe, okwaan̄ îlọ ema. Uji kiban̄ si îbene ikilut ijo ijo. Ema ekekep ebika isa ikwọkọ usiik, mè isa ikitun̄ ere òbabak ikilut unye unye, mè ikinwaan̄ mfifimgbanyan òkiwet mun̄ cha ichit. Ire, itutun̄ ìkarọ uga oruru, mije, uji ya esa uti ifin-gwun̄-ene ikọ. Kpan̄asi usiik mônwaan̄be ikam me chieen̄ mfifi cha, ìnikigwọgwọt itibi, mè iyaka ikirọ chieen̄ cha ibook, mè ilut igak adasi mgbọ.

Okike ere ema ekọpbe ire, kpunu ama geege òkukup igbet. Inorie kiban̄ si îta inọọn̄. Ema mîbubeen̄ chieen̄ ikana ikikpọ lek oron kubọk mè mêmun̄ oduku, ire, kpemun̄. Agan̄ egwe, ema mîrieen̄ utọn̄ igban̄ kubọk mè mênọ ida unọn, ire, mîgban̄ igak, kpenọ. Ìnikup kubọk ema enan̄a me ito inin̄ me ito. Òta kan̄, oka uji kiban̄ ya, ìkayaka ìnwọn inu ebesa ikọp. Ema etataba uji ya itoon̄ me inyọn̄ ibat, mè isaba inin̄ ichiaan̄. Efuuk îtet ema. Ire, ema mîkaan̄ ukarajit ibe ire ikaan̄ ike îbokup, ikup-ma, kpa ubọk ke ema eyaka iriọọn̄ eberọ! Okwaan̄ îlọ ema. Uji îbum ikana mkpukpọk. Inorie îta inọọn̄. Uraafiọọn̄ ore gaagalek ata inu ema ekaan̄be. Ire Awaji ibosa ema ito nke, isa ito-ma. Ire ìboyayaka isak ema, isak ema-ma. Kpa mgbọ ire eyi.

Ebibaan̄ cha mîjijen̄e ikana emen ichiaan̄ ya ifiin̄ usen enenen, otu ifuk usen ema ekupbe me lek jen̄ejen̄e olọlọ ema. Njijoon̄ uka mè ola mè efie onire inorie kiban̄. Ema mîwọlọ, mè igọk ita me ikpọk, mè ikwaan̄ isan̄a me ikeke.

Ichiaan̄ ya îmin enenen mè ilobo aka. Ema ekpọkpọ ikibubaka, mè ikitutun ikana kperiọọn̄ agan̄. Usini mgbọ, isigak Mmeme, îra ibene ito ikito, ogwu uga-olom îrabi ikikat ọmọ ejit. Ogwa isibene eyi kan̄, Mmeme si òkat ọmọ ejit. Ire, îkaan̄ usini mgbọ ito okirọn̄ agala. Ito isirọn̄ ikeya, îrabi ifiin̄ mgbọ iwọwọ, mije, kpunu ge òkibe ge iwa otu. Ikeya ke ibaan̄ cha esak ofaak me ejit ichiaan̄ ita efuuk me owot mije uraafiọọn̄ mè jen̄ejen̄e. Ema mîmun̄ inyọn̄ me chieen̄ mè ikana teeteek.

Egwe geelek, ema ekichichichini me lek esese esese isi anam: ebi kè òwulu, mè ogaan̄, mè oso, mè atọ melek nkwukwak, mè ekpukuruk melek asakwun. Anam mè ijijunu echi ema eriọọn̄be isi mè erieen̄, mè echi ema ekariọọn̄ge îchichini ema iso. Usen ge ema mîmun̄ okodi oron okije me uwu, mè imun̄ si nririe me ofifi usen.

Ire ikarek, usini ebi kè anam cha isitoon̄ ema chieen̄ me lek, ekililiin̄. Usini, ema ebilene èyaka elileek. Ire ogaan̄ echi orie òkikaan̄ ujọn̄ọ iko iba me ibot, kpekichieek ililibi, ekikekeke iben isi ida ema, owot irabi ikifieek ema. Usini, ema ekiyoyomo, mîra itọp isi igwu ikom ikigwak inwan̄ anyininga itaka me otu ikije. Usini, ìkire nkirika ke ema ekifaan̄. Ilọ ikeya, èkọbọ ibat esa èketọọn̄. Ire ire eririeen̄, usini anam cha ekije iraka ema me agba lek me ukot ngala ere ema ekiwọ efuuk. Mije, ike anam osabe iwa me ichiaan̄ ya, ema kpekikup me ijọn̄ me eririeen̄. Anam isije iriaak ema me lek, ema mîrabi ime efuuk, mè ikat inwun kubọk akakam. Ire, anam isinọ olu lek kiban̄, îrabi iriki, mè òtọp isi ògwu òkom.

Me ikarek usen ge, unye egwijo onenijibi, mè ikigbugbọ ngala me ichiaan̄ ya kubọk îkigbugbọ ofiọọn̄ me ama. Ngala ge isijibi me ebon, îra irọn̄ itoon̄ eyi òkekeke igba ọmọ. Eya si îrabi ijibi me ebon isi itoon̄ ofifi, ema mîrabi igbaan̄ igbugbọ igwook. Ere ema ejibibe inan̄a ya îrabi ikweek woo kubọk emen èwê. Ngala ge òjijibi ìkekisa ofifi ngala go, mè ìre akọp igbaan̄ me lek kan̄ irọn̄. Ire ngala eyi òjijibi irọn̄ itoon̄ eyi òmimin, mè inye ebon me ijọn̄ igak ọmọ, ìkijejeen̄ ibia me lek eyi îrọn̄be itoon̄ ya. Usini ngala, îre agọọk kiban̄ ofaan̄.

Usen ya, sọntiik osik ngala môsulu ema ikpan̄. Agọọk ijija ge ofan̄a initoon̄ ema. Ibe ìre eyi ilile, kè mofufuun̄ ema me ibat, mije, mgbọ îtoon̄be ema, ìsasan̄a ema ene iba me ikeke itọbọ me ijọn̄. Mgbọ ema erọn̄be, mè ikisa me ijọn̄, chieen̄ kiban̄ îmuman, lek okekiran ema. Ema enenikwukwulu, mè ibene agọọk ngala ya, mè inan̄a isibi me irak. Egwijo ya ojijibi iwọ, unye otu ibot òje me lek orerep ifieek, agbugbuk kan̄ omemeen̄ ichiaan̄. Ike mgbọ agbugbuk onigbuk irak me ichiaan̄, otutuuk udọn̄ uka me ola îchit isan̄a. Irerie kiban̄ oneniyọt.

Egwijo ya òjijibi îsi itutọ Ijoawaji mè Mmeme unan me ejit. Îrọ ufuna ema ekeek egwijo eyi òsasan̄a Udun̄ ifiin̄ me mun̄. Ekikeek kè Udun̄ mè ukwook òkup inyi ema akarake ya, oriribi ema ito me emen. Ema mîto ito ya ifiin̄. Utọọk ibot ya mè ofiik efet egwijo ya osasa ukan̄ ibak ema me lek, ilaak onwọnwọnọ ema. Ema mîlaak ilaak ya ifiin̄ sabum enibolo chieen̄. Uraafiọọn̄ obebene. Ema ekekijijen̄e iweek uka mè ola. Me emen jen̄ejen̄e ya ke ema eje inire lek atubọ ge, mè igọọk atubọ ya inisibi me ibot okolo ge, me ejit ichiaan̄ ya. Emen okolo ya ke ema enimun̄ ufuk uka mè ufuk ola inen mè inen ikibọm.

Ema ekup me lek igọgọọk uka mè ola inisibi me ebon okolo ya. Mgbọ ema enire ebon okolo ya ke ema enimun̄ okwaan̄ ile ge okolo ya obumbe isibi me lek. Okwaan̄ ya înwene me lek echi ema eriọọn̄be. Otutuuk agba okwaan̄ ya ìre okpoon̄ okpoon̄ kubọk agba awaji. Ike mgbọ ya, egwe îsuuk, ura òkifo lek ininim. Bene me ere ema esibibe ya, ema kpekọt iriọọn̄ agan̄ òbore ebon okwaan̄, mè ìre agan̄ inyọn̄. Ema kperiọọn̄, mun̄ ya, mè ìre ofu sà ìre ọmọ. Sọntiik ekoon̄ okitọbọ me agba ijọn̄ tawa tawa tawa.

Ubọk okwaan̄ ya owelebe, mè ikup me chieen̄ kiban̄ uyeke uyeke, ukpook ìkachieek ibe ema esibi emen mun̄. Ema emọnọ ibe ke okwaan̄ ya migwuuk, ke agba ijọn̄ ya môre agbanga, ke okwaan̄ ya si môre okwaan̄ yọk. Ogwu inyọn̄ otutbe gaalek môkọt ikpa inu òrọrọ eyi ebibaan̄ cha, bọn owot Obolo, kpekọt iriọọn̄ mun̄, mè ìre ofu, sà ìre ọmọ; agba okwaan̄ òbet lek agba awaji, mè ìre agbanga sà ìre olila.

Ema kpekeke me akpat ge ikikpọ okwaan̄ ya, ekijeje ikikpọ kubọk mè ema mêmun̄ ene, mè ìyaka ire uji. Ema kpemun̄ inu geege-nu igak okpukpuk inu ge òkiwolo mè ikigen me otu ekoon̄ me isi isi kiban̄. Ema ekekije inin̄ lek inu ya. Mgbọ ema ejebe ikigbet, emumun̄ ijaan̄ lek ibe ìre ichip ebeke. Ichip ya mè uraafiọọn̄ îrọ ema ekana nsek. Kpan̄asi Ijoawaji môbe Mmeme isi iben ichip ya inu mè ekpọ-nu mè ìre atata, ema ene iba enisa uran̄-lek ilibi inin̄ lek ichip ya. Ìnikup kubọk ogwu òbeben gaalek môtaka. Mgbọ ema enilibi ire lek ichip ya, ema ekekitaan̄, “Gbai, m̀mọmọnọ òma!” Mmeme odasi ire lek, mè itọbọ ukpatip me lek ichip ya sabum îniben. Atisi kiban̄, ichip, atata.

Uraafiọọn̄ îtap ema anyọn̄ me chieen̄. Mgbọ yaage, ema esasa ejeek igwak, mè inwuun̄ ikpọk me lek ichip ya kubọk egbe-atat okigwak anam. Mgbọ ema egwakbe nyiyak isan̄a ire lek ngigọ, ema esasa isi isulu ibum me ebon ngala, mè inwọ mun̄ kan̄. Mun̄ ya ìtop me otu kiban̄ kubọk ebe ikpi. Inwọnwọ mun̄ kan̄ isan̄a, esasa ichip ya isi isulu ibak me lek ngala, mè ikisa ejeek ikwaak itaka kubọk ikpi. Ichip ya ema etakabe me otu ikakwun̄ ya, îtop, mè ibele ema ejit igak ata usun̄ esọkọ anam mè irin̄ ogakbe emen, mè ijot ema igak otik mkpakput jaaba ema meriebe isan̄a.

Akpat ere ema ekupbe itaka ichip ya ore uwu kiban̄ me eririeen̄ ya. Ewelegwe, ema esisibi ikibọm lek okpoon̄ agba okwaan̄ ya ikiweek mè ofifi ichip îte inigbaan̄. Ema mîje ijọn̄ọ ere ikana ebum imaan̄. Ikakana ebum ya, chieen̄ kiban̄ ototoon̄ me lek oduku okibumu ifo inyọn̄ me lek achọ ge me usaba agan̄ okwaan̄ ya. Ema mîmun̄ si ichip ebeke mè kook ojijọọn̄be ichep me inyọn̄ me lek achọ ya. Aya efuuk mè ugwem oninin̄ ema emen. Ekwukwu kiban̄ ojojomo. Lek si onyenye ema kubọk ikot. Ubọk geelek si, ema mîtet sọn̄tiik ukpook ibe ama ya môre ama ebi njọnjọ. Ire, ejit kiban̄ înye ibe ikaan̄ ike îbore, ire-ma, sà kpa mgbọ ire eyi.

Ichip òkup me lek achọ ya mè osusut uraafiọọn̄ okisut ema okekison ema lek. Ire, ema ekijen ubọk ubọk. Kpunu ubọk ebesa isaba isi ire lek achọ ya. Utop ichip eyi ema etakabe, mè unin̄i mun̄ kan̄ ema enwọbe okekikwat ema ebek. Ulọk itataka eyi usaba agan̄ ya okekikọlọ ema ebek. Ike ichip cha owabe, ema ekeek ibe ke îrabi irurọn̄ọ

ibat me ijọn̄, ke, ire ema ikọt ire, ke ema mêtaka mè itaka igak, mè inwọ mun̄ iyiki owot. Echa geelek îkana ekikeek ebi ukọọk ogbo. Okwaan̄ îwele enenen iraka eyi ebetọ lek igwọgwọk isaba. More ibe okwaan̄ ìsisip, ukpook si ọmọ òwa, kpomochieek ema egwọk. Achubọk efuuk mêsabe igwọk îtuk ema kubọk mkpilaak otuk ibo.

Ije isitut yọk, îrabi irie inu mbuban. Ikeya si ke îkup, irek isibubana ene, mîra itolek ikeek Awaji. Mgbọ ya ke Ijoawaji mè Mmeme ebene ikigwen Awaji. Me una ìkpọ-chieen̄, ema emumun uji ge me inyọn̄ inyọn̄ agan̄ lek achọ ya okinu. Owot îtolek ifieek ema. Ire, ema etetet ejit kiban̄ inye, mè ikikpọ si, mè ikibe ìre mgbọ owa ire eyi-ni. Îmọnọ mgbọ sabum uji ya onigele igbet. Mgbọ ya ke ema enimun̄ ibe ke ìre nsabọn ebirieen̄ iba ekup me uji ya.

Nsabọn cha ekikọp uji ya eden̄ eden̄, kperaan̄ chieen̄ ikpọ agba ijọn̄ agan̄ geege. Uji ya îje iboniraka okike ere ema ekupbe ya isibi. Ema esasan̄a ukpo ichim. Ire, ida kiban̄ ìkaje ìre ere geege, mije, kpunu efuuk esabe itaan̄ ukpo ya inye. Ema ekpọkpọ ikikpin lek itaan̄ si. Bak me lek ke ema ekeke me agan̄ enen efet, mgburudun̄ ida kiban̄ îre utọn̄ nsabọn cha. Eba eneniraan̄ chieen̄, mè imun̄ ema, mè ikana uji mgbọ yaage ikitap me lek kiban̄. Owot îfieek nsabọn cha, mije, ema enikeek ibe ebi ìtaan̄ ukpo cha ererek, ke usini ene me lek ke ebibi mîra ichieen̄ me okwaan̄. Ikeya orọ, ema enwenwene ubọk uran̄ ikọp isi ge isi ge itap me lek kiban̄.

Uji ya îgbet ijọn̄, nsabọn cha ekekido ema ibe mè ìre keke-ye? Ema ebebe, soso, ebibi etap uji me ijọn̄. Nsabọn ebirieen̄ cha ekọkọp itoon̄, mè ikido ibe, ìre keke orọ? Ebi ejeje-ni? Sà ìre ebi ererek? Esip ekwut òkup ema me ebon ìkachieek ema eje enin̄ lek uji ya, ema enigegele lek isiki me mun̄. Esip ya osisi itimi ema ekikeek ukwook geelek ema ebọkọbe, ema esasa chieen̄ ijit me lek ito ikito. Ito kiban̄ îgwook nsabọn cha mbiribọ me lek. Ire, eba kpekọt igọọk ito, bak me lek ito ìkare mfufet inu me ama eba enan̄abe. Eba ekpọkpọ igwuuk, mè iyaka ubọk ikat me lek, mè ikisisik ibot. Ekikeek kiban̄ ìre ke môkaan̄ ebi ìchechieen̄ orọ ebibaan̄ cha ekito ito. Nsabọn cha ekpọkpọ itet lek inye ikiriaak ibe ebibi enin̄ uji, mè ekayaka ìto, inyi ema esa ebibi efo. Òta kan̄, sà mêrọrọ, uga-olom mè nwa-gwun̄ mîto ito ya ifieek, mè ifim iwọ, mè ikpọ chieen̄ isaba inin̄ uji, ekọkọp inan̄a. Ire, ito ìkata ema me ejit, ekpọkpọk ibene ikito ito me emen uji.

Ogbugbut înin̄ bak me lek ito ya. Ikeya orọ, nsabọn cha kpeyaka isa me lek idodo inu òrọrọ, etetet uran̄ inye ikikọp ifo ama kiban̄. Mgburudun̄, Ijoawaji okwakwana ejit, mè ido nsabọn cha ibe, “Eyi ìre okwaan̄ owa?” Ema efọfọọk ibe ke ekigwen Uriemen. Iyayaka ido ibe, “Erieen̄ ama kinyi ye?” Ebebe ke ekigwen Amugwem. Idodo si ibe, “Ìre keke orọ eji kpemun̄ uji mbọm geege me okwaan̄ yi? Ìre ebi Amugwem kpekisi mbọm emen mun̄?” Nsabọn cha enenifọọk ibe me ama kiban̄ ke ekikpukpukpo okwaan̄, ke ekisi mbọm onyan̄ iba mè erieen̄ onyan̄ ge sabum èbene mbọm ofifi onyan̄. Me emen onyan̄ echi ekisi mbọm, ke ekiwọlọ okwaan̄; emen echi kpekisi cha ke okwaan̄ okisa ikpukpo lek kan̄. Eya ìre oromijọn̄ ama jaaba ebi Amugwem, ebikaan̄ okwaan̄ òkichieek Uriemen, mije, ọmọ ìre ere Awaji okiria inorie ijet bọn ebilene. Isi irin̄ geelek mè anam irin̄ geelek îso me emen. Ikọ keyi itata, ere orariaan̄, uji okekije.

Sọnja mgbọ, Mmeme ochocho efuuk igwook, mè ibene isi ikpọ ogwu uga-olom, mè ifọọk otu imọm. Ogwa si ofọfọọk ikweek ọmọ. Mgbọ ya ke Mmeme onibe nsabọn cha, “Ire ikeya ke enyi ekirọ mbọm, ìre òbe enyi mîkaan̄ ikpoko-ni?” Ema efọfọọk ibe, me ama kiban̄ ke kpunu ogwu òbọbọọn̄, kpunu si ogwu ògbọgbọọn̄, ke ìkare ibe otutuuk ene ìre ìkike, ire, ke una-lek kpunu, ke uga mbọọn̄ si ìkakweek. Ere si orariaan̄, uji okekije si. Ijoawaji mè Mmeme ekekikiket me ichechieek ikọ nsabọn cha. Ema ebe ke ikọ ya môkọt ire atikọ, ke môkọt si ire ataak. Ikaan̄ ike îrebe, ire ibot kiban̄ ire ugwem, ke ema mêmun̄ iso chieen̄.

Nsabọn cha mîmun̄ ibe ikọ kiban̄ ìkakana ìgwook me lek ebibaan̄ cha, ekekitumu si ibe, me ama kiban̄, ke inu geelek ene okaan̄be, ìwawa, sà ìsese, ìkisoso ogwukaan̄ chieen̄. Ofifi ene ìkakisa chieen̄ ìkpọ inu ofifi ene okaan̄be. Ire irek ene isiki enenen, ke ebi ama mêtap ubọk irọ ibe ene ya inan̄a me ijo irek. Me ama ya, ke kpunu ejit-ile, kpunu chieen̄-ile, kpunu ijo ejit, kpunu si mba.

Me ogbọn̄ usem yaage, ema mîtumu si ibe ke iwot ìkakup, inọ si ìkakup, mije, otutuuk ene ekakaan̄ inorie iso ubọk, mè ikirie ijot otu. Ebi ene kpemalek ibọọn̄, kpemalek igbọọn̄ si. Ugwem ìkamalek ìsiki, ke înibebene enenen. Utuk mè mfeen̄ mîtaka me ukan̄. Ujarajit mè ochicha mîchieen̄ me okwaan̄. Ugbek mè una-efuuk mîliin̄ ichieen̄. Iluluk ugwem me Amugwem ìre atalek inu mfufet.

Ubọk ema ekpabe si, imumechieen̄ ore ọdọ esabe itọbọ ijọn̄ ama ya. Otu ge ore mgban esabe iwak ikana ọmọ. Ejit ge ore unye ama kiban̄. Atikọ ke ekisa irọ inu me ama ya. Unen oyerebet ke ekisa ikpulu. Bak me lek ata irọrọ cha geelek etetbe inye, mè ikisa ije inyi isi me ama ya, ìnibet lek otutuuk ene eluk me ama Awaji, ìfat ire si ikeya. Ebilene mîsa ata irọrọ ibaan̄ alọm igak inu geelek, mè isa ata eru mè ima ibene ibot. Ọmọ orọ ema kpekaan̄ filafila. Ike kpunube filafila, ìnikup kubọk kpunu ikan. Ire, ikan ọmọ òwa òjot òjot. Ubọk ema elukbe me imumechieen̄ mè esuuk, ikan ìnikup kubọk ejajak itap me ibat.

Ikọ nsabọn cha ìkup me utọn̄ ebibaan̄ cha nke nke. Ema ekekibe, ire ire mbet lek ama òkup ikeya ikup me linyọn̄ keyi, ìjeen̄ isibi ibe ke ama ya ìkakup me lek Etip-Ijọn̄-mè-Ijọn̄-ge, ìkpore si ama ebilene, mije, ebi linyọn̄ kpekaan̄ ulibi inyi ikan, ke enikakaan̄ ukpook me lek. Kpêchieek me lek irọrọ atikọ mè itutumu atikọ, mè isisibi unen oyerebet. Inu ema ekima ìre afa, mè ikakan̄ ataak, mè ochicha, mè mba, mè ejit-ile, mè chieen̄-ile. Echi ore uga oromijọn̄ ebi Okwuka. Ijo inu ore ukot mbọm otutuuk ene. Ama keyi eyi eji ekininọ yi, ìjeje? Ìre ama emen inyọn̄-ni? Ire inu nsabọn cha etumube ire atikọ, mbuban îchaka-ma.

Nsabọn cha ebebe, me Amugwem ke mbuban geelek ìkichichichaka. Ene geelek òsa ijo irọrọ mè gbanagbana oromijọn̄ geelek inu, ìkpokọt ama kè obu iluk îtata ìtataka obu. Ebibi ekpọ, ke ìre ewe ge gaalek ke ama jaaba ebi Amugwem ekinyam. Ke eto otutuuk inu me otu ewe ògegele, ufuna ubọk kpa ogwu isoon̄ inu geelek òkup ọmọ me uyọt. Ene ge ìkinyam inu ge gaalek. Ogwu òkinyam ada ìkakinyam uchi. Ogwu ikinyam uchi, ìkponyam aran̄. Ubọk yaage si, ene ge ìkakiteen̄ ntutut mè ìkikpọk efie. Ogwu òkitet ejeke ìkpotet abati. Ogwu òkinin̄ oron isi iweek owot, ìkabonin̄ ichiaan̄. Ikeya ke îkup inyi ogwu òkiwop ukwa, ìkpowop akpa. Ene geelek òkije usọ, mè ìre ikwaan̄ òka geelek, ìkakaan̄ isisi mbọm emen mun̄, ìkabore si ogwu uko. Ebi ìkikep kook, kpekichimi aran̄. Ogwu ikup îkaan̄ ukọt mbọm eyi kan̄ inwene me lek eyi ogwulọ. Sa me ikeya, ene geelek îkaan̄ inu ge eyi îkirọ isa ikikpukpo lek kan̄ mè uwu kan̄. Inu geelek okekife ewe, mè ikinin̄ me ewe. Ùbak ewe mè unye ewe inu ìkakup.

Me mgburudun̄, ukpatu cha inikup ebibaan̄ cha me lek kubọk esa aran̄ iteek ema lek. Ejit obebene ikirọ ema rerèreek. Ema ekekikeek me emen ejit kiban̄ ibe ke ìre achubọk mbet lek ama ema ekiweek iluluk ya ire eya. Utop ukpatu îrọ ibe ema ewuuk uraafiọọn̄, mè ukwook kiban̄ cha geelek. Ikeya si, ike mgbọ uji otoon̄be me ijọn̄ ama ya, ujọn̄ọ uran ya, ìyaka inikup ema me lek kubọk gaalek enan̄a me otu uji ije ifo edim uji.

Ema kpetoon̄ uji me achubọk uga atasuk ama ya isi moge. Îre agba ijọn̄ ere ge me otu oron ke etoon̄. Nsabọn irieen̄ iba cha ewuwulu ikeke me ijọn̄, mè itaba uji irak, mè ibe ebibaan̄ cha ekup me uji eban ema, ke ema mêkinu. Ema eninin̄ emen gwun̄ oniin̄ ge me otu oron ya, mè ichep.

Ebibaan̄ cha ebebene ikifieek owot, mè ikikeek ibe ke môre òta ire eya isa inyi ema. Ogbugbut oninin̄ ema lek, ema ekpọkpọ iwut kubọk ekpọn. Ire, ema mîkpọ me chieen̄, mè ibe, “Sà ìre kpa mgbọ ire eyi. Ire ikaan̄ ike îbokup ikup-ma, ibot eriembuuk îwuulek inin̄ olik.” Ema ekakat ejit, mè ikweek ikikpọ ofifi eyi òbogọọk.

Ema mîkinọ okput ene me ejit ama. Ire, me ekakpọge chieen̄, nsabọn cha ekakana isibi melek nga kiban̄. Nga nsabọn cha otọtọp ema amọn òtotop ema me lek. Ìnibet lek ema mîwuuk lek iriọọn̄ isi kiban̄. Ema si echechieek me ubelejit, mè itọp si ọmọ, mè ikifọọk otu imọm. Ogwu enenwaan̄ ya obebe me ebibi esibi ijọn̄ enu. Ema esisibi igọọk. Nsabọn cha ebebe ke ìre nga kiban̄ ire ogwa, mè ebibi egọọk efo uwu, ke ema mêgwu ikom isi ikwaan̄ ema ekikọp ibesi ya sabum ema emun̄be ebibi, mè ebibi ekafieek owot. Itutumu ikeya isan̄a, ema ebebieen̄ uji ito, mè iwọọk uran̄.

Me otu oron ya, nga nsabọn cha osasan̄a ebon ekwut iba me emen akpa îkaan̄be me ubọk inu, mè isan̄a ofọnti iba, mè akisi iba si isibi, mè ibe, “Ebi une n̄a, ìsa echi ìnwene ekwut me ebon, ufuna eji efo uwu. Ama kiji ìre ama ile. Enyi kpêkọt isa ekwut me ofọnti enyi esabe ikọp me okwaan̄ ije inin̄ ama.” Îyọt me lek Ijoawaji mè Mmeme isasa okpa me lek inwene lek. Ire, isasa nyek òkup ema me lek inin̄ ama ya oyọt igak. Ọmọ orọ, ema mîkpọ me chieen̄, mè inwene lek ya. Ejit îbele ema ire lek ekpọọk. Ema etọtọn̄ ata enenwaan̄ ya enenen, mè igọọk ọmọ isi ire uwu. Bene me usen ya, inu ema esabe chieen̄ imun̄ me ama ya ìkare ukpatu mêsabe akọp acha ikpa isan̄a. Echi nsabọn cha etumube ìre mkpasak.



Ibot Akp Mè Iba

Unen Mè Irot Geelek Îre Ema Lek

Usen ukot ebibaan̄ cha ojakbe me Amugwem ìre usen ebi ama cha ekigwen Isinde. Ebi Obolo agan̄ keya kpekifuk usen ike Ido Obolo ekifuk. Ema ekaan̄ egwe jaaba me nde. Adasi ìre Ukanande. Usen keya ore uga usen. Ọmọ ore usen ile me lek kiban̄. Egwe usen ògọgọọk eya ore Isinde. Ofit-iwele keya ore Usende. Òso egwe ini ore Etetende, sà eyi ònigọọk eya ore Ogbonde. Òso egwe gweregwen ore Udun̄nde, sà eyi mgburudun̄ ore Òtande.

Ukanande geelek ìre usen mbuban. Eya ore Usen ebi Amugwem ekimin Nte kiban̄, mè ikitọbọ ebum inyi. Ene ge ìkakisik me uwu me usen keya, îtata ogwu orukan̄ otobe me ijọn̄, mè ogwu òkup me irêk. Ikan itọtọbọ ebum inyi ogwu Nte kiban̄ ìkariọọn̄ ogwu ichen, mè ìre ogwu ònunu, mè ìre aya isi ene. Mgbọ geelek ene orebe ama ya isitat me Ukanande, ene ya ìbogọgọọk irọ orọmijọn̄ ya, îtata ìnu me ulọ mgbọ, mgbọ erọbe orirọ ya ijọkọ, mè ìyaka ire mgbọ erọbe ifieek.

Uwu jaaba okup me ama ya inyi orirọ ya. Uwu cha ojaan̄ ichit me lek otutuuk uwu òkup me ama ya. Uwu cha ge ge môkọt ikpulu iso akọp obop ene iba mgbọ ge. Ubọk ama ya ominbe enenen, etọtọọn̄ uwu ya ikana me irek me irek. Îre emen uwu cha ke ekirọ orirọ itọtọbọ ebum inyi ogwu Nte kiban̄. Ubọk geelek ibe uwu cha îwa, îre orọmijọn̄ yaage ke ekirọ me uwu cha ge ge. Uwu ikup, îkaan̄ ebi ibot orirọ ya. Ebiba ke ekigwen ebi-ikwaan̄ mè ìre ebi-usun̄ (ge melek kiban̄ ore ogwu-ikwaan̄ mè ire ogwu-usun̄).

Otutuuk orọmijọn̄ ogwu Nte kiban̄ ya ege isun̄ me emen ikpa. Îre inu cha geelek egebe ke ema ekween̄ isa ikiluk ugwem. Otutuuk kiban̄, ogwu ikup, ìkiwut kubọk ìre ifan̄a isusun̄ ikan mè itetet orọmijọn̄ ogwu Nte kiban̄ ya inye. Ogwa si okekinyi ema esuuk me ugbana kan̄, mè ikikup me etete kiban̄ mgbọ geelek. Mfufuk ofolek ogwu Nte kiban̄ ya ìkup ulobo ulobo, mè ikup udọk udọk. Îraka inu ikpa keyi obokọt iben.

Ogwu unye orukan̄ otetbe otuuk kè acha, isi ìkawọlọ ìtut ubọk Ijoawaji mè Mmeme ewọlọbe ire. Ema ekwakwat, mè ikup uti uti, mè ikwaan̄ ita me ikeke. Ọmọ orọ, Enyimeọsọ, nga nsabọn cha ìmọmọnọ ema me “òma”, ìchichit ema me uwu kubọk ekichit gwun̄ mbuuk-onyan̄, mè ikigwook ema okọbọm ikpọ me lek kubọk ekup me irêk, ubọk lek kiban̄ môtutuun̄be, mè inin̄ ijot ugwat ugwat. Inan̄a me ata ubọk ata enenwaan̄ ya osabe itet ema, ejit kiban̄ îbele. Ìkafiin̄ si lek kiban̄ otibibe ichit, ema efafaan̄ mgbak.

Ògak ge, îjot ema owot ibe ke ema mînan̄a me ubọk ebi Okwuka, mè ilọ ebiba chieen̄, ke kpunu si ogwu òbokọt iweek ema imun̄ ibe enegwa yọk ema ekariọọn̄ge isi mè udun̄. Ire ene ge ikọkọt inimun̄ ema, eyi ema enire ene isotu, ke ebi Amugwem kpebeyaka ema inyi. Ejit kiban̄ obebene ikisiki, mije, ema kpeyaka ikeek ebi kiban̄ cha ìkwakwaan̄ enenen, mè inu ikpak geelek erọbe ema, mè ukwook geelek òtetet ema, mè otutuuk ofaak geelek ema ebọkọbe.

Adasi mgbọ ya, ubọk lek kiban̄ ofieekbe enenen, ekilelet ema. Ije keya orọ, ene geege ìkasa ikọ orirọ usen Ukanande ìkweek ema me isi. Ire, Otuchieen̄ Unen ogwu ibot ama, mè ebi-usun̄ ogwu Nte, mè ebi oru, mè ebi ugane ama mîriọọn̄ inu geelek òniin̄ me lek kiban̄.

Onyan̄ gweregwen ke ema ekup, sabum lek kiban̄ oninin̄ ijot. Onyan̄ eyi òboso jaaba îje ire etete iba kan̄, Enyimeọsọ otutumu inyi ema ibe, onyan̄ ya isita ke ebibi mêbene igọọk ikirọ orọmijọn̄ Ukanande, mè inu geelek usen ya odobe. Orọmijọn̄ cha, ike îtumube ìbet lek ekwen eyi òkinyi orie unọn ogumu mè uja kan̄.

Ibebe ema si, ike ọmọ omun̄be, sa me ukpatu geelek ebibi ekpabe ònin̄ me lek njijọ ugwem ekiluk me Okwuka, ke môneme ọmọ ibe ebibi ebia, ekayaka ifo. Me nket kan̄, ke ebibi mîsibi me udun ininin̄ me utoon̄, mè inwọnọ mkpa ininin̄ me ugwem, mè ifiọnọ me ubọk yọk ijeen̄ me ubọk Awaji. Ire ebibi isikigọọk isi orirọ ya, ke ebibi mêkinọ ikọ ogwu Nte kiban̄, mè ikikween̄ si orọmijọn̄ Amugwem.

Ifọfọọk otu kan̄, Ijoawaji obebe, lei, ke inu òsasa ema ilọ okwaan̄ ìre ineniweek ugwem mè isiki-efuuk. Achubọk ibot ibot inu ema eweekbe ire eya ema enigban me lek. Îtata ebi Amugwem mêsasa iloma ibọp ema isi itọọn̄ igen me egbọ okwaan̄, ke ema mêtele ama ya. Ilọ me ikeya, ke ekop kiban̄ ke efuun̄ me Okwuka, ire, ke ngigọ ibot kiban̄ ìbonin̄ ijọn̄ Amugwem. Ire orọmijọn̄ geelek ekirọ, akarake ema enube, ke lek kiban̄ ìkisoson igọgọọk irọ. Ire, akarake ema enube, eyi ogwugwu ikatọtge ema itap, ke ema emọnọ ibe ke orọmijọn̄ Ukanande ìkagbaan̄ ebi ichen me lek. Eyi ogwugwu otutumu, ke mgbugba îta ema me lek, ejit kiban̄ si îbele. Inu geelek ekirọ, ke ema kpeje udun̄, mgbọ keyi ke lek kiban̄ îchat.

Ota onyan̄ ya îriaak, Enyimeọsọ onenikeek ema ikọ ema ekpabe me etete onyan̄ ya. Îrọ inyi ema eriọọn̄ ibe usen keya ìre Etetende. Ìsik egwe ita, Ogbonde mè Udun̄nde melek Otande, usen mbuban môrebe. Ebibi mêbene me Ukanande keya igọọk ikitọbọ ebum inyi ogwu Nte. Ijoawaji obebe ke ìkup me lek kan̄ ifi ifi akarake ema ekpọkpọ ichit ibia me uwu kubọk ekup me irêk okpa owot gwun,̄ ke îlọk ema enenen isisibi oyet ijak ukot me ijọn̄ Amugwem, mè igwele ofiik efet kan̄ isiki lek.

Ewelegwe ewelegwe usen ile ya, otutuuk uwu mîken mun̄ isan̄a, mè irie inorie, mè ibala lek ikup igo igo ikikpọ mgbọ ikem. Enyimeọsọ îken lek eyi kan̄, mè iken Ijoawaji mè Mmeme ijiik kubọk okwut òkeken. Ogwu olom, Ntekentet, onenibe ogwu nwa kè ọmọ mè nsabọn mêkije eyi kiban̄, mè ebibi ekenu. Ogwa obebe ke ogwu inirọ, ke ema mêkinu. Ọmọ Ntekentet mè ebibọn - Makitọn̄ melek Inuogbegbe - mîken lek eyi kiban̄ si òrirọ òrirọ.

Mgbidim mgbọ, Ntekentet ìkajeje iso akọp ejit iba, ebibaan̄ ebi egep kiban̄, mè usini ebi ofifi egep efafan̄a inin̄ ijot uwu ikibe Enyimeọsọ, “Mgbọ îkem. Eji eneje.” Ema mêso efit ebibaan̄ ge. Ema enu inenigọọk Enyimeọsọ isa ebi “okọbọm” isi igọọk itọbọ ebum. Otutuuk kiban̄ me lek Ijoawaji mè Mmeme egbugbuku igwook me oyet, mè ibene ikije. Otutuuk mgbọ cha, owot ebi “okọbọm” cha ìkirọ teep, teep, teep. Ejit kiban̄ ìkup unyeen̄ unyeen̄, mè ikisulu tep, tep, tep. Ire, ema kpechieek ibe ikpọk mbum. Etetet ejit inye ikiweek imumun̄ mè ikpọkpọ inu iso chieen̄. Mije, inu chieen̄ omun̄be ke otu okitumu, eyi utọn̄ onọbe ke otu okikpa.

Usen ya ore adasi usen ema ejebe ikwala isotu uwu kè Ntekentet inin̄ emen ama imun̄ okpọkọ kan̄. Me oniin̄, ebibaan̄ cha ekekigolo okwa, mè ikinyan̄ kubọk kire ifit osibi. Mgbọ ema enire oyet egep uwu ntitiin̄ ya, okwa ofefieek. Ema ekekisam inin̄ uwu. Mgbọ Ijoawaji mè Mmeme esababe ukot itap me uwu ya; nnyirinya ogwogwook ema me lek, ibot kiban̄ owèweke, ukot kiban̄ obabaak me ijọn̄, otu kiban̄ obubuk. Eyi owa ke mêkpọ, eyi owa ke kpebekpọ. Ìre uja uwu ya-ni? Sà ìre otu ifuk ebilene mè nken ekenbe-ni? Îlọk ema, usen ya, ibe ke chieen̄ kiban̄ kè òwa oraka iba, ufuna iso ema isasa ikpọ inu òkibọkọ irek.

Ugane mè bọn aya, irieen̄ mè ibaan̄, mîkweek irek ichit emen uwu ya gbak, mè itutukọ kubọk afian̄ olulam me lek uti iyaka ibot ikook, mè ifit iduku kubọk akpa akwọọk. Sà ibot ebi ene okirọ nyan̄anyan̄anyan̄a kubọk ego nlọt. Ebibaan̄ ebi ìsasa ema ije cha, melek kiban̄ esisiki ikweek irek me irek esun̄be okpọkpọ iban ema. “Îyak! Eyi ye!” Ijoawaji mè Mmeme ekekinunun̄.

Ebi-ikwaan̄ (ebi ibot orirọ ya) ekakana me emen gwun̄ agwut ge me agba ibot uwu ya, agan̄ isi otutuuk ene okipọ, isibi. Nken kiban̄ îsibi esese me lek nken ebi linyọn̄. Ema ekiken nken keya me irek keyi gaalek, mè me mgbọ òkup ikeya si. Ebiba si enenimọnọ irek kiban̄ me agan̄ isi isi, mè iyaka isi eyi kiban̄ ijeen̄ otutuuk ebi uwu.

Ogwu ene ge me lek kiban̄ (ebi-ikwaan̄) cha obebe enyi okwa isasa ichili. Ikpalek okwa edimibe me uwu ya, mè nkwukwak ekwakbe ije me lek, mè ojijop irieen̄ mè ibaan̄ erọn̄be ikwukwaan̄ me lek ikijop, îrọ ene geelek òkup me emen uwu ya iwuuk uraafiọọn̄, mè iwuuk ukwook linyọn̄ mè mkpa. Okwa înin̄ ijiik ene me emen, mè itet ene kubọk nriran.

Akarake Udun̄ ochepbe me mun̄, ogwu uga ugane mè ogwu uga ijija, kpekọkọt otu okwa ge inire usen ya, sà òyaka ònosik ijojop. Ire, usen ya, me emen uwu ya, ukpook okwa ebibaan̄ iba cha ejopbe îtet ene lek, mè ikpọk ene chieen̄, mè iriki ene ugwem. Ìnikup kubọk etọ ifan̄a okwa eyi mêwaakbe ogwu òjojop ichit ubọk. Me atikọ, usen ya, ke eriọọn̄ ibe ke ubelejit okisa ene igak miin̄.

Mgbọ egolobe okwa ya iwọ, orirọ mè mfaka obebene. Okwa, mè nkwukwak, mè ojijop okekirọn̄ me mgbọ me mgbọ. Inenikem mgbọ ebelook etip ogwu Nte, otutuuk uwu okukup lìp kubọk oron ekwukwu. Mgbọ ya ke Ijoawaji mè Mmeme erieen̄ chieen̄ me lek Ntekentet, ogwu nte-uwu kiban̄. Ọmọ oben ikpa ya nteke nteke initoon̄ me inyọn̄ ngugọọn̄ ebalabe ijaan̄ òkup me eden̄ uwu ya ijọkọ ndenden̄ inyi agan̄ ujit, mè ijuuk ifo agan̄ ebi-ikwaan̄ cha ekweekbe.

Òkitata me ubọk kan̄, ogwu ibot me lek ebi-usun̄, onenene inyọn̄ ngugọọn̄ ya, mè ichili ikpa ya. Sabum înibene ikpa ya ifuk, otutuuk ene enanan̄a ikeke. Ọmọ odadasi iriaak uriaak ibe ogwu Nte kiban̄ igwọk ọmọ itana, mè inyi ọmọ unye eyi erumun̄, ufuna ọmọ ikọt ilook etip ogwu olookbe. Îtumu si ibe mè ogwu Nte ichili si utọn̄ ebi ebelook, inyi ebiba egban̄, mè enọ, mè ogwugwu igwuku si ejit kiban̄, inyi ikọ kè ogwugwu iraka inin̄, mè itibi isibi, mè ito ogbogbo ata mfut sa me erieen̄ Gwun̄ kè ogwugwu ya. Otutuuk ene me uwu ya, îtata ebibaan̄ iba cha, echechieek igwook ibe, “Ikup ikeya!”

Ogwu-usun̄ ya onenibe, sabum ọmọ ofuk ikọ ogwu Nte, ke Ukanande keya ìre usen òmimin, mè isibi esese. Ke ìre eya orọ Otuchieen̄ Unen onube orirọ ya ubọk orọmijọn̄ kiban̄ odobe. Orirọ isita ema me ubọk, eyi òsisik ìsik inyi Otuchieen̄ Unen. Mgbọ keyi, ene geelek igban̄ inu Ogwunte obotumu.

Ere ya ke îbene ifufuk ikpa ya. Ìfuk ibe, “Ogwunte onenitumu inyi bọn kan̄ ibe, ‘Ogwu uraafiọọn̄, ìnyi inorie; ogwu njak, ìnyi ekwut; ogwu òluk oyet, ìnyi uwu; ogwu una-ubọk, ìche inyi; ogwu ire nwakpa, ìkpọ chieen̄ me lek; gwun̄ kpante, ìmọnọ ìkpukpo; ogwu ichen, ìbọkọ itap. Ikagwen ene urieek. Ikasat ene. Ikalibi si ene lek. Ìcha ijo inu, mè ìtana me ugwem kubọk ntanabe. Ubọk mmun̄be enyi me chieen̄, ìmun̄ si lek kinyi me chieen̄ ikeya. Ìkaan̄ ima ìnyi ge me ge. Emi òwa, mâkigbana enyi. Uyọrọlek ìkpomun̄ enyi. Ufialek ìkpotet enyi. Akan̄ ìkpore enyi lek. Ijo orukan̄ ìkponin̄ ama kinyi. Inu môje ijaan̄ inyi enyi. Ire, ire enyi ije ikwala ikọ n̄a chi, enyi mêkwaak irọn̄. Enyi isirọn̄, inanan̄a ikeke môyọt enenen. Enyi mêkana ochak inyi ebi inyọn̄.’ Ikọ Ogwunte îta.”

Ifufuk ikpa ya isan̄a, inenibe ke ene geelek îriọọn̄ inu orirọ usen ya orebe, ke ìre bak me lek ebibaan̄ iba ìfọfiọnọ me ubọk mkpa inwọnọ ininin̄ me ugwem, mè itutun ikana emen udun inisibi me utoon̄. Eya orọ, ubọk Ogwunte ojeen̄be, ekekirak irọ, mè ikirọrọ, eyi mêkirọrọ si, ikeya ke eberọ. Mêbọkọ ema itap me inyi ema irek mè unen geelek bọn owot ekikaan̄. Mîsa ikpele onyikan̄ inyi Ntekentet melek Enyimeọsọ ogwu nwa, mè bọn kiban̄, Mâkitọn̄ mè Inuogbegbe, melek otutuuk ebi Amugwem ebi ìtatap ubọk irọ ibe ama yi itop me lek kè Ijoawaji mè Mmeme igak aran̄ akwọọk.

Ogwu ibot ebi-usun̄ ya îfaka Ijoawaji mè Mmeme mfaka me lek, mè inwenwene ema erieen̄ me usen ya. Ijoawaji ke îgwen Awajijaan̄, sà Mmeme ke îsan̄a Mmamawaji. Ìkatata me otu kan̄, ubọk okekitaan̄. Mîkwak ubọk ya ifiin̄ sabum enifieek. Ọmọ ogwu-ikwaan̄ ya ogegele isibi ijọn̄ me inyọn̄ ngugọọn̄ ya, mè ije isi ikweek me ere kan̄. Mîrọ orirọ isi ire ota, mè ibe ke otutuuk ene mêgbaan̄ ije ukot ge isa Awajijaan̄ mè Mmamawaji iban me uwu.

Otutuuk ene mîgbọọk me uwu igwook me oyet, mè ikeke me onineen̄ ini. Ogwu ibot ebi-ikwaan̄ mè ebi ogbo kan̄ eje me isi. Otuchieen̄ Unen oje igọọk. Awajijaan̄ mè Mmamawaji, melek Ntekentet mè Enyimeọsọ, melek Mâkitọn̄ mè Inuogbegbe ekije igọọk, sabum urum ebi ìsisik ekigọọk me onineen̄ me onineen̄.

Ebibaan̄ iba cha ekikeek ibe îre uwu ema enan̄abe ke ekisa ema iban. Ire, mgbọ ejebe ikiraka uwu ya kpegba, ifuk-ibot îlibi itele ema, ufieek-owot onunu. Ema ekekikeek inu ema enọbe, ibe ke isibekpan̄ ene, mîra ikinyi ene ya inorie, mè egwook ene ya okọbọm, inyi îmin, mè ijaan̄ lek sabum ekpan̄. Ìre obe ìkare mbet mè mbet ire eyi-ye? Ejit kiban̄ agan̄ ge okekibe ke ìkpore ikeya, ebibi ekayaka ìfieek owot-nu, mije ke ikpa efukbe ya ìkatumu ikeya, ke ikpa ya ìkpore ikpa ofiaan̄, ke môre ikpa atikọ. Ekikeek eyi adasi ya ìkachechieek inyi eyi mgburudun̄. Ire, ema si eyayaka ikikeek ibe otutuuk ife cha mêjeje ikaan̄ ema ikpele imumechieen̄ ebibi ekaan̄be akarake onyan̄ jaaba kecha ema egọọkbe ebibi iluk, mè initolek ikpan̄ ema me mgburudun̄, ke eya ìkpokọt irọ. Nkeek kecha mè nkeek echi inu ema emun̄be me ere orirọ ya okekinu ikecha fukufukufuku.

Ebi ìje me isi cha ekekeke me isotu uwu ge me ere ya. Ema ekekikpọ. Otutuuk urum ebi ene cha ekekeke si.

Mgbọ yaage, ene ge oyayaka atafi itap me ubọk ogwu isi ya. Ogwa ochichili akpo isotu uwu ya, mè igwuku afọn̄. Otutuuk ebi melek kan̄ ejebe me isi ya, eninin̄ uwu ya, mè ibene ikigwuku afọn̄ mè nruruk geelek me lek uwu ya ibook. Ike mgbọ ya, Otuchieen̄ Unen ọmọ òwa me oyet okekebe.

Mgbọ ebi ìninin̄ uwu ya esimbe igwook me oyet isan̄a, Otuchieen̄ Unen oneniraka inin̄ eyi kan̄ isi ikpọ emen uwu ya ikana. Ikpọkpọ isan̄a, inenikeke me agba oyet me otu uga isotu, mè ibe, “Enyi ebi ìkup me ere yi, ntọp otutuuk kinyi amọn Ogwunte. Enyi mîriọọn̄ ibe ke ìkare uwu ntitiin̄ egep keyi ke nkitọbọ ebum. Mgbọ geelek nkinu, ìkire orirọ òkup me isi uyọt, eyi ògbegbe ibe emi ǹkup, isirọn̄ ikeyi. Ogwunte kiji osa emi ito me otuchieen̄ imumun̄ ibe ke irọrọ unen mgbọ geelek òkije inyi isi me Amugwem ike ọmọ onyibe ida. Ike enyi enọbe etip kan̄ eyi îlookbe me cherekeyi, îre etip ya ke eji etitiin̄ me ere yi inenirọ ijot. Bene me mgbọ keyi, Awajijaan̄ mè Mmamawaji mîkana bọn owot Amugwem. Unen mè irot geelek òkup me ama yi îre ema lek òjot òjot. Ene geege ìkabofuk mfufuk inyi ema. Ìkabodo ema otu, ìkabotiik ema itiik, mè ìre nsabọn kiban̄, mè ìre bọn bọn kiban̄ mege inyọn̄ òta. Uwu keyi ke eji esa inyi ema me ọsọ ibe eluk. Bene me cherekeyi, uwu yi îkana eyi ubọk kiban̄. Ijọn̄ yi si îkana eyi kiban̄ mè bọn bọn kiban̄. Ene geege ìkabobọkọ isan̄a ema me ubọk. Îre eyi kiban̄ ire mgbọ geelek. Imumechieen̄ Ogwunte eyi enyi ekaan̄be me lek kinyi, ìkaan̄ si ikeya me lek kiban̄. Enyi mînirọ-o. Usọ. Ogwu ibot ebi-usun̄ Ogwunte môgbana uwu yi inyi ema sabum eji eyat.” Ikọ òkitata me otu kan̄, ubọk okekitaan̄.

Igbagbana uwu ya isan̄a, ebi ene ekekifon. Enyimeọsọ mè ibot ebibaan̄ inen ewalek ikup. Ema mîkup ifiin̄ ikijeen̄ Awajijaan̄ mè nwa ogwu gwun̄ inu òkup me uwu ya me irek me irek, me agwut me agwut. Me mgbidim, uwu ya ìkaan̄ agwut ita, mè uwu ile, mè ototun̄ mè agwut isun̄ inu, mè ogọ iken mun̄. Inu geelek ekisa iluk uwu îso me emen kwok kwok. Isi inorie geelek îso me akpa me akpa, me okwun me okwun, me edọ me edọ. Mîsun̄ si ikpoko ilobo inyi ema. Bene me ijeje uwu ntitiin̄, re emen uwu ntitiin̄, sa na re uwu enyibe ema, inu geelek òrọrọ ìkup me lek uga-olom mè nwa-gwun̄ kubọk mun̄umun̄-ìlaak ke ema ekimumun̄. Inu ema emun̄be îtap ema èweke, mè irọ ema ekana sese, kperiọọn̄ ike ema eberọrọ. Ekpọkpọ inin̄ mbuuk ikinwe chieen̄ chieen̄, mije, ibot îkama ema.

Òta kan̄, Awajijaan̄ ochocho efuuk, mè itumu inyi Enyimeọsọ mè ebibaan̄ cha ibe, “Awaji igbana ebi Amugwem. Mebe ke ama ubọọn̄ Awaji ìkup me unaron keyi, kè mabe ke ìre Amugwem. Inu chieen̄ omun̄be, otu ìkpokọt ikpa. Ìkpọ, mgbọ yaage egolobe adasi okwa me uwu mbuban, ìnikup kubọk efefeme emi uga akpan ge òlolobo, eyi mbemebe akarake ujọn̄ọ mgbọ, inan̄a me ere òjọjọn̄ọ, ulobo kan̄ ogakbe emi, eyi ǹkakọt ìfeme, ǹkakọt ìsa ìkijeje ìfo isi. Ire, ǹkisak chieen̄ chieen̄, mè ikilut nkọọk me otu, mè ikikọt mun̄ ito me chieen̄ kubọk asakwut ufe otetbe ifiik irek. Mgbọ îkupbe kubọk mîfeme emi akpan ya ito, mè ibọkọ emi ilìp kan̄ iyik, lek n̄a ochachat kubọk ajakajak. Ije keya orọ mbe Mmamawaji, “Gwun̄ n̄a, bele ejit jop okwa nyi emi-ma!” Ìkeya ke eji ejop okwa eyi eji kperarak ijop. Mâbebe? Ìre mâbe ke eji ejop useen̄ okwa eyi eji ekayakage ìjop bene me usen Ufikarọemi okwube na re cherekeyi. Sà ìre mâbe ke okwa ya ìnenene eji ibot kubọk erumun̄? Eyi mgburudun̄ yi otat. Awaji îtuku eji ito isan̄a me chieen̄. Ọmọ inyi eji esuuk mè usiki-efuuk. Cherekeyi ke nriọọn̄ ibe ke Awaji ìkakisak ene me ikpak. Eji isinen̄e lek isun̄, Enyimeọsọ, nlom kwun̄ môsa eji isi iriọọn̄ isi ogwukaan̄-ama. Ìkpolọlọ.”

Enyimeọsọ onenido ọmọ ibe, “Isi ogwukaan̄-ama ìre òborọriọọn̄ ifaan̄? Ogwu òtap owu me uwu ya, ìre ekene? Eji kpekigwen ọmọ ogwukaan̄-ama. Îre Awaji me lek kan̄ gaalek okaan̄ Amugwem. Ogwu okigwen ogwukaan̄-ama ya ìre ogwu Awaji ogobobe ito me otuchieen̄ kan̄ ibe ikpọ chieen̄ me lek ebi Amugwem; imun̄ ibe ke irọrọ unen mè isusun̄ ikan kan̄ òkije inyi isi me Amugwem. Ọmọ orọ eji ekigwen ọmọ Otuchieen̄ Unen.”

Awajijaan̄ obebe Enyimeọsọ, ìre ogwugwu ìkitumu atikọ ibe ogwu enerieen̄ ya òkakana uwu inyi ema ore ogwukaan̄-ama? Ire ire ogwu, keke orọ ikakenge nken unye otu ewe, kpeben me inyọn̄ udu, mè ichim kubọk akpatan̄ egbe, mè etiirik òkoseme onyi? Keke orọ ìkasa ngigọ ìbene ukot, mè ìkaan̄ ebi ene mè ibo ìkibem ọmọ. Keke orọ ìkataak mkpọtubọk ugwun̄, mè ìkwaan̄ igba ìso lek?.....

Enyimeọsọ obebe, “Lei,” mè ogwugwu ikayaka ìje ìnyi isi, ke inu ten̄ten̄ kecha ìkirọ me ere îkirọ, ìkare me Amugwem. Îre ebi ubọọn̄ ebi ìkirọ ikpak mè ebi iwot ekirọ inu ogwu okido cha, mije ufieek-owot mè ukpook, ufuna ema ekekaan̄ unye mè irek ikekirọ ikpak. Akarake Amugwem osibibe, ene geelek esabe ito me irek ya, ìkakimọnọ lek ìbe ọmọ ìre ogwu ilile mè ìre ogwu ibot. Sa me ikeya, Otuchieen̄ Unen ìkakiken nken ulobo ulobo eyi ubọọn̄ usini agan̄ ekiken, ògak ge, mgbọ ekirọ orirọ usen Ukanande. Eyi ogwugwu okiweek isisi ya, ke ìkabokaan̄ ibot. Nlom kan̄ ìkabobọkọ ìtap, mije ke ìre ikwaan̄ Ogwunte ke ema esi. Ke ema ekisi ikeya, kpedo ibe ene itọn̄ ema. Ogwu ogwugwu obotọn̄ ìre Ogwunte ya mege, ìkare ebilene.

Ukpatu îgak urọk. Lek îwọ Awajijaan̄. Mgbọ ebibaan̄ cha efonbe isik ọmọ mè Mmamawaji me uwu, ìkekitumu inyi nwa ogwu gwun̄ ibe, “Ojelek ima òkup ikeyi ìkakup me irak isi ura yi. Ata ama òkup ikeyi, eyi kpunu mbet kan̄, kpunu si me linyọn̄ keyi. Mbet lek ife ìnwọn ikeyi, mînan me isi ijọn̄ yi. Ogwunte ife chi ekitọbọ ebum inyi ìre ata ute. Mmamawaji gwun̄ n̄a, inu eji ekiweek îchichini eji. Fuk ifuk-ibot ubọk eji mêgọọkbe ife chi iluk ike îgbebe, mè ikọt ikirọ inu geelek òre orọmijọn̄ ama yi.”

Ema enenisiki lek ikikpọk uwu kiban̄ ikpọ, mè ikikọt okwa ibele ejit, mè ikinwọọn̄ lek. Bene me usen ya, ema ebebene ikiluk uwu ubọk. Ire, kpekilọ isisi ikpọ Enyimeọsọ mgbọ geelek. Ogwa ìkakilọ si inunu inikpọ ema. Ebi uwu keya enire ebi owot uga kiban̄.

Ufieejit kiban̄ îkana unwọọn̄, ito kiban̄ okakana imọm. Ema mîbene ikisi mbọm, mè ikimun̄ ikpoko eyi ubọk kiban̄. Inu okekije ijaan̄ ema me lek. Ema mîsibi me uga ochicha mè takataka ininin̄ me emen ikpele imumechieen̄ mè ejit ge. Inu geelek ekirọ me ama ya, ema mêkigọọk irọ. Ogbo geelek ebibaan̄ ekinin̄, mè ifit geelek ekifit, ema me lek iso.

Ike ebilene emabe ema ire, mè ubọk ekisa inen̄ ema, îtop ema me lek iraka iman̄. Bene me Ukanande eyi enyibe ema uwu ubọk ya, ema kpechechieek ibe Ukanande ge ilọ ema isisi igọọk itọbọ ebum. Ikeya si, ititip otitip geelek ekitip, mè igọgọọk ikijijen̄e jen̄ejen̄e geelek ekijijen̄e ìkakaan̄ ema ufiak me lek. Ema ejijit lek kiban̄ itele inyi inu geelek ekirọ me ama ya, mè ibọkọ itoon̄ me ibot kiban̄. Ema mîluk ugwem ògbegbe, mè itọn̄ọ isi kiban̄.

Eya orọ, Enyimeọsọ mè otutuuk ebibaan̄ Amugwem ebekilalaka ema lek.





Ibot Akp Mè Ita

Amugwem Îto Ǹrik

Amugwem ìre ama òmimin enenen, mè ijaan̄ uja. Ama ya îmin, mè iwele mgbọ jaaba igak Okwuka, mè inyana, mè ijọn̄ọ akọp mgbọ igak si. Ire ene iboje inan̄a me ibot agan̄ ge isi ire agan̄ keyilọ, ene ya môbene akarake otu ewelegwe ije mè egwe òfit sabum oje òtibi. Bak me lek ama ya ominbe ikeya, ilọ ebi melek ene elukbe iriaak, mè ebi ngwan̄ ene, mè ebi ene oriọọn̄be isi ìluluk me ofifi agan̄ òdada ibọkọ, ìkafet ene irọriọọn̄ isi otutuuk ene iso. Achubọk ijeje me emen ama, owuwa ene mîkilọ oniin̄.

Ama ya îjaan̄ iraka iman̄. Otutuuk lek oniin̄ kan̄ echọchọkọ. Oyet egep geelek mè otutuuk isi uwu me lek oniin̄, ewowop kpachieen̄ kpachieen̄ uti ajakajak òkito ajakajak òjajaan̄ uja iso ere. Usini ajakajak cha isito mè ibak, otutuuk ama ìkidun̄u olu òfọọn̄ òfọọn̄.

Oniin̄ geelek me ama ya, ìtatat, ìkakukunọ. Enama si uwu igọọk ikeya. Uwu geelek si ìje me ugban, ìkafufuku. Atasuk kiban̄ ìre okpoon̄ okpoon̄ kubọk agba awaji. Emen ama melek oniin̄ ekichachan usen geelek. Ọmọ orọ, ama ìtatana itop ene me lek.

Mkpijọn̄ kiban̄ ekitobo me olik, mè ekesun̄ me uwu-mkpijọn̄. Ebi kè mkpijọn̄ kpekije ikana ikisak ama, mè ìre ikisisaak ebi ofifi ife. Inu geelek ìkakaan̄ irek kan̄, mè ikikweek si me irek ya. Ene geege ìkakirọ inu eyi môsi itap ogwu ngwan̄ okpa me ejit. Amugwem ìre ama ugwem me oniin̄ geelek. Inu kiban̄, ekirọ me ntuun̄ me ntuun̄, kpekifufum, kpekinyinyinyan̄a. Ema ekisisiki lek, mè ikituun̄ chieen̄ ire ijọn̄ irọ inu kiban̄ geelek.

Sa me ikeya, egwe geelek òwele me inyọn̄, ugwem ìkire ayaya inyi Awajijaan̄ mè Mmamawaji. Ema ekpọkpọ ikisek kubọk uti urọt. Amugwem, me lek kiban̄, ìre uchọk. Ikpọt ema, inu òsisik ìre Awaji imọmọnọ mkpa isan̄a me ama ya.

Ema mîluk me ama ya ijot acha ita. Usen ge, Enyimeọsọ mè ogwu enenwaan̄ ge òjeje inichak ọmọ esisi isi ikpọ ema me uwu kiban̄, mè igọọk ema ikup ifiin̄ mgbọ enenen ikibubọọn̄ otu, mè irie inorie. Mgbọ ukpatu okije inyi isi, Awajijaan̄ osesen esen unye unye. Esen ya îriki ọmọ enenen îlọlọ otu itiki, “Ifiritam kè Ntugba-ei!”

Akarake ebibaan̄ cha erebe Amugwem, mè atikọ, ìkarere eyi ema erebe ama ya, bene me usen etipbe ema oyerebet, inu geelek ofolek Okwuka ìkidedek ema ejit. Ire, usen ya, Awajijaan̄ ìkariọọn̄ inu òrọrọ ibe ọmọ itiki erieen̄ ya. Mgbọ îtikibe isan̄a, bak me lek ke ìnu ọmọ me nriki, îyọt ọmọ me lek. Isasa emen ejit kan̄ ifieek lek kan̄ ikọ, mè igbama lek kan̄, mè ibe, “Ofuak, ǹlilọ otu gọọk ebikaan̄.”

Ataeneowa, ogwu enenwaan̄ melek Enyimeọsọ ejebe ya, obebe ke nlom kan̄ îkitiki erieen̄ ya mgbọ geelek. Ire, ke îkaan̄ ogwu ugane ge me egep ere ema elukbe òchichit ibe ogwu ikayaka ìkitiki, ke erieen̄ ya ìre ijo erieen̄ eyi usini agan̄ ekibe ke ìkisa usen ifieek ene.

Ataeneowa melek kiban̄ irọriọọn̄ isi ire ya. Îfiin̄ mgbọ înube me uwu kè Enyimeọsọ iyaka. Mgburudun̄ înube mè ifo isan̄a, ìkafiin̄ ebi Awajijaan̄ enire Amugwem. Akarake ebiba enube, iyayaka inu kan̄ onire eyi usen ya. Enyimeọsọ melek kan̄ ekimalek ichichini me ewe.

Sa me lek ikọ kan̄ ya, Awajijaan̄ onenido ọmọ ibe, “Ìre lek Okwuka orebe ijo ama ke obe erieen̄ ya ìkisa usen ifieek ene? Achubọk nlom kwun̄ ya ìre ekene? Ataeneowa ofọfọọk ibe ke nlom kan̄ ìnan̄a me Okwuka, ke erieen̄ ekigwen ogwu ìre Mâbebe. Ire, me Amugwem, ke ogwu ìkichieek Awajirọiso.

Ofifi kan̄, Ataeneowa îfọọk ibe ke ìre erieen̄ osọp Okwuka, ke ìre erieen̄ si ofiat Okwuka, mije, ke ogwu ugane ogwu òbe nlom kan̄ ikayaka ìtiki erieen̄ ya îbak ibot otutuuk erieen̄ cha, mè itumu ubọk erieen̄ cha ojebe. Ike ogwu enenwaan̄ ya otumube, uga erieen̄ ama ya îchep didip. Kpunu ene geege ògwu ukot keya òyayaka iriọọn̄ uga erieen̄ ya. Ike ebi ama ya elukbe ugwem ikpak ikpak, mè ikisa iwot irọ amọn ewelegwe kiban̄, ene geelek iwot okpan̄be, mè ìyaka ire ogwu iwot okwu, isibesi ifuun̄, mîrabi itap mbuban inyi ibe, “Okwube, kayaka ìnu-o!” Erieen̄ keyi ke egwen me mgbidim ikana Okwuka.

Îtumu si ibe ke erieen̄ ogwu òchichili ama ya, me igwegwen iso kan̄, ìre Nte Ugba. Ata erieen̄ ene ya si îchep. Aya erieen̄ keyi ìre eyi enyibe ọmọ, mije ke ibọk kan̄ ìkakire ene lek. Itọbọ inyi ene, ìbet lek ugba ochim ene. Ọmọ ogwukaan̄ lek ìkigugo lek ibe ọmọ ìre ukwuuk ugba. Ike otutuuk ene ekigwen ọmọ Nte, bak me lek inu ọmọ orebe, enenikigwen ọmọ Nte Ugba, eyi ònikana Ntugba.

Ataeneowa îsa ikọ ya si ije inyi isi ibe, ke mgbọ Ntugba okwube, ke ìre adasi ogwu gwun̄ oda ama. Ogwa si ìre ijo utọn̄. Ata erieen̄ kan̄ si ìchechep. Ọmọ ìkinwọọn̄ akọn̄, mè itataka ene. Ìkigwen akọn̄ ya “Ifit.” Ọmọ orọ, isibosi akọn̄, ìkibe ke ọmọ ìbosi “ifit-taka-emi-ǹtaka-owu”. Îre erieen̄ keya si ke egwen me mgbidim, Ifiritam, eyi ònikana uga erieen̄ kan̄ ichit. Otutuuk erieen̄ cha, ubọk îtumube, osa ijo isi itet ama ya, mè irọ ama ya ikana ogbuuruk ijo irọrọ mè ikpak.

Ikọ ke Ataeneowa onigwuku Awajijaan̄ mè Mmamawaji chieen̄. Ema etotolek inimun̄ ike inu osabe ibene me Okwuka. Mege inire mgbọ ya, ema ekup ibot ibot, kperiọọn̄ mfufuk ya geege. Ema enenibe Ataeneowa ikaduk, inye lek isa ogwu olom ya inu. Ogwa ochechieek ema use ibe ke ọmọ môsa inu, ire, ke môjọn̄ọ mgbọ sọntiik. Usini mgbọ ke môso onyan̄ iba sabum ogwugwu môkaan̄be irek inu ama, mije, ke ogwugwu ìkikup me ere îkiweek owot onyan̄ ita sabum oka ònokup me uwu onyan̄ ge. Onyan̄ ge ere ya òraraka me lek ogwugwu okabe, mè ifo. Ìsik onyan̄ iba môyakabe ika, mè ebibi ekaan̄ ukarajit mè ìme, ke ọmọ kpolọ isasa ogwugwu inu mgbọ ogwugwu isika.

Awajijaan̄ îdo si Ataeneowa ibe mè nlom kè ogwu ìnu me Amugwem kpa mgbọ-ye? Sà ìfifiin̄ mgbọ ire akarake ebibi ebenebe ikibat? Îfọfọọk ibe ke òkilap me acha ini ogwu olukbe me Amugwem. Òso iba kan̄ ìre, ke ìre akọp mè onyan̄ jaaba gaalek ire eya ema ekibat. Eyi ọmọ otutumu, ebibi enye lek ekaan̄ ìme, nlom kan̄ isika, ke ogwugwu melek kan̄ mênu. Ọmọ mè Enyimeọsọ ebebe ebiba eriọọn̄ ubọk ekweek ke ema mêkifo. Ebiba esasa ema ije ikwala isotu uwu kiban̄, mè ibe ebibi egbala chieen̄ eje.

Ebi unene kiban̄ cha ifofo, uga-olom mè nwa-gwun̄ ebebene ikikeek inu ofolek kè Mâbebe ogwu enikigwen Awajirọiso. Ejit kiban̄ îlibi isi itọbọ usen ya egonbe ema ikam me ifum. Ema enenikeek ibe ke ìre etim ogwa otimbe me usen ya orọ ekakpan̄ge ema. Ofifi nkeek kiban̄ ìre, usini mgbọ, ke Awajirọiso îrabi ilọ ikan mkpa mè inween̄ lek ikook. Owuwa nkeek înin̄ igak ema ejit. Ikeya orọ, onyan̄ iba ya, ìnikup kubọk efit acha iba me lek kiban̄.

Onyan̄ iba ya îso. Egwe ge, egwe iba îtoon̄ me inyọn̄. Egwe ita îraka, inu geege ìkarọ mege egwe ini onunu. Ema ekekinina lek ibe ke ogwu enenwaan̄ ya ìfafiaan̄ ema. Ire, ìkajot ema owot ibe ke môkọt ema ifiaan̄, mije, ofiaan̄ kpunu me Amugwem. Ema me lek nanalek ya, Awajirọiso mè Ataeneowa ogwu nwa etatap itoon̄ ewelegwe ewelegwe òboso egwe go. Mgbọ isi mè udun̄ egbaan̄be chieen̄ itoon̄, ìbet lek aya iraak obene ema me lek. Ere ìfafan̄a kep. Mîtọp amọn, itọp, itọp, itọp, mè ikpọk itọp, ìkafieek. Mînyi ejit, inyi, mè ikpọk inyi; mè ikat lek kiban̄, mè ikpọk iyat, ekpọk èkat, ire ìkata. Ge ikup oda lek obọkọ okpọ ge, òkomumaan̄ isi, mè òkorireek isi kubọk arọọn̄ iba òkitim etim, mè ge ònin̄ ge kubọk ìre àlo, òkpọk òkat. Ekup me lek itọtọp amọn mege amọn ene îriaan̄. Mgburudun̄, ìkare ibe lek ìwọwọ ema, ìkare si ibe efuuk ìtata ema me owot, ire, ke kpebebia me lek amọn itọtọp abayaage. Eya orọ, amọn ofieekbe me mgbidim.

Mmamawaji olilibi isi igwen Ntekentet mè ebi uwu kan̄, isọkọ me lek ebi egep kiban̄ ibe enegọọk ema ebọkọ Awajirọiso mè ogwu nwa etap. Ichen usen ya îjot otu. Bak me lek ke mîsa enen mgbọ ibem lek, ìsisise ene. Ebi ichen cha kpekọt ifo usen yaage. Bene me ewelegwe re ikakwun̄, ekup me lek iwawak, mè irerie ichen. Ukpatu geelek òkup me uyọt, eto iban ikakwun̄.

Egwe îfit, otutuuk ene mîfon inọọn̄. Ìnisik Awajijaan̄ mè Mmamawaji, melek Awajirọiso mè ogwu nwa. Ukpatu obebene. Ema mîkup me lek ikpakpa ukpatu mege egwe owewele sai. Ukpatu îwa, mè ijot ene kubọk inorie, mè ita ene ilaak isan̄a me chieen̄ kpai.

Ibot ibot ukpatu ìre Okwuka mè ajijat irọrọ òjojot emen kan̄, mè mkpukpe ekikpe ebi ama ya me udun̄ ebi kè Awajijaan̄. Ebibaan̄ iba cha mîkpa ubọk ema esabe ilibi inisibi me Amugwem, mè inu ema emun̄be bene me inunu kiban̄. Usini inu ema ekpabe ofolek Amugwem ìre inu yaage me lek echi Awajirọiso omun̄be si. Ukpatu ema ekpabe ibak Amugwem ìlibi lek ge. Ire, ikpa keyi ìkpokọt iben otutuuk inu ekpabe, ògak ge echi Awajirọiso okpabe ibak Okwuka. Ọmọ ìrọriọọn̄ ubọk iten̄ mè iteen̄ ukpatu kan̄ me nruuk me nruuk ikpa me usọk me usọk. Echi okpukpuk kan̄ ire echi òsisibi me ikpa yi.

Me emen ukpatu kan̄, Awajirọiso ìbe ke ọmọ ìkariọọn̄, ire, ke ìkup me lek kan̄ ibe ke ike mgbọ ukpatu ya, ke Okwuka îrabi ichep dip. Inu òrọrọ ìre ke ijo orukan̄ ge onin̄ ama ya. Kpunu ogwu orukan̄ ya otetbe, ogwu ìkakitọkọ. Achubọk Akọlọ-Ntugba, ke ìre inya otaka ogwu me ukot agan̄ iba, ke mîgwa igak. Inya ya îdun̄u olu igak ofok nkwa òbubum, ire, ogwu kwukwu, ìkakwu. Uwu kan̄ kpeyaka ikisi, bak me lek olu inya ya.

Orukan̄ ya ìkup uyeke uyeke, mè imin ǹtobo me lek. Ọmọ isitet ene ito me ijọn̄, mè isikisa me lek ene ya igwagwa, orukan̄ ya îrabi ikinwene chieen̄. Ogwu geelek òje me ubọk orukan̄ ya ikwu, ekifufum àya mîra ikọt ifuun̄. Ene ya isitọtọbọ, mgbọ yaage, îbene ikifuuk, mkput irabi ikikala me lek isibi. Ìbe ke sabum ọmọ oninan̄a, ke ene mîkwaan̄ iwa. Urimi înin̄. Ogbogbo ene mîyaak ama. Îre me ogbọn̄ mgbọ ya ke ọmọ ogọọk inan̄a. Ire, ke ọmọ ìkpokọt ikpa ike ọmọ otutubobe inisibi me Amugwem. Eyi ọmọ onube yi, mè inu chieen̄ kan̄ omun̄be, ke ọmọ îtọbọ ọdọ ibia.

Ofifi kan̄, ìbe ke usini ebi orukan̄ ya otetbe, ìre ebi okpọriọọk iwot me Okwuka, ìgọgọkọ inu me otu igwook, sabum enikwu. Ogwu ifuk ijo, ìkafuk isan̄a, ìkibia me ijọn̄ ikisak chieen̄ chieen̄, mege ofuk otutuuk ijo kan̄ òsan̄a sabum òtolek òkwu. Ene go ebi ibe ema esi ama yọk ya, melek ene ita ebi uji kè Udun̄ cha, mîje me ubọk orukan̄ ya. Sabum ema ge ge ebekijijibi, mîtumu inu ema mè ebi ofifi ife me Okwuka, mè achubọk Akọlọ-Ntugba me lek kan̄, erọbe Udun̄.

Ema etumu ibe ke ìre emen ofiokpo ke etọt ibe mêkpan̄ Udun̄. Utọbọ utọbọ kan̄ ìre ke mîsa ibọk mè ijo ugwun̄ geelek igwook ichit ogwu. Ke mîtọ ogwu me oniin̄ geelek ikpọ, ìkareke. Mgburudun̄, ke etọt ibe mêje enun̄unun̄ isibi okwaan̄, mè igen̄ ogwu ifiin̄. Usini ene ejijit, mè ibe, kpan̄asi ikeya, ire ikọt itet ogwu ire ubọk, enyanyam ogwu enyi ebi ofifi agan̄ linyọn̄, agan̄ ogwu môsikana usun̄. Eyi itetet mè inyam ya ke ekana igwook me lek. Otutuuk nkwukwak òtataan̄ egwe ita ya, ìkare ebi ekwukwu geege ekwak, îre ebi ofiokpo. Isinyọn̄ ìkasook Udun̄ ìfiin̄. Îre ebi ofiokpo eto egwijo ya ufuna ene geege ikasibi oyet, ikakọp okwaan̄, kisi mbum kiban̄ ìkpọk. Emen egwijo mè nkwukwak ya ke ema esa ikaan̄ irek isik Udun̄ isi inyam.

Unaan̄-ejit kiban̄ ìre, eyi ogwu obenebe me nsek ikikaan̄ ikpoko, ke mbọọn̄ ogwu môbọọn̄be môchit, ogwu môsasa me ikeya ibọkọ ema isi. Isan̄a me lek ufieek-owot ibe Udun̄ mônibọkọ ema isi, ubọọn̄ Akọlọ-Ntugba îkaan̄ okpukpuk unaan̄-ejit me lek Awajijaan̄ melek Mmamawaji. Ibot unaan̄-ejit kan̄ ìre, ke mgbọ Amanlọeke okwube, ke Awajijaan̄ îjit ibabat nte kan̄ me lek nwa uwu. Mgbọ Ufikarọemi oyakabe inikwu, ke ọmọ îbobọkọ Mmamawaji me lek nwakpa, ogwu si ojijit. Ebibi uga-olom mè nwa-gwun̄ kpechieek ebi uwu erie ebibi oruru me lek. Ire ibe ogwu mochieek, ke kè ọmọ more ute isi-akpa inyi Udun̄. Inu geelek gwun̄ ya okibọm, ke kè more ọmọ ke ogwugwu mokibọm ijet. Eyi ebibi ejijit ema ebi isi-akpa olom, ke gwun̄ ya môchep ebibi, ke gwun̄ ya òkikpukpo ebibi ke ebibi ekibaan̄ alọm. Mebe ebibi mîchieek olom, ke kè ebibi mîra imaan̄ bọn ichit uwu inyi ema. Eyi ebibi ebebe ìkanwọn, ke ìkabonwọnwọn si.

Îkpa si ibe ke Ukpatu ebi uji kè Udun̄ ekabe inikpa ibe ìre isinyọn̄ osook ogwukaan̄ uji kiban̄ ifiin̄ ìre ataak ataak, ke eneneen̄. Ikeya si, otutuuk ikọ ebi ìbe ke ema eka ama yọk cha enitumu, ìre ofiaan̄ ofiaan̄, ebọbọp kubọk ibot yọk. Eyi ekpabe si ibe ke Udun̄ ìkana ìbaan̄ ikito ito me agba awaji ibe ìre nga nte kan̄ okpan̄ ọmọ, ìre ikọ ebalabe isun̄.

Inu ife cha egọkọbe me otu mgbọ mkpa orebe ema chieen̄, ìyọyọkọ ere. Otu òtumu ijo, îtumu ata, eyi òtumu ata, îtumu ijo. Ike ema eriọọn̄be ibe ema mînyam Udun̄ inyi ebi ido ekariọọn̄ge isi orọ egatbe ogwu uga ugane mè ogwu ijija ugwem. Inu ngwugwa cha, efafiaan̄ igo. Usini inu cha egobe, erọriọọn̄ ibe kpebekọt ikaan̄. Gwun̄ òbokwukwu okibe esa otitim enwun̄ ogban̄ enyi ọmọ. Nkeek kiban̄ ìre irọrọ ibe ebibaan̄ cha eyaak ama. Ikọ òrọn̄ me otu mudim ya, eraria Otuisoon̄ ibe itumu ikọ ya, ufuna ebibaan̄ cha efieek owot, mè elibi. Ije keya orọ si, mgbọ ekamun̄ge ebibaan̄ cha, kpesa ata mgbọ isi iweek. Otuisoon̄ ìgegen ibak isa ugọn̄ kan̄ ito nkukọp. Osatyọk ogwu uga îgọọk iriọọn̄. Kpunu ukpatu geege ema enọbe me okolo Otungala. Echi ìre inu ema uga mè gwun̄ esabe otu itumu sabum ema enikwu. Egwe ita gaalek oraka me lek Egbegwun̄ ogobe ebi ọmọ okpan̄be isan̄a mè ikwu, ogwu nwa, Osatyọk mè Otuisoon̄ ogwu gwun̄ egọgọọk me emen nde yaage. Otoko keya onọnọọn̄.

Usini ene ebi ìkwakwaan̄, enwenwe chieen̄ kiban̄ agan̄ iba ibook; mîkeme chieen̄ kiban̄ igak kubọk môriaak, ìkariaak; chieen̄ kiban̄ ìkekeke ikikpọ ere kubọk ìkimọmọọn̄ inu. Usini kiban̄, efuun̄ njim. Otutuuk lek ìkwakwaan̄ ita, ibot mege okisik. Isikpọ igak, mè ibot ìkagwat lek ìkwu, mîre iben ene ya njim isi itop ito me oron ekwukwu. Mbuban îchaka. Ebi kè edene mîsusọn me oron ekwukwu ikitọk ema me njim igwak. Inu înwen, mîtap chieen̄ ge me chieen̄ ge, ìkaje. Orukan̄ ya ìsasa unye-ibot eyi kan̄ me ubọk inu. Kpêkọt iteek. Ido-inu ge oraka ge; ngwugwa ge ogọọk ge, otutuuk cha ìre ikike. Ene ekpọkpọ ikikwaan̄. Nwayọk îgọọk me ogbọn̄ yaage.

Ogbogbo inu enween̄be lek irọ îkpọk mbum. Mgburudun̄, mîtumu ibe eyi Ekeneochakmkpa orọn̄be ikwu me adasi usen ebekpa otu ido-inu ataak ya, eyi ebe ke ìre ikọ ogwu ofia otumube orọ iso ya, ke ìre ataak, ke ogwu òtutumu ìkpọkpọ isa ifuk-ibot igọbọ inu òrọrọ itap me lek ukpatu ufuna echieek ikọ kiban̄. Atikọ ìre ke Ekeneochakmkpa ìkifiak achọt, ke ìre achọt okpok kan̄ olibi inwaan̄ ke îkwu. Mgburudun̄ kan̄, mgbọ Otayọk okifuk ijo, sabum înikwu, îfuk isọkọ lek ibe ke ìre ọmọ ocho ogwu ifiin̄, mè irọ ibe ogwu ifuuk, ekakọt ogwu ìfuun̄. Mije ke ọmọ ìkinọnọ ibe ogwu okigan nwa kan̄. Ire, ke ọmọ ìkariọọn̄ ibe ìre ataak.

Awajirọiso îtumu si ibe, me udun̄ kan̄, ire ene ikikwaan̄ inyi isi, ke usini ene mêkup me uwu igọk, mije, kpunu ebi ìbefuun̄ ema; ke edene njọ mônin̄ uwu isi itaka ene. Ìin̄-iin̄-iin̄, îtata orukan̄ ya ìsasan̄a inu me lek, ire ìkare ikeya, ubọk ọmọ omun̄be, ke orukan̄ ya ìbotata ama ya, mije ke ene ekirurọn̄ọ ikwaan̄ kubọk udan okirurọn̄ọ igwook mgbọ egwijo isikijibi. Inu cha ìbene me mgbọ egwabe aya akpa isan̄a, mè ikibem lek mfaka mè ijọk eyi acha ògọgọọk acha ebe Udun̄ ochep me mun̄ ya. Ubọk orukan̄ ya osabe igba ama ijijiin̄, mè ijop ene anyọn̄ me chieen̄, kpunu ogwu òtutumu ikọ ibak mfaka mè ijọk acha ya. Mîsa miin̄ mè ogo ilibi ikana isi ijọn̄ geelek iso, ikigwook mè ikicho, otutuuk cha ìre mun̄ udun̄ unọn ebeke. Mbuban îchaka acha ya. Orọmijọn̄ geelek îtama ikook, mè igbuku icho. Yọk îjit ngwugwa, mè iriaan̄ ebi eyi kan̄ otu. Mgbọ inu onwenbe, ebi orukan̄ ya ikatetge-nu, ogwu ikup, otaak inu me uji, mè ofiọọk osibi.

Sabum ukpatu onita Awajirọiso me otu, egwe îwele sai. Mgburudun̄, îbebe ke ọmọ ìkinọ ibe ke gwun̄ enerieen̄ ge òbe ke ọmọ (gwun̄ enerieen̄ ya) ìre gwun̄ owot Okwuka, ọmọ òwa me Amugwem. Ubọk ọmọ onọbe, ke ìre ene ya odasi kan̄ inu. Ire, ke ikwaan̄, isọkọ me lek ere ene ya okiluk ojọn̄ọbe ere, ìkachieek ibe ọmọ ikọt isi iweek ogwugwu imun̄. Inu òrọrọ ibe inunu eyi ọmọ onube inimun̄ ebibi ifet, ìre lek erieen̄ ebibi eyi ọmọ onọbe, melek nwa kan̄ omun̄be ebibi, mè iriọọn̄ uwu kè ebibi. Eyi ema esoso ene ita mgbọ yi, ke ọmọ môsiweek ogwu òboso ene ini. Usini mgbọ, kubọk ene ya olukbe ifiin̄ igak ọmọ, ke ogwugwu îrabi iriọọn̄ ofifi ebi Okwuka mêkupbe me Amugwem. Ire ọmọ ikọt iweek imun̄, ke etip môre ebibi lek mgbọ yaage. Ere keya ke ujọn̄ọ ukpatu onin̄ mgbidim. Mgbọ ema otutuuk ene eriebe urie ewelegwe ya isan̄a, olom mè nwa ebebe uga-olom mè nwa-gwun̄ eriọọn̄ ubọk ekweek, ebiba si ebebe ema etuun̄ chieen̄ eje.

Ebibaan̄ cha kpekọt ibele ejit ibe ke ebi Okwuka ekikwọọk ifin ebibi enebe. Îyọt ema me lek enenen. Kpan̄asi ema mekito ito kè Udun̄ mgbọ keya ema enọbe ubọk enin̄be oru mè ikpa mbin ikana gwun̄ kiban̄, mè isibi enun̄unun̄ igọọk gwun̄ ya me okwaan̄ isi itet inyam, ìyaka ire njijin ebi Okwuka ke ema ekito.

Ike ema enire ebi ìkitọbọ ebum inyi Ogwunte, ema mînọ ekifuk ibe ke Ogwunte ìbe, “Tele nyi ogwu òrọrọ owu ilọ. Riaak uriaak me ibot ogwu ochicha kwun̄.” Ikọ yi ke ema etet ikaan̄ me ejit, mè ikitap ebi Okwuka me uriaak bene me usen ya. Ire, ema kpemalek isa ejit kiban̄ inyi ikekeek ekiket uyọrọlek Okwuka. Inu ema enye ubọk iben me ejit ìre usen Awajirọiso môkọtbe iweek ogwulọ ya imun̄, mè irọ ema egbaan̄ echichini. Usini mgbọ, ukpatu eyi kè ogwa môtop igak eyi ema enọbe ya.

Mgbọ iwọ-efuuk ya ke Awajirọiso osa ikidido inu ògbaan̄ me lek ogwu enerieen̄ Okwuka ya. Ata isi kan̄, idido iwaba. Ire, sabum înido itet, mgbọ îboyaka ije ere mbọm kan̄ orere. Sa me ikeya, ifofo ere mbọm. Onyan̄ ita iraraka, îkaka. Inu òkup ọmọ me uyọt igak, ìre, iweweek ogwu ene ya imun̄. Îchieek mkpa enenen, mè iweek ene ya imun̄.

Me atikọ, mgbọ Awajirọiso otoon̄be ene ya chieen̄ me lek, ene ya si omun̄be ọmọ, ema ene iba cha eririki inyinya. Ge ìkekeke ida ibọkọ me lek ge ikido ejit kan̄ ikọ. Inu ejit kiban̄ okido ìre, “Ìre obe ene yi ìkakwukwu mè ìnisibi me agan̄ keyi? Sà ama yi ìre ama ekwukwu-ni? Ìre ìkare ebi unaron eluk mọnọ? Ìre ofọọk-chieen̄ ke nkup mọnọ, sà ìre ilaak ke nkimumun̄-ni?” Ukpook înin̄ ijiik ema emen; îtap ema mgbugba me lek; îweke ema ibot, mè igọm ema uga.

Òta kan̄, isi mè udun̄ mîriọọn̄ ibe ema kpere ìbaan̄, mije, ogwu ikup îriọọn̄ me lek kan̄ ibe ke ọmọ ìkakwukwu-nu mkpa, ke ọmọ òwa me ògat ugwem, ke inu òkirọ ya ìkirọ me ofọọk-chieen̄; inu ọmọ okimun̄, ọmọ ìkimun̄ me njak-chieen̄. Mgbọ ema eroon̄be, mè iwọlọ lek kiban̄ ikpọ isan̄a, îjotbe ema owot ibe ke ema ìre ebilene. Mgbọ ya ke ema etolek inin̄ kubọk ìre etim, mè ikat lek kiban̄ igọm, mè itaan̄ otu ukpo ge òsisisik ere. Môjot mbubak mgbọ ge sabum ema enikala iyat. Ike mgbọ ema ekatbe igọm ya, ejit îtop ema mege mun̄ ito okekirurọn̄ọ ema me chieen̄ igwook mije ubelejit.

Otutuuk mgbọ Awajirọiso okisa iweek ene ya, Ataeneowa ogwu nwa me lek kan̄ ekikana. Usen ya ọmọ mè ene ya echichinibe, ogwu nwa ìkpọkpọ ogwu olom mè ene ya ikikpọ. Ikeya si ke otutuuk ebi ìfafan̄a inu cha ekup. Ene geege ìkakọt amọn ìsan̄a. Ire, mgbọ Awajirọiso melek ene ya ekalabe lek kiban̄ iyat ya, ke îria ogwu nwa ibe isa ekot ekot isi ilook Awajijaan̄ mè Mmamawaji ibe ke ene ya melek kan̄ mêkinu me oniin̄. Ire, ìkagbugbut uji. Ogwu nwa ìkariọọn̄ ene ya isi. Ene ya si ìkariọọn̄ ebi eriabe ikwaan̄ isi lek, ìkadodo.

Ilọ me ikakat Awajirọiso melek ene ya ekatbe, ema ene iba, ge ìkasan̄a amọn ìnyi ge. Inu ge gaalek Awajirọiso otumube inyi ene ya ìre, ke ogwugwu melek kan̄ mêsi mgbọ keyi mgbọ keyi, isi imun̄ ebibaan̄ iba ebi Okwuka ìkiluk me Amugwem. Ere keya ke ema mêkpa ukpatu geelek ema ekaan̄be, ufuna ukpatu ikare mgbọ iba, mè ekafiin̄ efuuk ìchep.

Agan̄ ere ene ya olukbe îgbet ere me lek agan̄ ebibaan̄ cha ekupbe igak ere uwu kè Awajirọiso. Eya orọ, ìkamọnọ Ataeneowa ujọn̄ọ ujọn̄ọ mgbọ irere ere ìbosi. Ọmọ îje ije ya siik siik siik; òkije, òkilibi. Mgbọ îsabe etip ya initọbọ gbei, eba ebebene îkinwọọn̄, mè ikikọt okwa ijop, mè ikineen̄ uwu isun̄. Ema kpeyaka ichieek ibe ogwu òje osat ifo.

Mgbọ îje enenen sabum Awajirọiso mè ogwu enerieen̄ ya enikana isibi. Ubọk geelek ewe onin̄be ijot, inu chieen̄ okaan̄be ìkakilọ ogwukaan̄. Awajijaan̄ ìkituku lek ikasi mgbọ ife cha enire, mè ikigwen uwu. Awajijaan̄ îriọọn̄ ida ke Awajirọiso. Ire, ìwut ifan̄a imumun̄ ogwu mè ọmọ enube. Eya orọ, ìdadasi itaak chieen̄ ikpọ ogwu òkup me udun̄. Mmamawaji ọmọ òwa me oyet udun̄ uwu okigwọk efeek. Mgbọ yaage Awajijaan̄ omun̄be ogwu òje me udun̄ ya, ìkpọkpọ iwulu ikwaan̄ ene ya kubọk onyinya, mè itaan̄ otu ukpo ge ònyenye igak ukpo otutuuk òwulu òkup me oron okitaan̄ mgbọ uti ile isigbugbọ irọn̄, mè igwen UDUN̄!! Ogwa okpekpebe ọmọ, mè iben isan̄a me ijọn̄ kubọk aya gwun̄, mè itaan̄ si ukpo eyi kan̄ igwen AYI N̄A!! Ukpo kiban̄ ene iba odidimi ere. Mmamawaji olilibi me udun̄ uwu inu, mè isan̄a ukpo eyi kan̄ ichim igwen ogwu gwun̄ UDUN̄ OGWU UTE!! Usen ya, Amugwem îto ǹrik, mije, ogwu isinyọn̄ osookbe ifiin̄ me okwaan̄ òchechep me mun̄, enimun̄ me ògat ugwem me òjot òjot lek ebi linyọn̄. Mbuban îchaka me lek mkpa!

Text Box:

IKỌ ÒYỌYỌT

abaan̄ [àbàan̄.] uga oduku ekirika òkichit ere, kpekimọọn̄ inu.

abalara isi Okwoobum okuket isi mkpakput.

abanga [abânga] ibọk òkikpan̄ ene dip.

abọt ere ekisọk ukan̄ me emen uji.

aburuma [àbùrumà] ijijibi ukot iba isan̄a me ijọn̄ iwulu agba

agba ifiaka ikana.

agala [àgàla] inu igbagbaan̄ ire ikike, ònyenga.

agamaga ijo ibọk ekiwuwut; iwut inyi ene, îtet ene ya ibia me

akpat, mè òkosa ene ya òsa okana.

agan̄ aman [agàn̄ àman] oron ekwukwu

agbanga ere irem otakabe inin̄ irak ngiga, ìkikwakwala ene

igen.

aja [àja] irin̄ esan̄abe me lek irin̄ mbọm eyi ebesa item usun̄.

akakam [akakam] anam òbelek ifa, ìkikakat inwun̄ kubọk

ekpoton mgbọ inu isiriki ugwem kan̄.

akara [àkarâ] ujọn̄ọ bene me otubọk ebenebe ifo inyọn̄ re ijọn̄

ukot.

akpa [àkpà] i) uti ile ge ekimalek iwop me oyet ile ama ikisa

ikput ura; ii)ifit ekiwulu udun̄ udun̄ iben ibot ikana inikeke

me ukot.

alọ [alọ̀] asi ujọn̄ọ ujọn̄ọ òkibelek akalari.

asaransan [àsàransàn] unọn akukọ okitibi sanasanasana me

lek.

atubọ [àtùbọ] akpakpa ijọn̄ me ibot inyọn̄ okolo ere ichiaan̄

geege ìkatibi.

awaji [àwàjì] okwaan̄ ile.

awuwo [àwuwo] inu ikakaan̄ge unye mè ìre ufuk, òfọfọ

ebebetuuti [ebebetuuti] ogwu ekwukwu òkaan̄ ebe ujọn̄ọ ile me ejit îkisa icho uti ito. Igwegwen iso kan̄ ìre ebebe-cho-uti.

ebi isi keyilọ [ebi isikìlọ̀] ebi ekwukwu.

ededek [èdèdèk] ogwu òkwukwu mkpa mgbọ yọk okupbe me

aja (mgbọ yọk okọpbe, ìkariariaan̄)

efe [èfe] mgbọ ge ewulube akpa ikana

efie [efìe] ujat ilile, usini agan̄ ekigwen “ifit”

egbe [egbè] ifit ebi ugane òkisan̄a amọn kubọk egbe oron.

egwuuk [egwùuk] unọn òkibet lek mkpukpo mè ikiben

asabọn unọn.

ekikook [èkikook] ukpuuk ebi ukọọk ekisa irak irin̄ me otu

ukọọk itap me uji.

ekpọọk ejit ene mè ìre eyi anam òkup kubọk ibot akpọ, ọmọ

òkitaan̄ me ejit ogwu òbokwukwu.

ekwen [èkwèn] akukọ edim orie unọn eyi òkikakana igwook

ya, mè ikinyi orie unọn uja kan̄.

Etetende [èteteǹde] òso usen ini me nde ebi Amugwem.

etikpum [ètikpùm] unọn oron òjajaan̄ uja enenen bak me lek

esese esese chieen̄ akukọ îkaan̄be, ògak ge akukọ edim kan̄

echi îkitet isan kubọk òrùrù.

etututumọ [etùtutumọ̀] îwa ichit ere gboi tọmọtọmọtọmọ.

fifiip [fifiip] gwun̄ unọn ebọn̄be ayaya eyi ìkasoso nde ge.

[gbederere] lek ene îsiki dii

gwun̄ mbuuk onyan̄ [gwun̄ m̀bùuk ònyan̄] gwun̄ emanbe

mgbọ onyan̄ ìkasoso me lek.

gwun̄ mgbagban̄ iba [gwun̄ m̀gbagbàn̄ ibà] gwun̄ iba uga ge

ogbaan̄be iman me mgbọ ge.

ibaan̄ [ìbàan̄] ekwukwu ogwu òkwukwu òkikana isibi kubọk

ebilene

ichak [ichàk] ilọlọk (ekwut)

idada [idâdà] ikukup me irek ubọọn̄.

ididama [idìdama] ikwọọk itap.

ifum uwu ekitap ebi kpefieek-nu oyerebet kiban̄ igon.

igba [ìgbà] ugwun̄ esabe ikpa anam mè ìre ekwut ichim ichit,

ekitap me ebek mè ìre ebek ubọk mè ire ebon, mè

èketobo si ejeen̄ me inyọn̄ isotu uwu.

igbeen̄ [îgbeen̄] isikirọ inu ususuk, ubọk ene ìkayaka ìnye

kubọk adasi mgbọ.

ijìt me lek igwook ubọk me lek ene ikisut

ikikọp [ikikọ̀p] ogwu ochicha imọmọnọ ubọk inwaan̄ ene me

ebon.

ikikpukpat [ikikpùkpat] ikpọkpọ ikọ ikitumu.

ikwurikwu [ìkwùrîkwù] unọn òkiyomo me eririeen̄.

ilap [ilàp] ijeje ikisi ere.

imene [imène] isulu ǹnaan̄ ǹnaan̄.

inwan̄ mgbugba [inwân̄ m̀gbùgbà] inwan̄ eyi lek ene isichak

me lek, ene îweke

ire ire [ìrè ìrè] ibebem lek etim, mè irọrọ afa.

irek [irêk] uwot okọbọm; otutuuk mgbọ enenwaan̄ okupbe me

okọbọm.

ise nyiyak ekisa inwaan̄ me otu okpokot miin̄ isa ikiruk miin̄;

ekisan̄a me lek nga ikot.

isi-akpa [isi-àkpà] ogwu inu ekwube itele otatbe me isi irerie

àkpa (inu ekwube itele)

Isinde [isiǹdè] òso usen iba me nde ebi Amugwem.

ito ibet ere ikukup suun̄, ògak ge eririeen̄.

itọbọ [îtọ̀bọ̀] îkwu, efuuk isisibi isan̄a ire eya.

itọbọ ọdọ [îtọ̀bọ̀ ọdọ̀] ibabia me ofifi ama isa irọ ama ene.

keke oto obu [kèke oto òbû] keke obe inu urọk urọk ikpọkpọ

ikirọ

kọ-ọm [kọ̀-ọ̀m] ida ukọm.

kpante [kpànte] gwun̄ ute okwube itele

kpunu atat [kpùnû àtat] ìkasibi oruru; ìkakaan̄ ibot me lek.

mbibiik [inu][m̀bìbîik] nke nke inu, ògak ge itetet enenwaan̄

me unye iweek igọgọọk ilaak.

mbin itataka otọt irọrọ ene inu ikpak.

mbọt [m̀bọ̀t] akpat unan òtata mè iwut ibia.

mêgen̄ ifiin̄ mêkpan̄

mêkikpeen̄ [mêkikpeen] ikekikọp uran̄ sọnja sọnja mgbọ

uran̄ isigbeen̄.

mfifi [m̀fifi] ere òtataka itibi me lek uji, mè ikilut mun̄ .

mfifip [m̀fifip] inu ekisa itap me emen miin̄ igwen miin̄

inwọ; îre oyiyip ewọọkbe emen kan̄ isan̄a.

mfiọkọ [mfìọkọ] kpunu ijeje inyi isi; itata utop me lek.

mfọkọrọk [m̀fọ̀kọ̀rọ̀k] ere agba uwu iba ogbaan̄be isọk me

agan̄ emen uwu, usini ene ekigwen m̀fọ̀tọ̀, sà usini ene

ekigwen ǹtùtùn̄.

mfu [m̀fù] inwọọn̄ otu-ejit òtitibi ibaan̄.

mgbak [mgbàk] ufuk agba-owot òdedeke ifan̄a imaan̄

mgbanyan [m̀gbànyân] asabọn ere òbabak me lek uji mè

ikiwet mun̄.

mgbin îgwèn mgbin inu îrọ ubọk îgbebe.

mkpakam mkpukpuku inorie òchachak ikam ene me ubọk.

mkpakput [m̀kpàpùt] uga inorie me Okwuka; usini ene

ekigwen àkpùt.

mkpinye [m̀kpinye] ujọn̄ọ inwọọn̄ otu ge ge òkitibi me lek

eniin̄.

mkpọrọkpọtọk [m̀kpộrọ̀mkpọtọk] erieen̄ yọk òkiban uwu.

mkpoto [m̀kpòtò] inwan̄ ekikpa isa ichit otoon̄-uwu mgbọ oga

ìkasibige-nu. Inwan̄ ya ìre inwan̄ uti ekigwen ifìt. Uti yi

okito ofiọọn̄ oron.

nchọ [ǹchộ] njin akpa eyi sọntiik.

ngigọ ukwuuk ibot ene ògak ge eyi efieekbe isan̄a me lek

nkwukwu ene isa irọ ugwun̄.

ngwugwuun̄ alaga ukpak òkichiin̄ ene.

njijinisi [ǹjìjìnìsi] inu ekidasi ige me lek okọbọm sabum erọ

ufit; îre mun̄ echimibe me lek inwan uti njijinisi.

njọnjọ [njộǹjọ̀] nke nke ife; ebi ìkitaka ene; ebi ekwukwu.

nkaman iba [ǹkamàn ibà] isi iba.

nkukọp [ǹkùkộp] inu erọbe isa iweek ikọ

nkwako [ǹkwàko] inu ekikup me inyọn̄ me uwu Ogwu Nte

ebi Amugwem ilook etip kan̄.

nkwan [nkwàn] nlik òkitet ìbot ukwuuk ikaan̄ me usọk

nkwukwuun̄ [ǹkwùkwùun̄] useen̄ inu erọbe ofifi ene ogwu

ikarege ọmọ orọ ogwu ònirọ ọmọ.

nkwukwunu unye oguga ekisa isi ikwaan̄

nlak [nlàk] inu ibebene ibojọjọ.

nli [ene][nlì] inu òkirọ lek ilook ogwu ònin̄ uwu mè ìre oron

ònọnọọn̄ ibe ene me uwu ya mè ìre oron ya oletbe ikup.

nsenyen anyiaan̄ òkigwak ene lek kubọk akwaan̄; usini agan̄

ekigwen “oge-oron.”

nsise inu òkijaan̄ me chieen̄ ikpọkpọ.

ntiko [ǹtìko] ogbokot ujọn̄ọ ujọn̄ọ ekisa irọ ekpen̄.

ntikwo ntikwo [ǹtìkwo ǹtìkwo] ujit ujit, ìnwan̄a

ntitaka owuwa inu itataka.

nwakpa [nwâkpà] enenwaan̄ olom okwube itele.

nyek otutọn̄ ekwut enwunbe; ekwut ògwagwak ikup mfufe

mfufe.

oba [obà] inu nga nkarakat okiluk me emen me emen orioon̄

nkarankat.

obọp [òbọp] itetet ene me ubọk unye me akọn̄ mè ìre me

ngween̄ ere isa ifo.

obubot okpurukpu ekirọ me agba ijọn̄ uwu isa ìkikweek irek.

ògbala [ògbala] ibo.

Ogbonde [ògbôndè] òso usen go me nde ebi Amugwem.

ogbọọrọk[ògbọọrọk] ogwu ekwukwu òkaan̄ ibot jaaba

ògọdọ [ọ̀gọ̀dọ̀] ojijeek ekwut utọn̄ ita ekisa iban̄a okpok.

ògwak-ijọn̄ [ògwàk-ìjọ̀n̄] ikwut mkpatat.

okan-nsek [òkan-ǹsek] ugane òkirọ inu nsabọn.

okpin inyanyam ene me nlelet inyi ekwukwu mè ìre yọk

okpo [òkpo] ogwu kpesa itap me irek; ogwu ìkasibi-nu oyet

yọk.

okpọkpọ [òkpọ̀kpọ̀] mkpilaak ekisa nkaran̄ irọ.

okuba [òkùbà] mkpat ikaan̄ ama; ekekigwen si àchànì.

okwọ [òkwọ] ikekeke me irek ge kpejibi me akpat; èfe.

okwoobum [òkwôobùm] Okwaan̄ Imo.

ola [òlâ] ere òkikup wêem me emen ichiaan̄.

Orakande [òrakandè] òso usen iba me nde ebi Okwuka.

oriọọn̄ usọk [òriọọn̄ usọ̀k] ogwu òrọriọọn̄ irọ inu enenen.

oru [ogwu/ebi] ogwu/ebi Awusa.

oruru [òrùrù] inu iwut efet.

osok [òsok] isasan̄a nlik okpok inyi lek ene ikayaka ìbene;

ogwu osok ìkakikaan̄ ulọk enenwaan̄.

Ota-iye [òtâ-ìyè] òso usen ita me nde ebi Okwuka.

Otande [òtaǹdè] òso usen jaaba me nde ebi Amugwem.

oyiyip [òyiyip] mbubet òkibet lek mkpatat; ùkut kan̄ ke ekisa

irọ mfifip.

kpemgbuk [kpèm̀gbuk] ida okwa esulube isa ifieek okwa; me

ikpa keyi, ìsibi ibe mîkana ikọ etumube ichit, ekanọ me ere

geege.

sikaka [sìkaka] inu òkikeke me inyọn̄ uji ile (uji ebeke), mè

igugọbọ olik mè egop me lek.

ucha [ùchâ] ukwuuk ukot bene me akpatukot re ijọn̄.

Udun̄nde [ùdûǹdè] òso usen gweregwen me nde ebi

Amugwem.

Usen-ile adasi usen me nde ebi Okwuka

ufo [ufò] ute ekisa nsisip nkaran̄ ilọk.

uji-ibet [uji ibêt] nwa-owot ikwukwu melek owot.

Ukanande [ukanaǹdè] adasi usen me nde ebi Amugwem.

ukọp [ukọ̀p] òkpọkọ gwun̄ ogbokot efieekbe iba òkakaan̄ otu

kubọk ekpen̄ otu unọn; ekitọkọ miin̄ me ogbokot igwook

me emen kan̄, mè itolek ikitọkọ itap me ntiko iche inwọ.

ukpaara [ukpâra] mfut uti ukpaara.

ukwu [ùkwù] mun̄ esabe ituku lek ogwu òkwukwu; ekisa

igbo ene.

uleek ifiat isi moge.

ulop owuwa; ògbogbo.

unaron [ùnàròn] linyọn̄

unọn ibọk [unọ̀n ibọk] unọn ge òkito ito me eririeen̄; isito,

ìkalọ ene okikwu; ekekigwen si unọn ogugo ene.

uramun̄ egwijo unye unye òkigbaan̄ ere, ọmọ okijibi uti ebon

ebon, mè òben uwu; eyi ònyenye igak ọmọ ke ekigwen

ogbolodom.

urọn̄ọ [ùrọn̄ọ] itatap otu ikana ibe eweek ene òchechep.

Usende [usendè] òso usen ita me nde ebi Amugwem.

Usen-ibọk [usèn-ibọk] usen mbuban mè òta usen me nde ebi

Okwuka

usọp inu erọbe ibesa ufialek initoon̄ ofifi ife me ibot.

utọbọ utọbọ ibebene, ere îsabe ibene.

uyeek [ùyèek] uti ile òkito asa mfut ibot ibot ekigwen uyeek,

ìkitop kubọk ukwak.

yarara-dip [yàràrà-dìp] ama inọnọọn̄ kubọk eyayaak ita kpai,

kpunu okput.

ÒFOLEK OGWU ÒGE IKPA YI

Òge ikpa yi ìre Isidore Emmanuel Ene-Awaji. Ọmọ ìre ogwu ijejeen̄ erọbe ogwu ibot òkikana ikikpọ uwu ikpa sabum îniyaka irek ya ito mgbọ îsibe ikwaan̄ ijot acha. Îre si ene ge ògọgọọk isan̄a ntitiin̄ ikwaan̄ usem Obolo isibi.

Ọmọ ogọọk ikana Ikpa Mbuban mè igọọk ige si owuwa ikpa usem Obolo echi uwu ikwaan̄ ya ogebe. Mgbọ keyi, ọmọ ìre ogwu otuchieen̄ ikwaan̄ ǹge-mè m̀fuk me uwu ikwaan̄ ya.

Ikpa keyi ìre adasi ikpa igebe ibak me lek ebi uwu ikpa etete mè ebi uwu ikpa ile. Îre si adasi me lek mbet lek ikpa òkup ikeyi me lek otutuuk usem agan̄ ido kiji yi, eyi ene geelek môkifuk isa ikijeen̄ mè ìre isa ikikween̄ usem Obolo.

ÒFOLEK IKPA

Erieen̄ ikpa yi, Mbuban Îchaka, ìnan̄a me lek ikọ ogwu nriran Maika eyi òbe, “Ìnan̄a ikeke, ìje ìfon! Ìkare ere isiki-efuuk kinyi ire eyi, mije, mbuban îchaka me lek ere yi, îfiat ita, ijijaka isan̄a kpai (2:10). Îkaan̄ gwun̄ kpante ge ekigwen Udun̄ òsibi me ama Okwuka. Ebi Okwuka mîcha ototun̄ ukan̄ kiban̄ mè ikaan̄ si oriara me lek kan̄. Ebi ama kiban̄ mîtaka otọt me emen awa ofiokpo ibak ọmọ mè itet ọmọ inyam ifieek ukwa, mè inifiaan̄ ibe ogwugwu ìchep me mun̄ me emen awaji. Mîfiaan̄ si ibe ke amayọk esibe isiweek inu òkpan̄ gwun̄ ya ìbe ke ìre Ijoawaji nga ogwu ute ogbo yọk echi ònikpan̄ Udun̄. Ukpook ibe mêtet ọmọ mè Mmeme nwa kè Udun̄ isikpan̄, Ijoawaji îsa nwa gwun̄ ogwu gwun̄ ilibi ichep. Òta kan̄, ema esi isibi me nkenke ama ge ekigwen Amugwem. Ama keyi îbọkọ ema itap enenen. Usen ge me ama ya, ema mîchichini Udun̄, ogwu ebe ìchep me mun̄ ya. Eya orọ ebe ke mbuban îchaka me lek mkpa.